Radio Wolna Europa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Obecne logo Radia Wolna Europa / Radia Swoboda w Pradze

Radio Wolna Europa (Radio Wolna Europa/Radio Swoboda, ang. Radio Free Europe/Radio Liberty) – rozgłośnia finansowana przez Kongres Stanów Zjednoczonych, utworzona w 1949 z połączenia "Radia Wolna Europa" i "Radia Swoboda". Swoją misję określa następująco: "Promować wartości i instytucje demokratyczne przez rozpowszechnianie prawdziwych informacji i idei".

Audycje tworzone są w ponad dwudziestu językach i nadawane na falach krótkich, przez satelity i Internet oraz retransmitowane lokalnie w wielu krajach na falach średnich i ultrakrótkich.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Radio Wolna Europa utworzono w 1949 w Nowym Jorku, jako medialne ramię "Narodowego Komitetu na Rzecz Wolnej Europy". Miało swoją siedzibę w Monachium, było finansowane przez CIA. Pierwszy program został wyemitowany na falach krótkich do Czechosłowacji, 1 czerwca 1950. Radio Wolna Europa nadawało do krajów tzw. "demokracji ludowej", które po 1945 dostały się pod wpływy Moskwy oraz republik bałtyckich (USA nie uznały ich wcielenia do ZSRR). Radio Swoboda transmitowało swoje audycje do pozostałych 12 republik Związku Radzieckiego.

W latach 90. rozgłośnie popadły w problemy finansowe, rozważano nawet poważnie ich likwidację. Ostatecznie skończyło się na przeniesieniu w 1995 rozgłośni z Monachium do Pragi, do budynku po byłym parlamencie czechosłowackim niedaleko placu Wacława, podarowanym RWE/RS przez prezydenta Czech Václava Havla. Serwisy czeski, słowacki i węgierski zostały włączone w struktury krajowych rozgłośni tych państw. W tym czasie RWE/RS rozpoczęła nadawanie audycji m.in. do niektórych krajów powstałych po rozpadzie Jugosławii, do Iraku i Iranu (już wcześniej działał serwis afgański), a także w językach północnego Kaukazu. Największym serwisem pozostaje całodobowy serwis rosyjski.

Od marca 2009 Radio Free Europe/Radio Liberty mieści się w nowo wybudowanym budynku w praskiej dzielnicy Hagibor, położonym 10 minut od centrum Pragi.

Audycje RWE/RS były intensywnie zagłuszane przez służby bezpieczeństwa państw komunistycznych. Jak podaje w swoich wspomnieniach Jan Nowak-Jeziorański, koszty zagłuszania były mniej więcej trzy razy wyższe od kosztów nadawania audycji. Ze względu na sposób propagacji fal krótkich[a] zagłuszanie nigdy nie było w stanie zakłócić wszystkich audycji. 18 listopada 1956, w czasie zamieszek ulicznych w Bydgoszczy protestujący zdemolowali znajdującą się na Wzgórzu Dąbrowskiego radiostację zagłuszającą. Tydzień później władze ogłosiły, że rezygnują z zagłuszania, jednak w rzeczywistości sytuacja w eterze nie uległa zmianie, bowiem nadal utrudniano odbiór poprzez radiostacje zagłuszające z terenu ZSRR, Bułgarii, Węgier, Czechosłowacji i Rumunii[1]. Pracowały one do 1 stycznia 1988, ze szczególną intensywnością działając w czasie inwazji na Czechosłowację w 1968 oraz podczas stanu wojennego. Komunistyczne służby bezpieczeństwa przeprowadzały również bezpośrednie ataki przeciwko RWE/RS. Zamordowano kilku pracowników, przeprowadzano zamachy bombowe. Wielu pracowników RP RWE było szykanowanych poprzez anonimowe telefony z pogróżkami czy fabrykowanie spreparowanych donosów przez Służbę Bezpieczeństwa (np. przypadek Macieja Morawskiego, francuskiego korespondenta Rozgłośni Polskiej RWE). Na początku lat 50. słuchanie radia było ścigane i karane przez wojskowe sądy rejonowe wyrokami 2-3 lat pozbawienia wolności za "szerzenie wrogiej propagandy".

21 lutego 1981 r. budynek główny rozgłośni w ataku terrorystycznym został wysadzony w powietrze eksplozją potężnej bomby. Zniszczenia oszacowano na 2 mln dolarów, rannych zostało kilku zatrudnionych, ale nie było ofiar śmiertelnych. Po otwarciu archiwów Stasi ujawniono, iż za atak był odpowiedzialny Ilich Ramírez Sánchez, opłacony przez Nicolae Ceaușescu[2].

Dzisiaj odwiedzający praski budynek stacji przechodzą przez wykrywacz metali, ze względu na obawę przez zamachami planowanymi przez niektóre dyktatury. Obecnie zagłuszane są czasem audycje nadawane do Iranu. Były też doniesienia o zagłuszaniu lokalnej stacji UKF retransmitującej audycje w Kijowie.

Początki programu w języku polskim RWE: okres nowojorski (1950-1952)[edytuj | edytuj kod]

Radio Wolna Europa zaczęło nadawać swe audycje w dniu 4 lipca 1950. Programy polskie półgodzinne, a następnie godzinne nagrywane były w studio w Nowym Jorku, wysyłane pocztą lotniczą do Niemiec i nadawane z anteny pod Frankfurtem. Pierwszym szefem niewielkiego zespołu redakcyjnego w Nowym Jorku został były urzędnik służby dyplomatycznej RP, Lesław Bodeński. W rok później zastąpił go Stanisław Strzetelski, przedwojenny publicysta i redaktor "Wieczoru Warszawskiego"

Rozgłośnia Polska RWE (1952-1994)[edytuj | edytuj kod]

W latach 1952 - 1994 istniała polska sekcja Radia Wolna Europa. Dyrektorami Rozgłośni Polskiej RWE w Monachium byli: Jan Nowak-Jeziorański (1952-1976), Zygmunt Michałowski (1976-1982), Zdzisław Najder (1982-1987), Marek Łatyński (1987-1989) i Piotr Mroczyk (1989-1994). W okresie PRL była najczęściej słuchanym (i systematycznie zagłuszanym) radiem zagranicznym.

Języki, w których nadaje obecnie Radio Wolna Europa/Radio Swoboda[edytuj | edytuj kod]

Obecny zasięg nadawania RFE/RL (2009)

Książki dotyczące działalności RWE (wybór)[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Uwagi

  1. w godzinach wieczorno-nocnych odbiór odbywał się na falach średnich, między pasmami zajmowanymi przez radia Budapeszt i Rzym

Przypisy

  1. K. Błażejewski "Tu mówi radio bum bum", Express Bydgoski 11 II 2011
  2. "Voices of Hope" Hoover Institution exhibit on RFE/RL (ang.) [dostęp 2013-10-17]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]