Kotlina Kaszgarska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kotlina Kaszgarska

Kotlina Kaszgarska, Kotlina Tarymska (chiń.: 塔里木盆地; pinyin: Tǎlǐmù Péndì; ujg. تارىم ئويمانلىقى Tarim Oymanliqi) – kraina geograficzna w Azji Centralnej, w zachodniej części Chin. Powierzchnia ok. 1 mln km².

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Kotlina Kaszgarska to wielki bezodpływowy obszar w centralnej części Azji, otoczony wysokimi łańcuchami górskimi: od północy Tienszan, od zachodu Ałaj i Pamir, od południa Altun Shan i Kunlun. Tylko w kierunku wschodnim kotlina jest otwarta na wyżynne tereny pustyni Gobi.

Większą część Kotliny Kaszgarskiej zajmuje ogromna pustynia Takla Makan. Należy ona do najsuchszych obszarów na Ziemi. Na całym jej obszarze roczne opady nie przekraczają 50 mm, a w niektórych rejonach nawet 5 mm. W płn.-wsch. części pustyni występują pola wysokich wydm o względnej wysokości 150–300 m. Wiosną i wczesnym latem ponad pustynią wieją bardzo silne wiatry, powodujące burze piaskowe, podczas których chmury pyłu transportowane są na odległość setek kilometrów. Znikome opady, brak zasilania przez rzeki i zasypywanie przez lotne piaski sprawiają, że wnętrze pustyni jest całkowicie pozbawione roślinności. Obrzeża kotliny kontrastują z jałową pustynią. Chociaż opady są tu niewiele większe (do ok. 100 mm), tereny te zajmują urodzajne trawiaste równiny. Zbudowane są one z materiału skalnego naniesionego z okolicznych gór przez liczne rzeki. Rzeki te, chociaż początkowo niosą dużo wody, szybko nikną w piaskach pustyni. Tylko największe z nich, jak Tarym o długości ok. 2000 km i Czerczen-daria (527 km), uchodzą do bezodpływowych jezior na obszarze kotliny. Wcześniej jednak ich wody są wykorzystywane do nawadniania pól uprawnych.

Klimat krainy oscyluje pomiędzy umiarkowanym ciepłym kontynentalnym a suchym bądź skrajnie suchym.

Szatę roślinną reprezentują formacje stepowa i półpustynna, niemniej jednak na wielkich połaciach pustyni Takla Makan brak jakiejkolwiek roślinności.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Jedwabny szlak był jednym z najważniejszych traktów handlowych starożytnej Azji. Przebiegał wzdłuż północnego krańca Kotliny Kaszgarskiej, doliną rzeki Tarym. Z Chin przewożono tędy jedwab, żelazo i papier, a w drugą stronę podążały karawany obładowane złotem, bliskowschodnimi pachnidłami i roślinami uprawnymi. Szlak wiódł z Chin na Bliski Wschód oraz do Indii. Wzdłuż traktu w oazach powstawały bakczysaraje, będące przystankami w długiej podróży przez jałową pustynię Gobi. Ów szlak stracił na znaczenie wraz z opanowaniem tych terenów przez wojownicze ludy Azji Środkowej.

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Chińczycy Han, inaczej niż na większości terytorium Chin, stanowią mniejszość wśród ludności kotliny. Najliczniejszą grupą etniczną są Ujgurzy. Ponadto mieszkają tu przedstawiciele ludu Hui, potomkowie koczowników przybyłych ze stepów Azji Środkowej, a na granicy zachodniej – Kirgizi i Tadżycy. Powszechnie wyznawaną religią jest islam, chociaż przez stulecia docierały tu także wpływy lamaizmu, konfucjanizmu i szamanizmu.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Głównym ośrodkiem gospodarczym jest Kaszgar, powstały jeszcze w starożytności. Niegdyś była to ważna oaza na jedwabnym szlaku – głównej trasie karawanowej łączącej Chiny z Europą. Dogodne położenie sprawiło, że bardzo dobrze rozwijał się tu handel. Karawany podążające na wschód uzupełniały zapasy wody wkroczeniem na obszar pustyni Takla Makan, a zmierzające na zachód kupowały żywność i ciepłą odzież na przeprawę przez wysokie przełęcze Pamiru. Kaszgar utrzymał funkcje handlowe do dzisiaj, choć współcześnie mają one bardziej lokalny charakter. Handluje się przede wszystkim żywnością, zwierzętami domowymi i wyrobami miejscowego rzemiosła. Duży targ, na który zjeżdżają rolnicy z całego regionu, odbywa się co sobotę na nadrzecznych łąkach. Tradycyjnym zajęciem ludności Kaszgaru jest również rzemiosło. Na tyłach wielu sklepów, ulokowanych tuż przy wąskich ulicach wokół rynku, działają warsztaty, w których wytwarza się m.in. odzież, meble, instrumenty muzyczne, dywany i ceramikę. Słabo rozwinięty przemysł nastawiony jest na obsługę okolicznego rolnictwa. Znajdują się tu oczyszczalnie bawełny, fabryki przemysłu spożywczego, skórzanego i produkujące sprzęt rolniczy. Na przedpolu gór i wokół oaz rozwija się rolnictwo. Do jego najważniejszych działów należy hodowla. Duże stada owiec, bydła i koni dostarczają surowców dla przemysłu skórzanego i spożywczego. Ze zbóż uprawia się głównie pszenicę. Do innych ważnych upraw należą: bawełna (na sztucznie nawadnianych plantacjach) oraz drzewa owocowe: (jabłonie, morela zwyczajna, granatowiec właściwy i inne). W niektórych oazach prowadzi się z powodzeniem hodowlę jedwabników.

Wikimedia Commons