Głowa państwa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Głowa państwa – jednoosobowy lub kolegialny organ reprezentujący suwerenność państwa. Jest najwyższym przedstawicielem państwa, wypełniającym należne mu z tego tytułu obowiązki protokolarne i reprezentacyjne. W zależności od kształtu ustroju państwa przysługuje mu również określona władza państwowa. Jest to zazwyczaj organ prosty, centralny, naczelny, kadencyjny, samodzielny, konstytucyjny, najczęściej nie posiadający charakteru przedstawicielskiego (nie jest przedstawicielem narodu, ale państwa). Działa permanentnie i najczęściej zaliczany jest do władzy wykonawczej. Głową państwa jest najczęściej jedna osoba: monarcha lub prezydent. Głową państwa może być też w tym samym momencie większa liczba osób, skupionych np. w określonej radzie, lub pełniących podobny urząd (diarchia).

Politolog Ryszard Herbut definiuje głowę państwa jako osobę, która ze względu na wykonywanie szeregu formalnych i niejednokrotnie ceremonialnych funkcji, stoi na czele państwa. Z kolei według Michaiła Czudakowa głowa państwa to organ zajmujący najwyższą pozycję w systemie organów państwowych, najwyższy przedstawiciel państwa w stosunkach wewnętrznych i zewnętrznych oraz symbol jedności narodowej i państwowej.

Geneza historyczna[edytuj | edytuj kod]

W średniowieczu trudno mówić o głowie państwa. Zauważyć daje się ówczesny brak różnicy pomiędzy głową państwa a samym państwem, głównie w monarchii. Socjolog Max Weber wyróżniał dwa rodzaje legitymacji władców dawnych i obecnych:

  • tradycjonalistyczna – oparta na tradycji, dawnym zwyczaju, konieczności kultywowania uświęconych obyczajów,
  • religijna – rozumowanie przy pomocy analogii: tak jak Bóg rządzi wszechświatem, tak samo jego przedstawiciel na ziemi, czyli władca.

Święty Augustyn wskazywał na to, iż państwo ma być odpowiedzią na grzech ludzki. Władca kieruje państwem, ale człowiek ma takie państwo, na jakie sobie zasłużył. Tomasz z Akwinu był natomiast zdania, iż władcy można w pewnych okolicznościach się przeciwstawić. Jest to możliwe, gdy jest on tyranem, łamiącym prawo Boże. Drugi przypadek oporu to królobójstwo, gdy władza pochodzi z zamachu, morderstwa pełnoprawnego władcy. Zdaniem Akwinaty główne zadanie władcy to działanie dla dobra ogółu. Ale to władza duchowna interpretuje prawo Boże, więc władza świecka jest zależna od władzy duchownej. Dwie formuły zależności obu rodzajów: cezaropapizm (władca uznany za głowę Kościoła, wymieszanie dwóch struktur) oraz papocezaryzm (wszelka władza świecka poddana papieżowi, jako interpretatorowi prawa Bożego).

W XVIII wieku pojawił się tzw. absolutyzm oświecony. Władca był reformatorem, jak i "najwyższym sługą swego ludu". Według Monteskiusza monarcha panuje, ale trzeba szczególnie zważać na to, aby nie stał się on despotą. W despocji władca nie jest zależny od praw, które sam wydał, jak i względów racjonalności. Z tego też powodów w krajach skandynawskich pojawiła się instytucja praw kardynalnych, zaadaptowana później w innych państwach.

W XIX wieku monarcha identyfikowany był z organem państwa, a już nie z samym państwem. Powodem tego było przede wszystkim uregulowanie tej kwestii w uchwalanych konstytucjach. W dokumentach tych władca, a później prezydent przedstawiany jest najczęściej jako władza wykonawcza (lub jej element).

Monarchia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Monarchia.

Monarchia to forma państwa, w której głową państwa jest zazwyczaj dożywotni monarcha obejmujący swe funkcje z racji istnienia zasady dziedziczności tronu. Wyjątkiem jest elekcja. Politolog Konstanty Adam Wojtaszczyk wskazuje, iż monarchia jest formą rządów, w której reprezentantem władzy jest monarcha, król, cesarz, faraon, szach itd., który sprawuje swą władzę najczęściej dożywotnio samodzielnie lub wraz z innymi instytucjami.

Typy monarchii[edytuj | edytuj kod]

Ze względu na kryterium ustrojowej pozycji monarchy, wyróżnić można trzy typy monarchii:

  • monarchia absolutna,
  • monarchia parlamentarna,
  • monarchia konstytucyjna.

Współczesne monarchie absolutne[edytuj | edytuj kod]

Współczesną monarchią absolutną jest Watykan. Jest to monarchia teokratyczna, absolutystyczna o charakterze patrymonialnym. Wybory (elekcja) władcy odbywają się w ramach konklawe (łac cum clave – pod kluczem). Elektorami papieskimi są kardynałowie, ci którzy nie ukończyli w dniu wakansu papieskiego 80 roku życia. Jest ich ok. 120 (w ostatnim konklawe wzięło udział 117). Papieżem teoretycznie może zostać każdy ochrzczony mężczyzna.

W 1996 roku Jan Paweł II zniósł procedurę wyboru papieża przez aklamację lub kompromis (przez wykrzyczenie nazwiska kandydata lub wybór wąskiego grona wybierającego). Wprowadził także tzw. "świętą większość", czyli 2/3 głosów, obowiązująca przez ok. 30 głosowań. Potem możliwa większość bezwzględna (Benedykt XVI w 2007 przywrócił poprzedni stan). W ciągu dnia w czasie trwania konklawe możliwe 4 głosowania.

