Liechtenstein

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Fürstentum Liechtenstein
Księstwo Liechtensteinu
Flaga Liechtensteinu
Herb Liechtensteinu
Flaga Liechtensteinu Herb Liechtensteinu
Dewiza: „Für Gott, Fürst und Vaterland”
(„Bóg, Książę i Ojczyzna”)
Hymn: Oben am jungen Rhein
(„Nad młodym Renem”)
Położenie Liechtensteinu
Język urzędowy niemiecki (dialekt alemański)
Stolica Vaduz
Ustrój polityczny monarchia konstytucyjna
Głowa państwa książę Jan Adam II
Następca tronu książę Alojzy (koregent)
Szef rządu premier Adrian Hasler
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
190. na świecie
160 km²
2,7%
Liczba ludności (2014)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
212. na świecie
37,313[1]
215 osób/km²
PKB (2010)
 • całkowite 
 • na osobę

3,5 mld USD
98 432 USD
Jednostka monetarna frank szwajcarski (CHF)
Niepodległość od Związku Niemieckiego
1866 r.
Religia dominująca Rzymskokatolicyzm
Strefa czasowa UTC +1 – zima
UTC +2 – lato
Kod ISO 3166 LI
Domena internetowa .li
Kod samochodowy FL
Kod samolotowy HB
Kod telefoniczny +423
Mapa Liechtensteinu
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Liechtenstein w Wikipodróżach
Wikisłownik Hasło Liechtenstein w Wikisłowniku

Liechtenstein ([ˈlixtɛnʂtajn], wymowa polska i), Księstwo Liechtensteinu (niem. Fürstentum Liechtenstein i, [ˈfʏɐstəntuːm ˈliːçtənʃtaɪn]) – małe górskie państwo w Europie Zachodniej, leżące pomiędzy Austrią i Szwajcarią. Główną rzeką jest Ren, a stolicą Vaduz. Liechtenstein jest krajem podwójnie śródlądowym. Należy do Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz strefy Schengen.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Geografia Liechtensteinu.

Liechtenstein położony jest nad górnym Renem, w Alpach. Cała granica zachodnia państwa przebiega wzdłuż biegu Renu, wschodnia zaś wyznaczana jest przez łańcuchy alpejskie. Najwyższym szczytem Liechtensteinu jest Grauspitz o wysokości 2599 m n.p.m.

Powierzchnia Liechtensteinu zwiększyła się o około 0,5 km² (kosztem Austrii), a granica wydłużyła o 1,9 km, gdy 28 grudnia 2006 roku rząd dokładnie określił granicę państwa[2][3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Obecne tereny Liechtensteinu już ponad 1500 lat temu zostały zasiedlone przez Alemanów i innych Germanów. W tym czasie Karol Wielki włączył te ziemie do swego imperium. Przez wieki te tereny były podzielone na dwa hrabstwa: jedno ze stolicą w Vaduz, a drugie w Schellenbergu. Hrabstwo Schellenberg dzieliło losy ważniejszego hrabstwa Vaduz. Na przełomie XVII i XVIII wieku obydwa hrabstwa zostały zakupione przez ród Liechtensteinów.

W 1719 roku ziemie te zostały uznane przez cesarza za suwerenne księstwo w granicach Rzeszy Niemieckiej. W roku 1806 cesarz Świętego Cesarstwa Rzymskiego Franciszek II (I) Habsburg został zmuszony przez Napoleona do abdykacji i zrzeczenia się tytułu cesarza rzymskiego. Liechtenstein w 1806 r. został członkiem Związku Reńskiego, który miał zastąpić cesarstwo i pozostał w nim do roku 1814 r. W latach 1815-1866 był członkiem Związku Niemieckiego. Przez te wszystkie lata księstwo utrzymywało ścisłe kontakty gospodarcze i polityczne z Austrią. Wynikiem tego było 1866 r. wystąpienie z nią ze Związku Niemieckiego i uzyskanie przez Liechtenstein pełnej niepodległości.

Podczas I wojny światowej państwo było neutralne. Po wojnie więzy z Austrią zostały zastąpione przez umowy ze Szwajcarią. W 1921 r. w Liechtensteinie ustanowiono konstytucję, według której kraj jest monarchią o demokratyczno-parlamentarnej formie rządów. W 1924 r. państwo weszło w skład szwajcarskiego związku celnego. Liechtenstein związał się ze Szwajcarią również unią monetarną i pocztową.

