Wojskowe Służby Informacyjne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Logo WSI

Wojskowe Służby Informacyjne (WSI), JW 3362, Inspektorat Wojskowych Służb Informacyjnych Ministerstwa Obrony Narodowej – istniejąca w latach 1991-2006 służba specjalna, instytucja wywiadu prowadząca wywiad wojskowy i instytucja kontrwywiadu wojskowego, część składowa MON podległa Ministrowi Obrony Narodowej, działająca na rzecz SZ RP.

Reorganizacja wojskowych służb specjalnych w Polsce po 1989 roku[edytuj | edytuj kod]

Podczas zmian politycznych w Polsce z 1989 roku postanowiono także zreorganizować cywilne i wojskowe służby specjalne, czyli działającą od 1957 roku służbę odpowiedzialną m.in. za kontrwywiad wojskowy – Wojskową Służbę Wewnętrzną oraz służbę wywiadu wojskowego działającą od 1951 roku pod nazwą Zarządu II Sztabu Generalnego WP.

Pierwszą próbę podjęto 27 lipca 1990 roku, wzorując się na przykładzie wojskowych służb specjalnych II RP, tworząc organ wojskowych służb specjalnych skupiający w sobie część dotychczasowej WSW i Zarząd II Sz.Gen. WP, który nazwano Zarządem II Wywiadu i Kontrwywiadu Sztabu Generalnego WP.
Struktury i personel likwidowanej WSW podzielono na dwie części, Zarząd I Szefostwa WSW zajmujący się kontrwywiadem wojskowym wraz z personelem przyłączono do nowego Zarządu II Wywiadu i Kontrwywiadu WP, a druga część m.in: Zarząd II Szefostwa WSW z jego terenowymi odpowiednikami które były odpowiedzialne za pracę policyjno-dochodzeniową utworzyły nową Żandarmerię Wojskową. Zarządem II Wywiadu i Kontrwywiadu Sztabu Generalnego Wojska Polskiego kierował gen. Stanisław Żak, a jego zastępcą był płk Henryk Michalski, pionem kontrwywiadu wojskowego kierował płk Lucjan Jaworski.

Powołanie Inspektoratu WSI[edytuj | edytuj kod]

Organizacja Zarządu II Wywiadu i Kontrwywiadu WP była przejściowa, już rok później 22 lipca 1991 roku powołano Wojskowe Służby Informacyjne (WSI) już odrębne i niezależne od Sztabu Generalnego WP.

Od momentu powstania do sierpnia 2003 roku Wojskowe Służby Informacyjne działały na podstawie:

  • znowelizowanej Ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej z 21 listopada 1967 (Dz.U. z 1992 nr 4 poz. 16 i Dz. U. z 1994 nr 43 poz 165), której art. 15 stanowił:

Wojskowe Służby Informacyjne wykonują zadania związane z rozpoznawaniem i przeciwdziałaniem zagrożeniom godzącym w obronność Państwa oraz naruszeniom tajemnicy państwowej w zakresie obronności, jak również przygotowują dla organów państwowych informacje i analizy istotne dla obronności Państwa:

  • Decyzji Ministra ON z dnia 22 sierpnia 1991 roku;
  • art. 2 Ustawy o Urzędzie Ochrony Państwa stwierdzającym, że analogiczne zadania realizują "służby wywiadu i kontrwywiadu" podległe Ministrowi ON;
  • ustawy o ochronie informacji niejawnych z dnia 22 stycznia 1999 roku, która mówi o WSI jako o jednej ze służb ochrony państwa;
  • odpowiednich przepisów ustawy o powołaniu Agencji Wywiadu i Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego.