Papież jest:

Monarchią absolutną jest także Arabia Saudyjska. Nie ma tam konstytucji pisanej, ustrój państwa opiera się na szariacie i kilku aktach prawnych – m.in. Dekrecie o utworzeniu królestwa Arabii Saudyjskiej z 1932 roku. Król powołuje rząd, na czele którego stoi. Jest dowódcą sił zbrojnych. Rząd przygotowuje projekty ustaw i na bieżąco administruje państwem. Przy królu funkcjonuje rada konsultacyjna – organ doradczy, który składa się głównie z męskich członków rodu królewskiego.

Współczesne monarchie konstytucyjne[edytuj | edytuj kod]

Królowa Elżbieta II jest głową 16 różnych państw, wliczając w to Wielką Brytanię, Australię, Kanadę, Jamajkę i Nową Zelandię.

Monarchia konstytucyjna cechuje się tym, iż występują tam akty ustrojowe, które można nazwać konstytucjami. Wiążą one monarchę, ale przewidują też realny zakres władzy dla niego. Monarcha jest szefem władzy wykonawczej i ma realny wpływ na tworzenie prawa. Niektóre współczesne monarchie konstytucyjne to: Dania, Liechtenstein (niedawno książę Jan Adam II zwiększył zakres swych prerogatyw po przeprowadzeniu referendum w tej sprawie), Jordania, Kambodża (od 1993 roku), Kuwejt (w 1991 roku monarchia absolutna stała się konstytucyjną), Maroko ("oświecony autorytaryzm królewski"), Malezja, Tajlandia. Monarchie tego typu stanowią największą część systemów monarchicznych.

Współczesne monarchie parlamentarne[edytuj | edytuj kod]

Monarchia parlamentarna opiera się na porządku konstytucyjnym, ale cechą dominującą jest to, iż monarcha ma rolę symboliczną i ceremonialną. Rzeczywista władza należy do rządu kontrolowanego przez parlament. Taki kształt wywołała demokratyzacja, emancypowanie się parlamentów, zmiany w ramach egzekutywy. Król panuje, lecz nie rządzi. W związku z tym, iż władca "nie może czynić źle" i "nie może działać sam", pojawiła się instytucja kontrasygnaty. W monarchii parlamentarnej król jest symbolem jedności państwa i narodu. Obecnie, pod względem układu naczelnych instytucji państwowych, trudno jest odróżnić monarchię parlamentarną od republiki ze słabym prezydentem.

Przykładowe współczesne monarchie parlamentarne:

  • Wielka Brytania – państwo to nie posiada konstytucji pojmowanej jako jeden akt prawny. Pozycja ustrojowa władcy w dużym stopniu określana przez tradycję i zwyczaje. Monarcha nie ma znaczących uprawnień – desygnuje premiera, ale musi to być przywódca zwycięskiej partii. Pomimo tego trzy realne funkcje brytyjskiej głowy państwa: inspirowanie, przestrzeganie, wyrażanie opinii (podczas konsultacji z premierem, za zamkniętymi drzwiami).
  • Hiszpania – władca czynnikiem integrującym. Było to do 1947 roku państwo nieokreślone, ponieważ w referendum zatwierdzono ustawę o sukcesji szefa państwa. W niej zagwarantowano sprawującemu rządy autorytarne Francisco Franco prawo wyznaczenia swego następcy, którym miał być książę mający minimum 30 lat. W 1969 roku Franco przedstawił parlamentowi Juana Carlosa de Bourbon – wnuka ostatniego króla. Zadeklarował on lojalność względem szefa państwa. W 1975 roku, po śmiercie El jefe, zostaje intronizowany, ale problemem staje się jego namaszczenie przez dyktatora, z czym nie zgadzają się m.in. socjaliści. W 1981 roku król sprzeciwił się próbie wojskowego zamachu stanu. Wcześniej doprowadził do dymisji frankistowskiego premiera, a na jego miejsce powołał Adolfo Suáreza, który przeprowadził pierwsze demokratyczne reformy. W 1978 roku miało miejsce przyjęcie w drodze referendum demokratycznej konstytucji, której art. 56 ust. 1 stanowi, iż król sprawuje arbitraż ustrojowy i jest moderatorem funkcjonowania instytucji państwowych.
  • Szwecja – o pozycji monarchy szwedzkiego decyduje Akt o formie rządu z 1974 roku. Formalnie jest on elementem władzy wykonawczej. Ustawy konstytucyjne unikają określenia "król", zamiast tego pojawia się "Głowa Państwa". Brak nawet mowy tronowej (tradycyjnego przemówienia monarchy przed rozpoczęciem kadencji parlamentu), wyznaczania szefa rządu (robi to przewodniczący Riksdagu). Król utracił również tytularne stanowisko szefa sił zbrojnych, a w latach 90. odebrano mu tytuł głowy szwedzkiego Kościoła luterańskiego. Może natomiast przewodniczyć Radzie Państwa, złożonej z władcy i ministrów. Rada jednak nie ma kompetencji do podejmowania wiążących decyzji. Premier musi informować monarchę o stanie państwa.