W 1949 roku państwo zostało członkiem Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości, a w 1978 zostało przyjęte do Rady Europy. W 1984 roku książę Franciszek Józef II przekazał regencję Janowi Adamowi II. W tym samym roku przyznano kobietom prawo głosu w wyborach powszechnych. W 1989 roku zmarł książę Franciszek i władzę przejął obecny książę, Jan Adam II. W 2003 roku ogólnonarodowe referendum zwiększyło uprawnienia monarchy. Tym samym Księstwo zostało pierwszym państwem europejskim, które przywróciło klasyczną monarchię, ograniczając demokrację parlamentarną.

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Liechtenstein pod względem ustrojowym stanowi monarchię konstytucyjną. Od 1989 panuje tu książę Jan Adam II (Hans-Adam II). Bieżące sprawy polityczne podlegają dziedzicznemu księciu (erbprinz, tj. następcy tronu) Aloisowi (Aloizowi).

Władza prawodawcza należy do księcia i landtagu, liczącego 25 deputowanych i wybieranego co cztery lata w wyborach proporcjonalnych. Książę ma prawo absolutnego weta w stosunku do ustaw uchwalanych przez parlament.

Najważniejsze partie polityczne Liechtensteinu to aktualnie: Unia Ojczyźniana (Vaterländische Union, VU), Postępowa Partia Obywatelska Liechtensteinu (Fortschrittliche Bürgerpartei in Liechtenstein, FBL) i Wolna Lista (Freie Liste).

Władza wykonawcza uzewnętrznia się w osobie premiera i rządu jako kolegium. Obecnie funkcję szefa egzekutywy sprawuje Adrian Hasler, wspomagany przez 4 ministrów (tzw. radców rządowych), mianowanych przez księcia na wniosek landtagu. Książę ma prawo do zdymisjonowania rządu i powołania gabinetu przejściowego, który musi w ciągu 4 miesięcy uzyskać votum zaufania parlamentu.

Władza judykatywna należy do sądów, w tym do składającego się z 5 sędziów Sądu Najwyższego. Sędziowie mianowani są przez księcia; raz mianowani są jednak nieusuwalni.

Interesy zewnętrzne Liechtensteinu prowadzone są głównie przez Szwajcarię. Od czasu przystąpienia Liechtensteinu do Strefy Schengen na granicach nie ma kontroli granicznej.

Liechtenstein jest monarchią, w której władca ma od czasu referendum konstytucyjnego w marcu 2003 największą realną władzę polityczną w Europie (nie licząc Watykanu). Żadna zmiana konstytucji nie może być przeprowadzona bez zgody księcia. Z drugiej strony monarchia może zostać zniesiona drogą referendum.

Podział administracyjny Liechtensteinu

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Liechtenstein składa się z 11 gmin. 6 z nich (w tym stolica kraju Vaduz) przyporządkowana jest regionowi Oberland, pozostałe przynależą Unterlandowi. Jednostki administracyjne są bardzo rozdrobnione (np. gmina Vaduz składa się z 6 części), co wynika z dawnego podziału feudalnego księstwa.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Mniej niż dwie trzecie ludności podaje się za rodowitych Liechtensteinczyków, ludność obca to z kolei w większości Szwajcarzy (11%), Austriacy (6%) i Niemcy (4%) oraz Włosi (3%), pochodzący z krajów byłej Jugosławii (3%), Turcy (3%) i inni.

Vaduz
Uprawy winorośli w południowej części księstwa
Triesenberg, miejscowość położona powyżej Vaduz
(2005)
Liczba ludności 33 717
Ludność według wieku
0 – 14 lat 17,6%
15 – 64 lat 70,4%
ponad 64 lata 12%
Wiek (mediana)
W całej populacji 39,22 lat
Mężczyzn 38,74 lat
Kobiet 39,68 lat
Przyrost naturalny 0,82%
Współczynnik urodzeń 10,41 urodzin/1000 mieszkańców
Współczynnik zgonów 7,06 zgonów/1000 mieszkańców
Współczynnik migracji 4,8 migrantów/1000 mieszkańców
Ludność według płci
przy narodzeniu 1,01 mężczyzn/kobiet
poniżej 15 lat 0,98 mężczyzn/kobiet
15 – 64 lat 0,99 mężczyzn/kobiet
powyżej 64 lat 0,71 mężczyzn/kobiet
Umieralność noworodków
W całej populacji 4,7 śmiertelnych/1000 żywych
płci męskiej 6,34 śmiertelnych/1000 żywych
płci żeńskiej 3,05 śmiertelnych/1000 żywych
Oczekiwana długość życia
W całej populacji 79,55 lat
Mężczyzn 75,96 lat
Kobiet 83,16 lat
Rozrodczość 1,51 urodzin/kobietę