Konkretne uregulowania prawne zostały zawarte dopiero w uchwalonej 9 lipca 2003 roku Ustawie o Wojskowych Służbach Informacyjnych

Według tej ustawy obowiązującej od 23 sierpnia 2003 roku do momentu likwidacji do zadań WSI należało:

  1. prowadzenie wywiadu o charakterze operacyjno-taktycznym, który wzmacnia rozpoznanie wojskowe (Generalny Zarząd Rozpoznania Wojskowego P-2 Sztabu Generalnego WP) m.in. dostarczając informacji dotyczących planowania obronnego, organizacji, uzbrojenia i techniki wojskowej obcych armii;
  2. realizowanie zadań kontrwywiadowczych służących obronie państwa w sferze obronności oraz gwarantujących bezpieczeństwo w wymianie informacji niejawnych w międzynarodowych kontaktach wojskowych.

Usytuowanie strukturalne i uprawnienia oraz zadania[edytuj | edytuj kod]

Wojskowe Służby Informacyjne podlegały bezpośrednio Ministrowi ON i były usytuowane w strukturze Ministerstwa Obrony Narodowej jako Inspektorat Wojskowych Służb Informacyjnych.
Od utworzenia w 1991 roku do 1994 roku WSI podlegały Ministrom ON, czyli: P. Kołodziejczykowi., J. Parysowi, R. Szeremietiewowi jako pełniącemu obowiązki Ministra ON, J. Onyszkiewiczowi, oraz ponownie P. Kołodziejczykowi.

W lutym 1994 roku, zostało powołane Biuro Ministra Obrony Narodowej do Spraw Służb Informacyjnych, a WSI do 1996 roku podporządkowano Szefowi Sztabu Generalnego WP, czyli gen. dyw. Z. Stelmaszukowi a następnie gen. broni T. Wileckiemu. Z tą decyzją jest powiązana działalność prezydenta Wałęsy i tzw. Obiad drawski.

Pod koniec 1995 roku (po przegranych przez Wałęsę wyborach prezydenckich), WSI ponownie powróciły pod kontrolę cywilną Ministra ON, pozostało tak aż do likwidacji WSI.

Wojskowe Służby Informacyjne posiadały uprawnienia do prowadzenia niejawnych czynności operacyjno-rozpoznawczych (metody i środki pracy operacyjnej) i analityczno-informacyjnych. Nie wyposażono ich jednak w prawo wykonywania czynności procesowych (uprawnienia śledcze).

Dotychczasowe zadania wywiadu i kontrwywiadu wojskowego PRL skupiały się głównie na działaniach przeciwko krajom NATO, co wywodziło się z przynależności SZ PRL do Układu Warszawskiego.
Po zmianach ustrojowych modyfikacji uległy zadania służb wywiadu i kontrwywiadu wojskowego, a zwłaszcza kierunek ich wykonywania. Raport WSI pokazał, że żołnierze WSI nie wypełniali swoich obowiązków, prowadzili działalność na granicy prawa oraz że ponad 90% żołnierzy WSI pochodziło z wojskowych komunistycznych służb specjalnych[potrzebne źródło].

Przed WSI postawiono następujące zadania:

  1. rozpoznanie, zapobieganie i zwalczanie zagrożeń godzących w obronność, niepodległość, niepodzielność terytorium i nienaruszalności granic Rzeczypospolitej Polskiej oraz bezpieczeństwo Sił Zbrojnych RP;
  2. dostarczanie Siłom Zbrojnym RP informacji niezbędnych do planowania obronnego, rozpoznania wojskowego i ochrony ich bezpieczeństwa;
  3. zapobieganie i wykrywanie przestępstw przeciwko pokojowi, ludzkości oraz przestępstw wojennych, przestępstw przeciwko RP (szpiegostwo) oraz obronności;
  4. przygotowywanie ocen dla najwyższych władz państwowych;
  5. ochrona informacji niejawnych dotyczących obronności i wykonywanie funkcji krajowej władzy bezpieczeństwa w zakresie ochrony tych informacji, Służby Ochrony Państwa.

WSI zabezpieczały w latach swego istnienia misje wojenne i pokojowe polskich żołnierzy (Polskie Kontyngenty Wojskowe).