Republikańskie głowy państwa[edytuj | edytuj kod]

Jerzy Waszyngton, pierwszy prezydent USA, ustanowił model republikańskiej głowy państwa będącej egzekutywą.
Information icon.svg Osobny artykuł: Prezydent.

Prezydent – osoba, która ze względu na wykonywanie szeregu formalnych, ceremonialnych i reprezentacyjnych funkcji stoi na czele państwa i jest on wybierany na określoną kadencję (do niedawna wyjątek – Turkmenistan). Ojczyzną instytucji prezydenta jest USA (instytucja prezydenta w konstytucji z 1787 roku), choć wcześniej w Wenecji dożywotni doża, a w Republice San Marino kapitanowie-regenci.

Stany Zjednoczone[edytuj | edytuj kod]

W USA odrzucono model metropolii brytyjskiej, choć początkowo pojawiały się propozycje koronowania Jerzego Waszyngtona. W czasach, gdy państwo miało postać Konfederacji, prezydent był przewodniczącym Kongresu. W Stanach Zjednoczonych egzekutywa jest monistyczna – nie ma tam gabinetu ministrów. Sekretarze są wysokiej rangi doradcami prezydenta, który jest głową państwa i rządem w jednym.

Legitymizacja prezydenta USA jest wzmocniona – wybory są powszechne, choć pośrednie. Prezydent stał się silną przeciwwagą dla parlamentu. Władze powinny się równoważyć (system tzw. check and balances – hamulców i równowagi), ale w rzeczywistości, w praktyce prezydent wyrasta ponad resztę naczelnych organów państwa.

Pozycja ustrojowa obecnego prezydenta USA wywodzi się z XIX wieku – prezydent silny, "niekoronowany monarcha, sprawujący najpotężniejszy urząd świata".

Francja[edytuj | edytuj kod]

III Republika Francuska (18711940) jest "ojczyzną" drugiego modelu prezydentury. W 1875 roku trzy ustawy konstytucyjne, gwarantujące prezydentowi pozycję dość silną, choć model w zamyśle tymczasowy. W tym czasie trwał spór o to, czy Francja ma być monarchią, czy republiką. Druga opcja została zatwierdzona przewagą jednego głosu. W 1873 roku prezydentem został Patrice Mac-Mahon, który miał sprawować swój urząd przez kadencję trwającą 7 lat (rozwiązanie skopiowane w wielu innych krajach). W 1879 roku przegrał jednak z parlamentem walkę o kształt rządu, co zmusiło go do rezygnacji. Nowym prezydentem został Jules Grévy, który ogłosił iż nie będzie wykorzystywał większości swoich uprawnień, a przede wszystkim rozwiązywał parlamentu (tzw. konstytucja Grévy'ego). Sprawiło to, iż pozycja prezydenta znacznie osłabła.

IV Republika Francuska (19471959) powieliła najgorsze rozwiązania ustrojowe – słaby prezydent i rząd, partiokracja. Gabinety zmieniały się lawinowo. Jednak polityka stosunkowo trwała, ponieważ ci sami politycy wciąż zmieniali się na stanowiskach (tzw. "republika kolesiów").

V Republika (od 1959 r.) wprowadziła system semiprezydencki. Stało się tak ze względu na autorytet, jakim cieszył się generał Charles de Gaulle.

Pozycja ustrojowa i specyfika stanowiska prezydenta[edytuj | edytuj kod]

Wybory prezydenta[edytuj | edytuj kod]

Legitymizacja wyboru głowy państwa to nie tylko prawomocność tego aktu, ale i przekazanie społeczeństwu, iż władza ma podstawy. Stąd ważne nie tylko prawo, ale i podstawy prawne. Konstytucjonalista Piotr Winczorek wskazuje na różne czynniki oparcia legitymizacji władzy:

Stąd można wyróżnić trzy perspektywy legitymizacji głowy państwa:

  • legitymizacja wyborcza – prezydent z wyborów powszechnych jest silniej legitymizowany niż ten z pośrednich. Wybory powszechne sprzyjają realizacji funkcji prezydenta. Ważna kwestia wymaganej większości – najczęściej bezwzględna, choć w Rosji, Bułgarii i Serbii musi być jeszcze min. 50% frekwencji. Najlepiej dla prezydenta, gdy wygra już w I turze – co jeszcze silniej wzmocni jego legitymizację.
  • legitymizacja jako organu konstytucyjnego – pojawiała się m.in. w krajach realnego socjalizmu, przechodzących transformację ustrojową. Uznawano tam często, iż prezydent będzie czynnikiem stabilizującym w okresie niepokoju. W Polsce stwierdzono, iż będzie on "zaworem bezpieczeństwa" przed rozpasaniem parlamentu. Prezydent mógł go rozwiązać, jeżeli izba powzięła jakąś ustawę uniemożliwiającą głowie państwa sprawowanie jego funkcji.
  • legitymizacja personalna – po pierwsze: legitymizacja poprzez układ polityczny. Np w Polsce prezydentem została osoba (Wojciech Jaruzelski) na podstawie porozumienia pomiędzy dotychczasowym reżimem a opozycją ("Wasz prezydent, nasz premier"). Bardzo podobnie w Bułgarii – prezydent Petyr Mładenow, ale tam legitymizacja bardzo krótka (kilka miesięcy). Po drugie legitymizacja opozycyjna: po przełomie głową państwa zostaje lider opozycji, np. Václav Havel (jedyny człowiek, który był prezydentem dwóch różnych państw – Czechosłowacji i Czech), Árpád Göncz (podobnie działacz opozycji węgierskiej), Ion Iliescu (prezydent Rumunii, lider opozycji, choć wcześniej aktywny działacz partii komunistycznej).

