Wojna prusko-austriacka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wojna prusko-austriacka
Battle of Koniggratz by Georg Bleibtreu.jpg
Bitwa pod Sadową (Königgrätz)
Czas 16 czerwca23 sierpnia 1866
Miejsce Niemcy, Czechy, Włochy, Morze Adriatyckie
Przyczyna spór o przewodnictwo w Związku Niemieckim, konflikt o Szlezwik i Holsztyn
Wynik zwycięstwo wojsk prusko-włoskich
Strony konfliktu
Królestwo Prus Królestwo Prus
Zjednoczone Królestwo Włoch Królestwo Włoch
oraz kilka innych państw-członków Związku Niemieckiego
Cesarstwo Austrii Cesarstwo Austriackie
Flagge Königreich Sachsen (1815-1918).svg Królestwo Saksonii
Flag of Hanover 1837-1866.svg Królestwo Hanoweru
Flag of Bavaria (striped).svg Królestwo Bawarii
oraz kilka innych państw-członków Związku Niemieckiego
Dowódcy
Królestwo Prus Helmuth von Moltke
Królestwo Prus Albrecht von Roon
Cesarstwo Austrii Ludwig von Benedek
Siły
417 000 Prusaków
243 000 Włochów
44 000 żołnierzy z krajów niemieckich
507 000 Austriaków i ich sojuszników
Straty
ok. 37 000 zabitych i rannych żołnierzy pruskich i ich sojuszników ok. 71 000 zabitych i rannych
Multimedia w Wikimedia Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Obelisk ofiar wojny
Obelisk poświęcony zmarłym w wojnie 1866 r., w Nowej Rudzie
Obelisk poświęcony zmarłym w wojnie 1866 r., w Nowej Rudzie

Wojna prusko-austriacka (niem. Deutscher Krieg, Preußisch-Deutscher Krieg, czes. Prusko-rakouská válka) – konflikt zbrojny pomiędzy Królestwem Prus, Królestwem Włoch i kilkoma państwami-członkami Związku Niemieckiego, a Cesarstwem Austriackim, Saksonią, Królestwem Hanoweru, Królestwem Bawarii oraz kilkoma państwami-członkami Związku Niemieckiego, w dniach od 16 czerwca do 23 sierpnia 1866.

Podłoże[edytuj | edytuj kod]

Między Prusami a Austrią od dawna trwała rywalizacja o przewodnictwo w Związku Niemieckim. Od władców obu państw oczekiwano, że przeprowadzą polityczną unifikację Niemiec i przekształcą Związek w federacyjne państwo ogólnoniemieckie. O ile większość władców niemieckich i arystokracja feudalna tradycyjnie popierały Habsburgów, depozytariuszy tradycji Świętego Cesarstwa Rzymskiego, o tyle niemiecka burżuazja i wielu intelektualistów wiązała swe nadzieje z Hohenzollernami i rządem pruskim, bardziej dynamicznym od austriackiego. Od 1834 większość państw niemieckich łączył także Niemiecki Związek Celny, zorganizowany przez Prusy, który zapewniał sprawniejszą współpracę gospodarczą i stanowił pruską przeciwwagę dla wpływów austriackich. Od 1862 funkcję premiera Królestwa Prus pełnił Otto von Bismarck, otwarcie kontestujący dominację austriacką i konsekwentnie dążący do zjednoczenia Niemiec, pod przewodnictwem pruskim. Po wojnie z Danią (1864), Austria zyskała oddalone od jej granic Księstwo Holsztynu, natomiast Prusy Księstwo Szlezwiku. Spowodowało to konflikt, który wykorzystał Otto von Bismarck i w 1866 rozpoczął działania wojenne (choć pierwszy krok należał do Austrii, bo na jej żądanie Bundestag – powołując się na artykuł 19. Aktu Związkowego Kongresu Wiedeńskiego o „ochronie wewnętrznego bezpieczeństwa Niemiec i zagrożonych praw jego członków” – uchwalił 11 kwietnia 1866 mobilizację związkowych sił zbrojnych, oczywiście poza oddziałami pruskimi). Z uwagi na ten akt – formalnie i w znacznym stopniu faktycznie – była to wojna prusko-niemiecka, jednakże jej główną treścią była rywalizacja pomiędzy dwiema głównymi potęgami, stąd tradycyjna nazwa konfliktu w historiografii. Wcześniej, dzięki działaniom dyplomacji, Bismarck zapewnił sobie neutralność Rosji i Francji oraz wsparcie Włoch, którym obiecał pomoc w uzyskaniu należącej do Austriaków Wenecji.

