Liechtenstein

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Na mapach: 47°10′N 9°32′E/47,166667 9,533333

Fürstentum Liechtenstein
Księstwo Liechtensteinu
Flaga Liechtensteinu
Herb Liechtensteinu
Flaga Liechtensteinu Herb Liechtensteinu
Hymn: Oben am jungen Rhein
Położenie Liechtensteinu
Język urzędowy niemiecki (dialekt alemański)
Stolica Vaduz
Ustrój polityczny monarchia konstytucyjna
Głowa państwa książę Hans-Adam II
Następca tronu książę Alojzy (koregent)
Szef rządu premier Adrian Hasler
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
190. na świecie
160 km²
0%
Liczba ludności (2008)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
212. na świecie
34 761[1]Green Arrow Up.svg
215 osób/km²
PKB (2005)
 • całkowite 
 • na osobę

3,7 mld USD Green Arrow Up.svg
105 323 USD Green Arrow Up.svg
Jednostka monetarna frank szwajcarski (CHF)
Niepodległość od Związku Niemieckiego
1866 r.
Strefa czasowa UTC +1 – zima
UTC +2 – lato
Kod ISO 3166 LI
Domena internetowa .li
Kod samochodowy FL
Kod samolotowy HB
Kod telefoniczny +423
Mapa Liechtensteinu
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Liechtenstein w Wikipodróżach
Wikisłownik Hasło Liechtenstein w Wikisłowniku

Liechtenstein ([ˈlixtɛnʂtajn], wymowa polska i), Księstwo Liechtensteinu (niem. Fürstentum Liechtenstein i, [ˈfʏɐstəntuːm ˈliːçtənʃtaɪn]) – małe górskie państwo w Europie Zachodniej, leżące pomiędzy Austrią i Szwajcarią. Główną rzeką jest Ren, a stolicą Vaduz. Liechtenstein jest krajem podwójnie śródlądowym. Należy do Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz strefy Schengen.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Obecne tereny Liechtensteinu już ponad 1500 lat temu zostały zasiedlone przez Alemanów i innych Germanów. W tym czasie Karol Wielki włączył te ziemie do swego imperium. Przez wieki te tereny były podzielone na dwa hrabstwa: jedno ze stolicą w Vaduz, a drugie w Schellenbergu. Hrabstwo Schellenberg dzieliło losy ważniejszego hrabstwa Vaduz. Na przełomie XVII i XVIII wieku obydwa hrabstwa zostały zakupione przez ród Liechtensteinów.

W 1719 roku ziemie te zostały uznane przez cesarza za suwerenne księstwo w granicach Rzeszy Niemieckiej. W roku 1806 cesarz Świętego Cesarstwa Rzymskiego Franciszek II (I) Habsburg został zmuszony przez Napoleona do abdykacji i zrzeczenia się tytułu cesarza rzymskiego. Liechtenstein w 1806 r. został członkiem Związku Reńskiego, który miał zastąpić cesarstwo i pozostał w nim do roku 1814 r. W latach 1815-1866 był członkiem Związku Niemieckiego. Przez te wszystkie lata księstwo utrzymywało ścisłe kontakty gospodarcze i polityczne z Austrią. Wynikiem tego było 1866 r. wystąpienie z nią ze Związku Niemieckiego i uzyskanie przez Liechtenstein pełnej niepodległości.

Podczas I wojny światowej państwo było neutralne. Po wojnie więzy z Austrią zostały zastąpione przez umowy ze Szwajcarią. W 1921 r. w Liechtensteinie ustanowiono konstytucję, według której kraj jest monarchią o demokratyczno-parlamentarnej formie rządów. W 1924 r. państwo weszło w skład szwajcarskiego związku celnego. Liechtenstein związał się ze Szwajcarią również unią monetarną i pocztową.

W 1949 roku państwo zostało członkiem Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości, a w 1978 zostało przyjęte do Rady Europy. W 1984 roku książę Franciszek Józef II przekazał regencję Janowi Adamowi II. W tym samym roku przyznano kobietom prawo głosu w wyborach powszechnych. W 1989 roku zmarł książę Franciszek i władzę przejął obecny książę, Jan Adam II. W 2003 roku ogólnonarodowe referendum zwiększyło uprawnienia monarchy. Tym samym Księstwo zostało pierwszym państwem europejskim, które przywróciło klasyczną monarchię, ograniczając demokrację parlamentarną.

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Liechtenstein pod względem ustrojowym stanowi monarchię konstytucyjną. Od 1989 panuje tu książę Jan II Adam (Hans-Adam II). Bieżące sprawy polityczne podlegają księciu następcy tronu (kronprinz) Aloisowi (Aloizowi).