Dodatkowo możliwość zaistnienia legitymizacji aideologicznej – prezydenci często prezentują się jako technokraci, pozapartyjni, dopasowujący się do każdej sytuacji.

W Polsce podpisać się można na listach poparcia dla wielu kandydatów wyborach prezydenckich (100 tys. wymaganych podpisów). W Rumunii można natomiast poprzeć tylko jedną osobę. We Francji obowiązkowa również kaucja – 10 tys. franków (ok. 6 tys. zł).

Kadencja[edytuj | edytuj kod]

Najczęściej spotykany wymiar – 5 lat, żeby była dłuższa od kadencji parlamentu (konieczność zachowania ciągłości władzy). Choć na Łotwie do końca lat 90. kadencja 3-letnia zarówno prezydenta, jak i parlamentu. W Rumunii po 4 lata, we Francji od 2002 roku kadencja po 5 lat.

Ograniczenie liczby kadencji – najczęściej tylko dwie. Przykładowo, w USA do 1951 roku kwestia ta regulowana była tylko przez tradycję (Waszyngton sprawował swój urząd tylko przez dwie kadencje). Później jednak weszła w życie poprawka do konstytucji ograniczająca liczbę kadencji do dwóch.

Procedury wyborcze[edytuj | edytuj kod]

Wyróżnia się cztery procedury (sposoby) wyboru prezydenta:

  • wybory powszechne – zdobyły sobie niezwykłą popularność w krajach przechodzących transformację ustrojową. Przykładowo w Bułgarii prezydentem na urząd może zostać wybrany każdy Bułgar z urodzenia, mający minimum 40 lat i zamieszkujący na terenie państwa od minimum 5 lat. W Polsce wymagane tylko obywatelstwo (może być naturalizowany) i ukończone co najmniej 35 lat. Kandydaturę na prezydenta Bułgarii zgłasza kierownictwo partii lub koalicji lub grupa przynajmniej 15 tys. wyborców. W wyborach konieczna jest frekwencja min. 50% dla ich ważności (podobnie w Rosji, Serbii i Ukrainie) oraz min. 50% głosów oddanych na jednego z kandydatów, by nie było II tury (przeprowadzanej w 14 dni po I). Oprócz prezydenta wybierany jest wiceprezydent (wyraźny wpływ amerykański). W Bułgarii parlament jest jednoizbowy, więc wiceprezydent nie ma zbyt dużej roli, choć prezydent może przekazać mu swoje uprawnienia na określony czas.
  • wybory pośrednie (przeprowadzone przez kolegium elektorów) – społeczeństwo wybiera kolegium elektorów i dopiero to ciało wybiera prezydenta (np. Stany Zjednoczone, Argentyna).
  • wybory przeprowadzane przez parlament – przykładem może być tutaj Grecja. Tam urząd prezydenta istnieje od 1971 roku, kiedy miało miejsce referendum. Kandydować może osoba posiadająca obywatelstwo greckie od min. 5 lat, pochodząca od matki Greczynki lub ojca Greka, mająca co najmniej 40 lat. Prezydenta wybiera parlament – Izba Deputowanych w trybie jawnym i imiennym. Wymagana większość głosów to 2/3 ogólnej liczby deputowanych. Jeżeli to się nie uda – po 5 dniach powtórne głosowanie, ale wymagana większość to już tylko 3/5 głosów. W wypadku niewybrania, następuje rozwiązanie izby i wybory, po których nowy parlament wybiera prezydenta większością 3/5 głosów, a w przypadku niepowodzenia – większością bezwzględną. Jeżeli i tym razem nie osiągnie się wymaganej większości, do wyborów przystępuje dwójka kandydatów z największą ilością głosów i wygrywa ten, który dostanie ich więcej.
  • wybory przeprowadzane przez poszerzony parlament – przykładem mogą być tutaj Włochy, gdzie prezydent wybierany jest przez specjalne ciało elektorskie. Kandydatem może zostać obywatel mający ukończone 50 lat (najwyższy znany cenzus wiekowy). Najmłodszy prezydent Włoch miał 56 lat, a najstarszy – 81. Obecny – Giorgio Napolitano miał 80 lat w momencie wyboru. Ciało elektorskie składa się z deputowanych, senatorów (każdy były prezydent zostaje dożywotnio senatorem, a każdy prezydent w trakcie swej kadencji może powołać do 5 dożywotnich senatorów) oraz z przedstawicieli regionów (po 3 z 19 regionów i 1 z Valle d'Aosta; przynajmniej jeden z reprezentantów regionów musi być z opozycji). Wyboru dokonuje się większością 2/3 głosów, spośród kandydatów zgłoszonych przez co najmniej 50 elektorów. W kolejnych turach nie ma obowiązku wycofywania się kandydatów z najmniejszą ilością głosów. Po trzech zakończonych niepowodzeniem próbach obowiązuje jednak już tylko większość bezwzględna i głosuje się do skutku.