Język[edytuj | edytuj kod]

Językiem urzędowym Liechtensteinu jest – zgodnie z konstytucją księstwa – język niemiecki. Ponieważ w Liechtensteinie nie ma mniejszości narodowych, niemiecki – w rozumieniu Konwencji ramowej o mniejszościach narodowych (ang. Framework Convention for the Protection of National Minorities) Rady Europy – jest jego jedynym językiem urzędowym i narodowym, co wyróżnia je także w aspekcie językowym od pozostałych państw niemieckojęzycznych.

W Liechtensteinie występuje – podobnie, jak w niemieckojęzycznej Szwajcarii – charakterystyczne zjawisko dyglosji. Niemiecki używany w codziennej komunikacji to w praktyce liczne dialekty. Na terenie Księstwa Liechtenstein używanych jest aż 11 różnych dialektów, względnie wariantów dialektalnych, różniących się od dialektów szwajcarskich. Stąd określenie Schweizerdeusch dla dialektów używanych w Liechtensteinie, spotykane czasem w niektórych źródłach, jest błędne.

Struktura wyznaniowa[edytuj | edytuj kod]

W czerwcu 2003 większość mieszkańców Liechtensteinu uważała się za katolików (75% ogółu), 7% przynależało do wspólnoty ewangelickiej, 4% podało się za muzułmanów, z kolei 11% mieszkańców określiło się jako ateiści lub bezwyznaniowcy.

W Liechtensteinie katolicyzm jest religią państwową. 2 grudnia 1997 zostało powołane przez Jana Pawła II oddzielne arcybiskupstwo w Vaduz.

Żyje tam też kilkuset wyznawców prawosławia i kilkudziesięciu Świadków Jehowy.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Liechtenstein jest jednym z najbogatszych państw świata. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosi 141,1 tys. dolarów amerykańskich (2008)[4].

Raj podatkowy[edytuj | edytuj kod]

Liechtenstein ze względu na niskie podatki oraz liberalną politykę względem depozytów bankowych, jest uważany za jeden z niewielu rajów podatkowych na terenie Europy[5]. W Liechtensteinie mają swoją siedzibę liczne firmy zagraniczne i towarzystwa finansowe. Znajduje się ich tam ok. 80 000. Również przez polskie prawo, państwo to jest traktowane jako jedno z trzydziestu siedmiu, w których stosowana jest tzw. szkodliwa konkurencja podatkowa[6].

Transport[edytuj | edytuj kod]

W Liechtensteinie jest 105 km dróg o twardej nawierzchni. Linii kolejowych jest 9,5 km (regionalne połączenie z Feldkirch w Austrii do Buchs w Szwajcarii obsługują Österreichische Bundesbahnen), a śródlądowych szlaków wodnych 25 km[7].

Media[edytuj | edytuj kod]

W Liechtensteinie działają dwa dzienniki: Liechtensteiner Vaterland i Liechtensteiner Volksblatt. Nie podlegają one kontroli władz, ale są administrowane przez partie polityczne. Vaterland przez VU, a Volksblatt przez FBP. W kraju działa również stacja radiowa. Liechtenstein od niedawna posiada narodową telewizję 1FLTV.

Obronność[edytuj | edytuj kod]

Liechtenstein nie posiada własnej armii. Bezpieczeństwo zewnętrzne państwu zapewnia Szwajcaria. Jednak gdyby zaszła taka potrzeba, wcielony do wojska może zostać każdy dorosły mężczyzna do 60 roku życia.

Przypisy

  1. Dane szacunkowe na lipiec 2014 roku, podane za CIA The World Factbook (Źródło:CIA) (ang.).
  2. Większy maleńki Liechtenstein. Gazeta.pl, 2006-12-28. [dostęp 2009-03-03].
  3. Liechtenstein redraws Europe map (ang.). BBC News, 2006-12-28. [dostęp 2009-03-03].
  4. CIA Factbook.
  5. A. Gomułowicz w:A. Gomułowicz, J.Małecki Podatki i prawo podatkowe, wyd. IV, Warszawa 2008, s. 105 ISBN 978-83-7334-863-9.
  6. Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 9 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia krajów i terytoriów stosujących szkodliwą konkurencję podatkową w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych (Dz. U. z 2013 r. Nr 0, poz. 494).
  7. Landesverwaltung Fürstentum Liechtenstein: Strassennetz.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]