Królestwo Węgier (1920-1946)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy okresu historii Węgier, w którym były niepodległą monarchią z pustym tronem. Zobacz też: Królestwo Węgier (ujednoznacznienie).
Magyar Királyság
Królestwo Węgier
Węgierska Republika Rad
Państwo Węgierskie
1920-1944
1945-1946
Państwo Węgierskie
Republika Węgierska 1946-1949
Flaga Węgier
Godło Węgier
Flaga Węgier Godło Węgier
Dewiza: Regnum Mariae Patrona Hungariae
Hymn: Isten, áldd meg a magyart
(Boże, zbaw Węgrów)
Położenie Węgier
Język urzędowy węgierski
Stolica Budapeszt
Ustrój polityczny monarchia konstytucyjna
Typ państwa państwo autorytarne
Ostatnia głowa państwa król brak
Status terytorium państwo
w imieniu JKM króla Węgier regent adm. Miklós Horthy
Ostatni szef rządu premier Ferenc Szálasi
Powierzchnia
 • całkowita

172 149 (1941) km²
Liczba ludności (1941)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
 • narody i grupy etniczne

14 669 100
85 osób/km²
Węgrzy, Austriacy, Rumuni, Chorwaci, Żydzi, Serbowie, Słowacy, Romowie, Ukraińcy, Polacy
Jednostka monetarna 1 pengő = 100 fillérów
Data powstania Węgierska Republika Rad
1 marca 1920
Data likwidacji II Republika Węgierska
1 lutego 1946
Religia dominująca rzymskokatolicyzm
Mapa Węgier
Węgry w latach 1941-1944

Królestwo Węgier (węg. Magyar Királyság) – oficjalnie w 1920 roku restaurowane na Węgrzech Królestwo Świętego Stefana faktycznie zerwało ciągłość ze swoim poprzednikiem. Prawowity władca - Karol IV Habsburg nie został dopuszczony do władzy, a w jego miejsce panował regent, były austro-węgierski admirał Miklós Horthy.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miklós Horthy - Jego Najjaśniejsza Wysokość Regent Węgier

Po I wojnie światowej, po przerwie w latach 1918-1920 (Węgierska Republika Ludowa oraz komunistyczna Węgierska Republika Rad) Węgry znów stały się królestwem, jednak bez króla – nie dopuszczono na tron Karola Habsburga, państwem rządził jako regent adm. Miklós Horthy.

Podczas rządów Horthyego Węgry stały się pierwszą po wojnie prawicową dyktaturą w Europie. Rząd Horthyego, niesiony na fali silnych żądań narodowych, zamierzał dokonać rewizji traktatu z Trianon z 1920, chciano m.in. zwrotu części Czechosłowacji, Rumunii i Jugosławii, gdzie zamieszkiwało łącznie ponad trzy miliony Węgrów. Zagrożone ekspansją komunizmu i okrążone przez wrogie kraje Królestwo Węgier znalazło się w trudnym położeniu. Sojusz z Niemcami, które zgodziły się na przyłączenie części ziem węgierskich utraconych wcześniej na rzecz Czechosłowacji i Rumunii, większości węgierskiej klasy politycznej wydał się jedynym rozwiązaniem.

W okresie jego rządów na terenie Węgier działały obozy chorwackiej organizacji terrorystycznej ustaszy[1].

Po konferencji w Monachium (wrzesień 1938) Węgry bezskutecznie zabiegały u mocarstw zachodnich o przyznanie im południowej części Słowacji, która po traktacie z Trianon należała do Czechosłowacji i była w większości zamieszkiwana przez ludność węgierską. Po tym niepowodzeniu Horthy postanowił się zwrócić o pomoc do Niemiec. Hitler i Mussolini zgodzili się na rolę arbitrów w sporze węgiersko-czechosłowackim (pierwszy arbitraż wiedeński). Zgodnie z ich rozstrzygnięciem w listopadzie 1938 Węgry zaanektowały sporne terytorium południowej Słowacji i południowej Rusi Zakarpackiej. Po rozpadzie Czecho-Słowacji w marcu 1939 Węgry, podejmując działania zbrojne przeciw Karpato-Ukrainie, zlikwidowały po walkach z oddziałami Siczy Karpackiej jej państwowość i uzyskały w ten sposób wspólną granicę z Polską wzdłuż pasma Karpat Wschodnich. Wsparcie Węgier przez Niemców wymusiło ich udział w późniejszym najeździe na ZSRR.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