Funkcje prezydenta[edytuj | edytuj kod]

Funkcje pełnione przez prezydenta podzielić można na formalne i nieformalne. Funkcje nieformalne to te, które bazują na autorytecie urzędu głowy państwa i jego cechach osobowościowych go sprawującego. Funkcje formalne to m.in.:

  • strażnik konstytucji – w Polsce taki przepis w konstytucji. Prezydent ma prawo inicjowania kontroli konstytucyjności przed trybunałami. W Polsce w trybie prewencyjnym (tj. zgłoszenie do Trybunału Konstytucyjnego ustawy lub umowy międzynarodowej przed jej podpisaniem),
  • udział w procesie tworzenia konstytucji – prezydent może zainicjować zmiany w konstytucji, jeżeli zauważy, iż nie przystaje ona do rzeczywistości.
  • "wielki nauczyciel" – prezydent promuje wiedzę o państwie pośród obywateli. Aleksander Kwaśniewski rozesłał 14 mln egzemplarzy nowo uchwalonej konstytucji do polskich rodzin. W USA prezydent odnosi się do zasad konstytucji w swych przemówieniach i orędziach.
  • strażnik bezpieczeństwa państwa – w konstytucjach symboliczny lub rzeczywisty zwierzchnik sił zbrojnych. W zakresie głowy państwa leżą także kompetencje nominacyjne w siłach zbrojnych i wprowadzanie stanów nadzwyczajnych oraz podpisywanie umów międzynarodowych o charakterze wojskowym.
  • arbitraż – przepis o tym występuje m.in. w konstytucji Francji i Rumunii. Prezydent nie angażuje się w kierowanie państwem, ale wkracza gdy zakłócane są pewne mechanizmy. Arbitraż formalny – prezydent używa praw zagwarantowanych konstytucyjnie (np. weto, rozpisanie referendum). Arbitraż społeczno-polityczny – nie odwołuje się do przepisów prawnych, ale pewnej praktyki (gdy w konflikt popadają partie polityczne).

Modele prezydentury[edytuj | edytuj kod]

Model prezydentury to zespół unormowań konstytucyjnych określających rolę, zadania i kompetencje głowy państwa oraz rzeczywisty sposób ich wykonywania przez prezydenta. Wyróżnić można kilka klasyfikacji modeli prezydentury. Np.: model deklarowany (przepisy w konstytucji) i rzeczywisty (realizowanie lub nie w praktyce). Inna klasyfikacja:

  • prezydentura jednoosobowa – najczęściej spotykana,
  • prezydentura kolegialna – o wyborze takiego rozwiązania decydują względy funkcjonalne, np. państwo złożone, wieloetniczne, także ze względów ideologiczno-politycznych, np. państwo realnego socjalizmu. Przykładem może tutaj być Bośnia i Hercegowina. Od 1995 roku głową państwa są trzy osoby, reprezentanci różnych narodowości: Boszniak, Chorwat, Serb. Wybory są powszechne, ale każdą z osób wybiera się w innej części państwa. Kadencja wynosi 4 lata. Nieco inna sytuacja w San Marino – tam dwóch kapitanów-regentów. Tymczasem w Szwajcarii funkcjonuje 7-osobowa Rada Państwa, uważana za rząd i kolegialną głowę państwa. Pomimo tego wybierany jest przewodniczący Rady, Prezydent Konfederacji. Ma on jednak funkcje ceremonialne i reprezentacyjne, będąc jednocześnie szefem rządu. Wybierany jest co roku rotacyjnie ze składu Rady, na zasadzie starszeństwa. W socjalizmie – konstytucja stalinowska ZSRR z 1936 roku wykreowała kolegialną głowę państwa – Prezydium parlamentu. Podobnie było w Rumunii i Bułgarii. W Polsce, NRD i na Węgrzech Rada Państwa. Głowa państwa była emanacją parlamentu, wywodziła się z grona parlamentarzystów i odpowiadała przed izbą. Trwała tak długo, jak trwała kadencja parlamentu. Wchodziła w jego kompetencje, gdy miał on przerwę pomiędzy sesjami. Rady Państwa były zwierzchnikami systemów Rad Narodowych.

Inne wyróżnienie:

  • prezydentura władcza – prezydent głównym ośrodkiem dyspozycji w państwie. Wyznacza kierunek polityki i bierze udział w jej sprawowaniu. Jest szefem rządu lub przynajmniej dualistycznej egzekutywy. Taki prezydent zazwyczaj wybierany w wyborach powszechnych. Zarówno panuje, jak i rządzi. Taki model w USA i Francji.
  • prezydentura neutralno-symboliczna – prezydent posiada uprawnienia wyłącznie ceremonialne, nie dzierży realnej władzy. Taki model m.in. w Niemczech i Izraelu.
  • prezydentura arbitrażowa – łącząca elementy dwóch poprzednich. Prezydent ma być elementem ponadpartyjnym, rozstrzygającym spory pomiędzy ugrupowaniami politycznymi.