Władza prawodawcza należy do księcia i landtagu, liczącego 25 deputowanych i wybieranego co cztery lata w wyborach proporcjonalnych. Książę ma prawo absolutnego weta w stosunku do ustaw uchwalanych przez parlament.

Najważniejsze partie polityczne Liechtensteinu to aktualnie: Unia Ojczyźniana (Vaterländische Union, VU), Postępowa Partia Obywatelska Liechtensteinu (Fortschrittliche Bürgerpartei in Liechtenstein, FBL) i Wolna Lista (Freie Liste).

Władza wykonawcza uzewnętrznia się w osobie premiera i rządu jako kolegium. Obecnie funkcję szefa egzekutywy sprawuje Adrian Hasler, wspomagany przez 4 ministrów (tzw. radców rządowych), mianowanych przez księcia na wniosek landtagu. Książę ma prawo do zdymisjonowania rządu i powołania gabinetu przejściowego, który musi w ciągu 4 miesięcy uzyskać votum zaufania parlamentu.

Władza judykatywna należy do sądów, w tym do składającego się z 5 sędziów Sądu Najwyższego. Sędziowie mianowani są przez księcia; raz mianowani są jednak nieusuwalni.

Interesy zewnętrzne Liechtensteinu prowadzone są głównie przez Szwajcarię. Przejścia graniczne do Austrii obsługiwane są przez szwajcarską służbę graniczną i celną. Na granicy ze Szwajcarią nie ma żadnych posterunków.

Liechtenstein jest monarchią, w której władca ma od czasu referendum konstytucyjnego w marcu 2003 największą realną władzę polityczną w Europie (nie licząc Watykanu). Żadna zmiana konstytucji nie może być przeprowadzona bez zgody księcia. Z drugiej strony monarchia może zostać zniesiona drogą referendum.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Podział administracyjny Liechtensteinu

Liechtenstein składa się z 11 gmin. 6 z nich (w tym stolica kraju Vaduz) przyporządkowana jest regionowi Oberland, pozostałe przynależą Unterlandowi. Jednostki administracyjne są bardzo rozdrobnione (np. gmina Vaduz składa się z 6 części), co wynika z dawnego podziału feudalnego księstwa.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Geografia Liechtensteinu.

Liechtenstein położony jest nad górnym Renem, w Alpach. Cała granica zachodnia państwa przebiega wzdłuż biegu Renu, wschodnia zaś wyznaczana jest przez łańcuchy alpejskie. Najwyższym szczytem Liechtensteinu jest Grauspitz o wysokości 2599 m n.p.m.

Powierzchnia Liechtensteinu zwiększyła się o około 0,5 km² (kosztem Austrii), a granica wydłużyła o 1,9 km, gdy 28 grudnia 2006 roku rząd dokładnie określił granicę państwa[2][3].

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Vaduz

Mniej niż dwie trzecie ludności podaje się za rodowitych Liechtensteinczyków, ludność obca to z kolei w większości Szwajcarzy (11%), Austriacy (6%) i Niemcy (4%) oraz Włosi (3%), pochodzący z krajów byłej Jugosławii (3%), Turcy (3%) i inni.

Język[edytuj | edytuj kod]

Uprawy winorośli w południowej części księstwa

Językiem urzędowym Liechtensteinu jest – zgodnie z konstytucją księstwa – język niemiecki. Ponieważ w Liechtensteinie nie ma mniejszości narodowych, niemiecki – w rozumieniu Kon­wencji ramowej o mniejszościach narodowych (ang. Framework Convention for the Protection of National Minorities) Rady Europy – jest jego jedynym językiem urzędowym i narodowym, co wyróżnia je także w aspekcie językowym od pozostałych państw nie­mieckojęzycz­nych.

W Liechtensteinie występuje – podobnie, jak w niemiec­kojęzycznej Szwajcarii – charaktery­styczne zjawisko dyglosji. Niemiecki używany w codziennej ko­munikacji to w praktyce liczne dia­lekty. Na terenie Księstwa Liechtenstein używanych jest aż 11 różnych dialektów, względnie wariantów dialektalnych, różniących się od dialektów szwajcarskich. Stąd określenie Schweizerdeusch dla dialektów używanych w Liechtensteinie, spotykane czasem w niektórych źródłach, jest błędne.

Triesenberg, miejscowość położona powyżej Vaduz

Struktura wyznaniowa[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Archidiecezja Vaduz.
Information icon.svg Osobny artykuł: Prawosławie w Liechtensteinie.