We wrześniu 1939 Horthy odmówił przepuszczenia Wehrmachtu przez terytorium Węgier przeciwko Polsce, czego domagali się Niemcy, i nakazał zaminowanie tuneli kolejowych i ich wysadzenie w przypadku próby przedarcia się Niemców siłą. W sierpniu 1940 Węgry otrzymały w wyniku drugiego arbitrażu wiedeńskiego północną część rumuńskiego Siedmiogrodu; w zamian Węgry musiały przystąpić do Paktu Trzech – sojuszu Niemiec i Włoch (trzecim członkiem paktu była Japonia), które po klęsce Francji w czerwcu 1940 zdominowały cały kontynent europejski.

Od września 1939 rząd Horthyego, przychylnie nastawiony do Polski, udzielał schronienia polskim uchodźcom. Mimo protestów Berlina Węgry przyjęły około 150 tysięcy polskich uchodźców. Mimo nacisków niemieckich rząd Horthyego do końca listopada 1940 zezwalał na oficjalne funkcjonowanie poselstwa polskiego w Budapeszcie i przyjmował posła polskiego Leona Orłowskiego. Z Węgier do Francji, przy czynnym udziale polskiego poselstwa i potajemnej aprobacie władz węgierskich, ewakuowano do maja 1940 około 35 tysięcy żołnierzy Wojska Polskiego, oficjalnie internowanych we wrześniu 1939.

W Budapeszcie działała do 19 marca 1944 – do czasu niemieckiej wojskowej okupacji Węgier – główna ekspozytura wywiadu polskiego w Europie Środkowej, prowadząca łączność kurierską z okupowanym krajem, polskie szkoły i instytucje kulturalne. Było to tolerowane przez władze węgierskie, pomimo formalnego sojuszu Węgier z III Rzeszą.

W kwietniu 1941 Węgry po raz pierwszy zaangażowały się militarnie po stronie Osi przeciw Jugosławii, przepuszczając wojska niemieckie przez swoje terytorium. Oznaczało to nieunikniony konflikt z Wielką Brytanią. Świadomy dalekosiężnych konsekwencji rezygnacji z niezaangażowania w wojnę (nonbelligeranza), premier Węgier Pál Teleki popełnił samobójstwo.

W czerwcu 1941 Węgry zaangażowały się w wojnę z ZSRR po stronie Niemiec, wysyłając na front kilkudywizyjną 2. Armię (która została prawie całkowicie rozbita nad Donem w styczniu–lutym 1943). W konsekwencji Wielka Brytania jesienią 1941 pod naciskiem Stalina wypowiedziała wojnę Węgrom. Po klęsce 2. Armii węgierskiej pod Woroneżem Horthy zrozumiał, jakim błędem był sojusz z Niemcami.

Królestwo zostało proklamowane republiką 1 lutego 1946, ale faktycznie w latach 1944-1945 obowiązywał ustrój republikański podczas rządów strzałokrzyżowców. Węgry nosiły wówczas oficjalną nazwę Państwa Węgierskiego (Magyar Állam).

Przypisy

  1. Ustaški pokret, 1929–1941: pregled njegove poviesti by Miron Krešimir Begić, Naklada Smotre "Ustaša" (s. 212), 1986

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • M. Patelski, Admirał Miklós Horthy de Nagybánya – kawaler Orderu Wojennego Marii Teresy, w: Przyjaźń z tysiącletnim rodowodem. Szkice z dziejów relacji polsko-węgierskich pod red. Patrycji Jakóbczyk-Adamczyk i Dariusza Roguta, Związek Strzelecki „Strzelec” Organizacja Społeczno-Wychowawcza Jednostka Strzelecka nr 1001 im. Gen. dyw. Janusza Głuchowskiego w Bełchatowie: Bełchatów 2009
  • Jarosłw Giziński, Węgierski spór o Miklosa Horthy'ego, „Rzeczpospolita”, 2-3 czerwca 2012

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]