Relacje głowy państwa z legislatywą i egzekutywą[edytuj | edytuj kod]

Występują trzy modele relacji parlament – głowa państwa:

  • przewaga parlamentu – w latach 90. w państwach europejskich dostrzec można tendencję do racjonalizacji, przejawiającej się uniezależnianiem głowy państwa od omnipotencji parlamentu. We Francji po Grévy'm parlament mógł właściwie odwołać prezydenta w każdym momencie. Natomiast w realnym socjalizmie głowa państwa z definicji musiała być podporządkowana paramentowi. Oprócz tego, po II wojnie światowej w Republice Włoskiej formalny brak odpowiedzialności politycznej prezydenta, ale w rzeczywistości był on "zakładnikiem" parlamentu. Do lat 90. był on postacią słabą, później nastąpiło wzmocnienie jego pozycji.
  • równowaga – system rządów umiarkowanych. Do 1999 r. był przepis w konstytucji Słowacji, iż jeśli parlament nie godzi się z polityką prezydenta, może odwołać go większością 3/5 głosów. Później jednak wprowadzono możliwość zarządzenia przez izbę przeprowadzenia referendum na ten temat. Jeżeli jednak naród nie zgodzi się z twierdzeniem parlamentu, iż prezydenta należy odwołać – dochodzi do przedterminowych wyborów parlamentarnych.
  • przewaga prezydenta – mechanizmy ustrojowe mogą "rzucić parlament na kolana". Przykładem może być Rosja. Tam prezydent jest szefem egzekutywy, rząd nie musi mieć zaufania Dumy. Prezydent posiada całkowitą swobodę w obsadzaniu stanowisk szefów MSZ, ministerstwa Obrony Narodowej i Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Wobec rządu parlament może wystosować co prawda wotum nieufności, ale prezydent nie musi go przyjąć. Jeżeli Duma trzykrotnie odrzuci zaproponowanego jej prezydenckiego kandydata na premiera, wówczas głowa państwa może rozwiązać parlament (kandydatem za każdym razem może być ta sama osoba). Prezydent powołuje także gubernatorów podmiotów federacji, a zatwierdzają ich miejscowe parlamenty (przedtem byli wybierani w tych podmiotach). Podobny model na Białorusi. Tam opozycja nie ma ani jednego mandatu w parlamencie. Przez długi czas model przewagi prezydenta również na Ukrainie. Po reformie konstytucyjnej – zmierzanie do modelu równowagi.

Względem parlamentu prezydent posiada kompetencje inspirujące (np. orędzie – na Słowacji jest to sprawozdanie o stanie państwa) oraz hamujące (najczęściej jest to weto ustawodawcze).

Relacje z rządem w systemach prezydenckich i semiprezydenckich prezydent stoi na czele rządu, ale w systemach parlamentarno-gabinetowych nie można go uznać za osobę pełniącą funkcje decyzyjne w egzekutywie. Tam prezydent inspiruje, doradza, ostrzega itp. Czasem rola prezydenta w systemach parlamentarno-gabinetowych wiąże się z przewodzeniem przez niego obradom rządu. W Polsce jest to tzw. Rada Gabinetowa. Innym mechanizmem oddziaływania mogą być konsultacje głowy państwa z premierem. Często są one niesformalizowane.

Ważną kwestią pozostaje to, czy prezydent dysponuje możliwościami "destrukcyjnymi" wobec rządu, czy może odwołać go w dowolnym momencie. We Francji nie może uczynić tego bez zgody parlamentu, natomiast w Rosji zmiany ministrów może dokonywać dowolnie. W Bułgarii prezydent desygnuje kandydata na premiera w oparciu o wniosek zgłoszony mu przez najsilniejszą frakcję w parlamencie. Jeżeli go nie otrzyma, wówczas druga co do wielkości frakcja wystosowuje taki wniosek. Jeżeli i to nie nastąpi – wówczas decyduje sam.

Najmniej problemów jeśli chodzi o współpracę z egzekutywą w systemach prezydenckich. W USA sekretarze są tylko wysokimi doradcami prezydenta. Gorzej, gdy egzekutywa dwuczłonowa, a premier i prezydent pochodzą z przeciwnych obozów politycznych – wówczas tzw. kohabitacja.

Formy przywództwa głowy państwa[edytuj | edytuj kod]

Przywództwo to dowodzenie, kierowanie; przywódcą jest ktoś, kto potrafi mobilizować ludzi i zasoby w celu realizacji jakichś wyznaczonych przez siebie celów. Przywództwo ma charakter nieprzymusowy. Przywódca używa np. pochwał, perswazji, składa obietnice czy wystosowuje propozycje programowe. W sprawowaniu władzy występuje natomiast przymus. W latach 80. Lech Wałęsa był przywódcą, pomimo że nie posiadał formalnej władzy, a Wojciech Jaruzelski sprawował władzę, ale nie był przywódcą. Przywództwo głowy państwa jest legitymizowane przez suwerena. W Polsce prezydent posiada wystarczające podstawy konstytucyjne, by być przywódcą:

  • wybory powszechne – silna legitymizacja,
  • autorytet osoby prezydenta,
  • styl prezydentury (przywódca, gdy zdoła zjednać sobie szerokie rzesze społeczne).

Trzy rodzaje przywództwa głowy państwa:

  • w ramach egzekutywy (Francja, Rosja),
  • prezydent jako przywódca narodu (autentyczny lider społeczny – Juan Perón),
  • prezydent jako przywódca obozu politycznego lub partii.

Odpowiedzialność prezydenta[edytuj | edytuj kod]

Rodzaje:

  • odpowiedzialność wyborcza – prezydenta rozlicza naród, a w sposób pośredni – parlament, tam gdzie jest przez niego wybierany. Taka odpowiedzialność pojawia się przede wszystkim tam, gdzie możliwa reelekcja.
  • odpowiedzialność konstytucyjna – tzw. plebiscytarna, parlament oskarżycielem, który rozpisuje referendum. Taki mechanizm w Republice Weimarskiej i do 1999 rok na Słowacji.
  • Odpowiedzialność na wniosek prezydenta – prezydent stawia kwestię swego odejścia pod referendum. Tak zrobił np. Charles de Gaulle.
  • "In Via Diffusa" – przed opinią publiczną. Ustąpienie na skutek krytyki i sondaży.
  • Odpowiedzialność prawno-konstytucyjna – za zdradę stanu i przestępstwo pospolite. W Polsce tylko Zgromadzenie Narodowe może postawić prezydenta w stan oskarżenia. Wniosek o to może wnieść grupa min. 140 jego członków.