Szpiedzy w WSI[edytuj | edytuj kod]

Ujawniono kilka przypadków szpiegostwa w tej służbie specjalnej, skazano kilku żołnierzy - agentów wywiadu. Zarząd Kontrwywiadu UOP ujawnił szpiegostwo żołnierzy WSI na rzecz Federacji Rosyjskiej, zostali skazani na ok. 5 lat więzienia. Pokazuje to brak należytej kontroli własnych żołnierzy przez WSI. Przez cały okres funkcjonowania WSI ta instytucja nie złapała żadnego szpiega FR[1].

Szefostwo i organizacja WSI[edytuj | edytuj kod]

Do wykonania zadań postawionych przed WSI zarówno na terenie kraju jak i po za jego granicami, realizowały niżej wyszczególnione piony organizacyjne Inspektoratu WSI MON, stanowiącego centralę wojskowego wywiadu i kontrwywiadu, które początkowo składały się z :

zastępcami szefa WSI było wielu oficerów Wojskowych Służb Informacyjnych, m.in
  • z-ca ds. informacji i kontaktów międzynarodowych: dr inż. Mariusz Marczewski (cywil) 1998-15 XI 2001
Organizacja centralnego aparatu WSI
  • Zarząd Kontrwywiadu: powstał na bazie pionu kontrwywiadu byłej WSW (Zarząd I WSW), kierowali nim m.in: kmdr Kazimierz Głowacki 1993-1996, płk Roman Januchta 1996, płk Marek Mackiewicz 1997, kpt/płk Kazimierz Mochol 1997-?
  • Zarząd Wywiadu Operacyjnego: utw. na bazie byłego Zarządu II SG WP; (m.in. kierowali nim: płk Konstanty Malejczyk 1992-1994, płk Cezary Lipert 1994-97
  • Biuro Studiów i Analiz: kierowane m.in. przez: płk. Stanisława Woźniaka, płk. Zenona Bilewicza 1999-2002, podczas reorganizacji służb cywilnych część BSiA włączono do Agencji Wywiadu.
  • Biuro Ataszatów Wojskowych: a w nim:
    • Oddział Ataszatów Polskich: nadzór nad ich rolą poza rezydenturami wywiadu wojskowego
    • Oddział Ataszatów Obcych
  • Biuro Zabezpieczenia Technicznego: technika operacyjna, obserwacja
  • Biuro Bezpieczeństwa Wewnętrznego: kontrola wewnętrzna, kierownikami Biura byli m.in: płk Andrzej Ziętkiewicz, płk Jan Żukowski, płk Marek Kwasek, płk Jan M. Oczkowski 2001-04
  • Ośrodek Szkolenia Wojskowych Służb Informacyjnych: szkolenie w rzemiośle wywiadu i kontrwywiadu wojskowego oraz wewnętrznego bezpieczeństwa wojskowego
  • Biuro Bieżącej Obsługi Finansowo-Technicznej: zabezpieczenie finansowo-logistyczne

Całość kadry Wojskowych Służb Informacyjnych tworzyła korpus osobowy kadry zawodowej Wojskowych Służb Informacyjnych, święto WSI obchodziło 25 października. W oznaczeniu numeracyjnym jednostek wojskowych WSI posiadało oznaczenie Jednostka Wojskowa numer 3362 (JW 3362)

Według ustawy z 2003 roku nową strukturę organizacyjną WSI tworzyły:

  • Zarząd Wywiadu
  • Zarząd Kontrwywiadu
  • Zarząd Studiów i Analiz
  • Biuro Ataszatów Wojskowych
  • Zarząd Dowódczo-Sztabowy
  • Zarząd Zabezpieczenia
  • Ośrodek Szkolenia Wojskowych Służb Informacyjnych

Obok scentralizowanych zarządów i biur WSI na obszarze kraju i nie tylko działały jego terenowe i specjalistyczne jednostki organizacyjne w postaci ekspozytur i inspektoratów WSI.