Działania wojenne[edytuj | edytuj kod]

Wojnę rozpoczęły działania pruskie, przeciwko kontyngentom wojskowym kolejnych państw Związku Niemieckiego. Siły austriackie podzielone były na dwie armie – Północną, dowodzoną przez generała dywizji Ludwiga von Benedeka i Południową, dowodzoną przez marszałka Albrechta Habsburga.

Na początku czerwca 1866 wojska pruskie wkroczyły do administrowanego przez Austrię Holsztyna. W następnej kolejności na froncie południowym wojska sprzymierzonych z Prusami, świeżo zjednoczonych Włoch doznały porażki w bitwie pod Custozą 24 czerwca.

Główne i decydujące działania prowadzone były jednak przez armie pruskie w Czechach. Siły pruskie, rozlokowane między Jelenią Górą a Nysą, składały się z I, V i VI armii, w sumie liczące 115 000 ludzi, w tym 10 000 kawalerzystów i 352 dział. Głównodowodzącym był książę Fryderyk Hohenzollern, a szefem sztabu generał major Leonhard von Blumenthal. Wojska pruskie wkroczyły do Czech, przez przełęcze sudeckie, kilkoma kolumnami. Po drodze doszło do kilku potyczek, w których Austriacy odnieśli zwycięstwo w bitwie pod Trutnovem. Do decydującej bitwy doszło 3 lipca pod Sadową w pobliżu Hradec Králové (znana też jako bitwa pod Königgrätz – Prusacy nacierali spod wsi Sadova przez nurt Bystrzycy, Austriacy oparli swoje ugrupowanie o linię następnej rzeki – Łaby i stojącą nad nią fortecę Königgrätz), w należących wówczas do Austrii Czechach. Wojska austriackie, pod wodzą generała Ludwiga von Benedeka, zostały rozbite przez Prusaków.

W schyłkowej fazie konfliktu doszło jeszcze 20 lipca do morskiej bitwy pod Lissą, w której flota austriacka zwyciężyła flotę włoską. Nie miało to jednak większego znaczenia, bo 24 lipca cesarz Franciszek Józef I skapitulował.

Kampania nad Menem[edytuj | edytuj kod]

W dniach od 1 lipca do 26 lipca 1866 toczyła się także kampania nad Menem pomiędzy Prusami a wspomaganymi przez Austrię księstwami południowo-niemieckimi jak: Bawaria, Wirtembergia, Badenia, Hesja, Nassau, Hesja-Kassel, która była ostatnią kampanią toczoną w ramach wojny austriacko-pruskiej.

Zakończenie wojny[edytuj | edytuj kod]

Wojna zakończyła się pokojem w Pradze podpisanym 23 sierpnia 1866. Na jego mocy Prusy przejęły Holsztyn wraz z ostatecznym włączeniem Szlezwiku, który od 1864 znajdował się pod administracją pruską. Ponadto Prusy anektowały niektóre państwa niemieckie, które wystąpiły przeciwko nim. Były to: Królestwo Hanoweru, Księstwo Nassau, Elektorat Hesji i Wolne Miasto Frankfurt. W wyniku tych zmian granic terytorium państwa pruskiego stanowiło teraz zwartą, geograficzną całość. Wbrew sugestiom króla Wilhelma I Hohenzollerna i pruskiej generalicji, Bismarck zrezygnował z odbierania Austrii terytoriów takich jak Czechy lub Austria właściwa i z ewentualnej aneksji Saksonii. Uznał, że w przyszłości Austria może stać się sojusznikiem zjednoczonych pod pruskim przewodnictwem Niemiec. Ponadto dzięki staraniom Bismarcka, sojusznicze Włochy uzyskały Wenecję. Najważniejszym skutkiem wojny było jednak wycofanie się Austrii z polityki niemieckiej (rozwiązanie Związku Niemieckiego i utworzenie Związku Północnoniemieckiego, oba w 1866), co umożliwiło zjednoczenie Niemiec pod przewodnictwem Prus.

Szczegółowe kalendarium bitew:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Dzieszyński R., Sadowa 1866, Bellona, Warszawa 2007.
  • Toporek M., Historia powszechna, MOW, Kraków 1992.