Głowy państw świata[edytuj | edytuj kod]

Państwo Głowa państwa Osoba
Afganistan prezydent Hamid Karzai
Hamid Karzai.jpg
Albania prezydent Bujar Nishani
Algieria prezydent Abdelaziz Buteflika
President-abdelaziz-bouteflika.JPG
Andora współksiążęta François Hollande;
Joan Enric Vives Sicília
François Hollande (Journées de Nantes 2012).jpg
Angola prezydent José Eduardo dos Santos José Eduardo dos Santos 3.jpg
Antigua i Barbuda królowa Elżbieta II Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007.jpg
Arabia Saudyjska król Abd Allah ibn Abd al-Aziz Al Su’ud
Abdullah of Saudi Arabia.jpg
Argentyna prezydent Cristina Fernández de Kirchner Cristina Fernández de Kirchner - Foto Oficial 2.jpg
Armenia prezydent Serż Sarkisjan
S Sarkisyan.jpg
Australia królowa Elżbieta II Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007.jpg
Austria prezydent Heinz Fischer Heinz Fischer.jpg
Azerbejdżan prezydent İlham Əliyev Ilham Aliyev in Poland, 2008.jpg
Bahamy królowa Elżbieta II Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007.jpg
Bahrajn król Hamad ibn Isa al-Chalifa Hamad-Bin-Isa-Al-Khalifa.jpg
Bangladesz prezydent Abdul Hamid
Barbados królowa Elżbieta II Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007.jpg
Belgia król Filip I Koburg Prince Philippe of Belgium, Duke of Brabant cropped.jpg
Belize królowa Elżbieta II Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007.jpg
Benin prezydent Yayi Boni BoniYayi inauguration2006.jpg
Bhutan król Jigme Khesar Namgyel Wangchuck King Jigme Khesar Namgyel Wangchuck (edit).jpg
Białoruś prezydent Alaksandr Łukaszenka Alex Lukashenko .jpeg
Boliwia prezydent Evo Morales Ayma Morales 20060113 02.jpg
Bośnia i Hercegowina Prezydium Bośni i Hercegowiny Nebojša Radmanović[1] Nebojša Radmanović.jpg
Botswana prezydent Seretse Ian Khama Pres. Ian Khama of Botswana, cropped.jpg
Brazylia prezydent Dilma Rousseff Dilma Rousseff - foto oficial 2011-01-09.jpg
Brunei sułtan Hassanal Bolkiah Hassanal Bolkiah 2002.jpg
Bułgaria prezydent Rosen Plewnelijew Rosen Plevneliev 02.jpg
Burkina Faso prezydent Blaise Compaoré Blaise Compaoré.jpeg
Burundi prezydent Pierre Nkurunziza Pierre Nkurunziza.jpeg
Chile prezydent Michelle Bachelet Michelle Bachelet foto campaña.jpg
Chińska Republika Ludowa przewodniczący Xi Jinping Xi Jinping Sept. 19, 2012.jpg
Chorwacja prezydent Ivo Josipović Ivo Josipović, Hypo centar (cropped).jpg
Cypr prezydent Nikos Anastasiadis ANASTASIADES Nicos.jpg
Czad prezydent Idriss Déby Idriss Deby Itno IMG 3651.jpg
Czarnogóra prezydent Filip Vujanović FilipVujanovic.jpg
Czechy prezydent Miloš Zeman Miloš Zeman 2013.JPG
Dania królowa Małgorzata II Glücksburg Dronning Margerethe 5 sep 2004 .jpg
Demokratyczna Republika Konga prezydent Joseph Kabila Joseph kabila.jpg
Dominika prezydent Charles Savarin
Dominikana prezydent Danilo Medina Danilo Medina y Candida Montilla.jpg
Dżibuti prezydent Ismail Omar Guelleh Ismail Omar Guelleh 2010.jpg
Egipt Pełniący Obowiązki Prezydenta Adli Mansur
Ekwador prezydent Rafael Correa Rafaelcorrea08122006.jpg
Erytrea prezydent Isajas Afewerki Isaias Afwerki in 2002.jpg
Estonia prezydent Toomas Hendrik Ilves Toomas Hendrik Ilves 2006.jpg
Etiopia prezydent Mulatu Teshome
Fidżi prezydent Epeli Nailatikau Nailatikau.jpg
Filipiny prezydent Benigno Aquino III Noynoy Aquino.jpg
Finlandia prezydent Sauli Niinistö Sauli Niinistö.jpg
Francja prezydent François Hollande François Hollande (Journées de Nantes 2012).jpg
Gabon prezydent Ali Bongo Ondimba Ali Bongo Ondimba.jpg
Gambia prezydent Yahya Jammeh Gambia President Yahya Jammeh.jpg
Ghana prezydent John Dramani Mahama John Dramani Mahama UNDP 2010.jpg
Grecja prezydent Karolos Papulias Papoulias.JPG
Grenada królowa Elżbieta II Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007.jpg
Gruzja prezydent Giorgi Margwelaszwili Giorgi Margvelashvili, President of Georgia.jpg