Szefowie Wojskowych Służb Informacyjnych[edytuj | edytuj kod]

Wikinews-logo.svg
Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews na temat zapowiedzi premiera Marcinkiewicza o likwidacji WSI

Likwidacja WSI[edytuj | edytuj kod]

Propozycja likwidacji WSI była zawarta w tzw. pakcie stablizacyjnym, przyjętym w lutym 2006 roku porozumieniu podpisanym przez Jarosława Kaczyńskiego (PiS), Romana Giertycha (LPR) i Andrzeja Leppera (Samoobrona) w celu umożliwienia działania mniejszościowego rządu Kazimierza Marcinkiewicza.

W 2006 Sejm podjął decyzję o likwidacji WSI (za było 375 posłów, przeciw 48)[2]. W miejsce WSI powołano SKW i SWW. Likwidatorem WSI został Antoni Macierewicz, nominowany także na stanowisko Wiceministra Obrony Narodowej. Zostały one ostatecznie zlikwidowane 30 września 2006 roku.

Wynikiem prac komisji weryfikacyjnej jest tzw. "Raport o działaniach żołnierzy i pracowników WSI" z 16 lutego 2007 roku, dokumentujący pozaprawne działania tych służb. Wraz z publikacją raportu do prokuratury zostało skierowane kilkanaście doniesień o popełnieniu przestępstwa. Informacje o tym w postaci tzw. przecieków trafiały do gazet i innych mediów jeszcze przed odtajnieniem i opublikowaniem raportu[3].

Zarzuty zawarte w Raporcie Macierewicza[edytuj | edytuj kod]

Raport wymienia m.in. następujące zarzuty względem WSI:

  • nielegalne źródła finansowania (przemyt sprzętu elektronicznego, przejmowanie majątków zmarłych Polaków za granicą, sprzedaż broni terrorystom arabskim oraz afera FOZZ)
  • penetracja rosyjska (kadry zdominowane przez osoby szkolone w radzieckich akademiach KGB i GRU)
  • zaniechania kontrwywiadowcze względem radzieckich, a później rosyjskich służb specjalnych (libacje z udziałem agentów KGB, tolerowanie szpiegostwa oraz działań agenturalnych spółek polsko-rosyjskich)
  • współpraca z byłymi funkcjonariuszami Służby Bezpieczeństwa (obejmująca m.in. nielegalny handel bronią, rozbudowę sieci agencji towarzyskich i firm ochroniarskich, gromadzenie kompromitujących informacji umożliwiających szantażowanie biznesmenów, polityków i prawników)
  • inwigilacja środowisk politycznych (rozbijanie partii politycznych pozostających w latach 90. w opozycji do ugrupowań postkomunistycznych, inwigilacja partii politycznych, organizacji społecznych i mediów)
  • wpływ na kształtowanie opinii publicznej (umieszczenie 58 agentów i tajnych współpracowników w kierownictwie TVP, dążenie do przejęcia kontroli nad stacjami lokalnymi, wpływ na dziennikarzy zajmujących się przetargami)
  • nielegalny handel bronią (sprzedaż broni terrorystom z Jemenu, przemyt broni dla grup mafijnych w Estonii, załatwianie za łapówki pozwoleń na sprzedaż broni, pranie brudnych pieniędzy pochodzących z handlu bronią i narkotykami)
  • ingerencja w rynek paliwowo-energetyczny (udział w "mafii paliwowej", wprowadzanie agentów do spółek petrochemicznych, zaniechania wobec planów przejęcia polskiego przemysłu petrochemicznego przez spółki rosyjskie)

Faktyczna likwidacja trwała około pół roku: od 30 września 2006 do 16 lutego 2007.

Zaniepokojenie NATO wobec likwidacji[edytuj | edytuj kod]

Według opinii posła PO, Konstantego Miodowicza, wielu funkcjonariuszy NATO było zaniepokojonych ujawnianiem żołnierzy WSI w związku "z osłabieniem potencjałów wywiadowczych naszego kraju, ale i sojuszu atlantyckiego"[4][5].