W czerwcu 2003 większość mieszkańców Liechtensteinu uważała się za katolików (75% ogółu), 7% przynależało do wspólnoty ewangelickiej, 4% podało się za muzułmanów, z kolei 11% mieszkańców określiło się jako ateiści lub bezwyznaniowcy.

W Liechtensteinie katolicyzm jest religią państwową. 2 grudnia 1997 zostało powołane przez Jana Pawła II oddzielne arcybiskupstwo w Vaduz.

Żyje tam też kilkuset wyznawców prawosławia i kilkudziesięciu Świadków Jehowy.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Liechtenstein jest jednym z najbogatszych państw świata. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosi 141,1 tys. dolarów amerykańskich (2008)[4].

Raj podatkowy[edytuj | edytuj kod]

Liechtenstein ze względu na niskie podatki oraz liberalną politykę względem depozytów bankowych, jest uważany za jeden z niewielu rajów podatkowych na terenie Europy[5]. W Liechtensteinie mają swoją siedzibę liczne firmy zagraniczne i towarzystwa finansowe. Znajduje się ich tam ok. 80 000. Również przez polskie prawo, państwo to jest traktowane jako jedno z czterdziestu, w których stosowana jest tzw. szkodliwa konkurencja podatkowa[6].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

(2005)
Liczba ludności 33 717
Ludność według wieku
0 – 14 lat 17,6%
15 – 64 lat 70,4%
ponad 64 lata 12%
Wiek (mediana)
W całej populacji 39,22 lat
Mężczyzn 38,74 lat
Kobiet 39,68 lat
Przyrost naturalny 0,82%
Współczynnik urodzeń 10,41 urodzin/1000 mieszkańców
Współczynnik zgonów 7,06 zgonów/1000 mieszkańców
Współczynnik migracji 4,8 migrantów/1000 mieszkańców
Ludność według płci
przy narodzeniu 1,01 mężczyzn/kobiet
poniżej 15 lat 0,98 mężczyzn/kobiet
15 – 64 lat 0,99 mężczyzn/kobiet
powyżej 64 lat 0,71 mężczyzn/kobiet
Umieralność noworodków
W całej populacji 4,7 śmiertelnych/1000 żywych
płci męskiej 6,34 śmiertelnych/1000 żywych
płci żeńskiej 3,05 śmiertelnych/1000 żywych
Oczekiwana długość życia
W całej populacji 79,55 lat
Mężczyzn 75,96 lat
Kobiet 83,16 lat
Rozrodczość 1,51 urodzin/kobietę

Obronność[edytuj | edytuj kod]

Liechtenstein nie posiada własnej armii. Bezpieczeństwo zewnętrzne państwu zapewnia Szwajcaria. Jednak gdyby zaszła taka potrzeba, wcielony do wojska może zostać każdy dorosły mężczyzna do 60 roku życia.

Transport[edytuj | edytuj kod]

W Liechtensteinie jest 105 km dróg o twardej nawierzchni. Linii kolejowych jest 9,5 km (regionalne połączenie z Feldkirch w Austrii do Buchs w Szwajcarii obsługuje Österreichische Bundesbahnen), a śródlądowych szlaków wodnych 25 km[7].

Media[edytuj | edytuj kod]

W Liechtensteinie działają dwa dzienniki: Liechtensteiner Vaterland i Liechtensteiner Volksblatt. Nie podlegają one kontroli władz, ale są administrowane przez partie polityczne. Vaterland przez VU, a Volksblatt przez FBP. W kraju działa również stacja radiowa. Liechtenstein od niedawna posiada narodową telewizję 1FLTV.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg

Przypisy

  1. Dane szacunkowe na lipiec 2009 roku, podane za CIA The World Factbook (Źródło:CIA) (ang.)
  2. Większy maleńki Liechtenstein. Gazeta.pl, 2006-12-28. [dostęp 2009-03-03].
  3. Liechtenstein redraws Europe map (ang.). BBC News, 2006-12-28. [dostęp 2009-03-03].
  4. CIA Factbook
  5. A. Gomułowicz w:A. Gomułowicz, J.Małecki Podatki i prawo podatkowe, wyd. IV, Warszawa 2008, s.105 ISBN 978-83-7334-863-9
  6. Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 16 maja 2005 r. w sprawie określenia krajów i terytoriów stosujących szkodliwą konkurencję podatkową dla celów podatku dochodowego od osób prawnych, Dziennik Ustaw 2005 nr 94 poz. 791 (Dz. U. z 2005 r. Nr 94, poz. 791)
  7. Landesverwaltung Fürstentum Liechtenstein: Strassennetz

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]