Błędy WSI w sprawie rakiet przeciwlotniczych Roland i rzekomej broni chemicznej[edytuj | edytuj kod]

Życie Warszawy wskazuje, że to właśnie Zarząd Wywiadu WSI odpowiada za skandal międzynarodowy w związku z rzekomym odnalezieniem w Iraku objętych embargiem francusko-niemieckich rakiet obrony przeciwlotniczej Roland wyprodukowanych rzekomo w 2003 roku oraz rzekomej broni chemicznej[6].

W późniejszym terminie wszystkie doniesienia o nielegalnych znaleziskach zdementowano.

Przeciwlotnicze rakiety Roland – argumenty przeciw odpowiedzialności WSI[edytuj | edytuj kod]

  • Dowództwo twierdziło[7], że WSI nie wiedziały od początku o znalezisku,
  • wypowiedzi gen. bryg. Dukaczewskiego były od początku ostrożne[8],
  • według PAP jeden z byłych generałów armii irackiej podał że rakiety Roland mogły być kupowane, dziennikarze nie podali na to żadnych dowodów[8].

Komisja Weryfikacyjna[edytuj | edytuj kod]

W komisji zasiadały 24 osoby: 12 z nominacji Prezydenta RP i 12 z nominacji Prezesa Rady Ministrów[9]

W 2007 r. doszło do zmiany części składu Komisji Weryfikacyjnej,

Zgodnie z postanowieniem Prezydenta RP z 9 listopada 2007 nr 131-46-07 i z 15 listopada nr 131-52-07 w skład Komisji Weryfikacyjnej wchodzili: Joanna Celińska, Aneta Gontarczyk, Marcin Gugulski, Krzysztof Łączyński, Beata Modrzejewska, Bogusław Nizieński, Jan Olszewski – przewodniczący, Jacek Przybysz, Artur Rojek, Marcin Rosołowski, Tomasz Szatkowski, Marek Utracki.

Zgodnie z zarządzeniem nr 129 Prezesa Rady Ministrów z 8 listopada 2007 r. w skład Komisji Weryfikacyjnej wchodzili: Piotr Bączek, Michał Bichniewicz, Artur Górecki, Jarosław Karwowski, Bartosz Kownacki, Maciej Lew-Mirski, Mariusz Marasek, Piotr Naimski, Leszek Pietrzak, Józef Wierzbowski, Tadeusz Witkowski, Piotr Woyciechowski[10].


Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. http://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/1,114873,6602879,Szpiegowal_jeszcze_dla_ZSRR__Teraz_ma_wrocic_do_wiezienia.html
  2. Głosowanie nad przyjęciem w całości projektu ustawy o Służbie Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służbie Wywiadu Wojskowego, w brzmieniu proponowanym przez Komisję Nadzwyczajną (pol.). Sejm RP, 2006-05-24.
  3. J. Jakimczyk, G. Indulski: Archiwum Macierewicza, Tygodnik WPROST Nr 1242 1.10.2006]
  4. "NATO zaniepokojone ujawnianiem agentów WSI" 2007-04-13 10:00 Onet.pl
  5. "Miodowicz: Sojusznicy NATO są zaniepokojeni", 2007-04-13 10:12, Interia.pl
  6. "Życie Warszawy – Generalska fala nadchodzi", Informacyjna Agencja Radiowa 06.08.2005
  7. "Wojna o tajne akta wywiadu." Tygodnik Przegląd, 2005-11-07
  8. 8,0 8,1 "WSI wyjaśniają sprawę rakiet Roland znalezionych w Iraku", PAP, 2003
  9. Prezydenccy członkowie komisji weryfikacyjnej WSI (pol.). PAP, 25.03.2008.
  10. Członkowie komisji weryfikacyjnej WSI (pol.). HFPC, 29.10.2008.