Gujana prezydent Donald Ramotar Donald Ramotar.png
Gwatemala prezydent Otto Pérez Molina
Gwinea prezydent Alpha Condé Alpha Conde - World Economic Forum Annual Meeting 2012.jpg
Gwinea Bissau pełniący obowiązki prezydenta Manuel Serifo Nhamadjo[2]
Gwinea Równikowa prezydent Teodoro Obiang Nguema Mbasogo President Obiang.jpg
Haiti prezydent Michel Martelly Michel Martelly on April 20, 2011.jpg
Hiszpania król Juan Carlos I Juan Carlos da Espanha.jpg
Holandia król Wilhelm Aleksander Willem-Alexander (Royal Wedding in Stockholm, 2010) cropped.jpg
Honduras prezydent Juan Orlando Hernández
Indie prezydent Pranab Mukherjee Pranab Mukherjee.jpg
Indonezja prezydent Susilo Bambang Yudhoyono 20041120-6 bushindonesiamtg1-515h cropped.jpg
Irak prezydent Dżalal Talabani Talabani Sept05.jpg
Iran Najwyższy Przywódca
[3]
Ali Chamenei Grand Ayatollah Ali Khamenei,.jpg
Irlandia prezydent Michael D. Higgins Michael d higgins.jpg
Islandia prezydent Ólafur Ragnar Grímsson Olafur Ragnar Grimsson - World Economic Forum Annual Meeting Davos 2010.jpg
Izrael prezydent Szymon Peres Shimon Peres.jpg
Jamajka królowa Elżbieta II Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007.jpg
Japonia cesarz Akihito TennoTanjobiM1085 tenno detail.jpg
Jemen prezydent Abd Rabu Mansur Hadi Abd Rabbuh Mansur Hadi 2013.jpg
Jordania król Abdullah II King abdullah ii of jordan.jpg
Kambodża król Norodom Sihamoni Norodom crop.jpg
Kamerun prezydent Paul Biya Biya behind podium.jpg
Kanada monarcha Kanady Elżbieta II Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007.jpg
Katar emir Tamim ibn Hamad Al Sani
Kazachstan prezydent Nursułtan Nazarbajew Dialogue award nazarbaev.jpg
Kenia prezydent Uhuru Kenyatta Uhuru Kenyatta Official.jpg
Kirgistan prezydent Ałmazbek Atambajew 2012-03-20 Almazbek Atambayev.jpeg
Kiribati prezydent Anote Tong Anote Tong (1) (cropped).jpg
Kolumbia prezydent Juan Manuel Santos Juan Manuel Santos.jpg
Komory prezydent Ikililou Dhoinine Ikililou Dhoinine.jpg
Kongo prezydent Denis Sassou-Nguesso Denis Sassou-Nguesso.jpg
Korea Południowa prezydent Park Geun-hye Geun Hye Park.jpg
Korea Północna[4] 1.Przewodniczący Prezydium Najwyższego Zgromadzenia Ludowego KRLD
2.Pierwszy Przewodniczący Narodowej Komisji Obrony
1.Kim Yong Nam
2.Kim Dzong Un[5][6]
Kostaryka prezydent Laura Chinchilla Chinchilla Adelante.jpg
Kuba Przewodniczący Rady Państwa Raúl Castro Presidente de Cuba, Raúl Castro, visita Salvador.jpg
Kuwejt emir Sabah Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah Sheikh Sabah IV.jpg
Laos prezydent Choummaly Sayasone Choummaly Sayasone.jpg
Lesotho król Letsie III
Liban prezydent Michel Sulaiman Michel Suleiman.jpg
Liberia prezydent Ellen Johnson-Sirleaf Ellen Johnson-Sirleaf3.jpg
Libia Przewodniczący Powszechnego Kongresu Narodowego Nuri Abu Sahmajn Nouri Abusahmain.jpg
Liechtenstein książę
Regent
Jan Adam II
Alojzy[7]
Hans-Adam II von und zu Liechtenstein.jpg
Erbprinz Alois von und zu Liechtenstein.jpg
Litwa prezydent Dalia Grybauskaitė Dalia Grybauskaite Mazeikiuose.2009-04-29.jpg
Luksemburg wielki książę Henryk Henrique de Luxemburgo.jpg
Łotwa prezydent Andris Bērziņš Flickr - Saeima - 10.Saeimas deputāts Andris Bērziņš (ievēlēts no Vidzemes apgabala).jpg
Macedonia prezydent Gjorge Iwanow Ѓорге Иванов.jpg
Madagaskar prezydent Hery Rajaonarimampianina
Malawi prezydent Joyce Banda Joyce Banda August 2012.jpg
Malediwy prezydent Abdullah Jamin
Malezja król Tuanku Abdul Halim
Mali prezydent Ibrahim Boubacar Keïta
Malta prezydent Marie Louise Coleiro Preca
Maroko król Muhammad VI Mohammed VI of Morocco.jpg
Mauretania prezydent Muhammad uld Abd al-Aziz Mauritania-aziz-in-his-home-city-Akjoujt-15mar09 1.jpg
Mauritius prezydent Rajkeswur Purryag
Meksyk prezydent Enrique Peña Nieto Enrique Peña Nieto - World Economic Forum on Latin America 2010.jpg
Mikronezja prezydent Manny Mori MoriFSM.jpg
Mjanma prezydent Thein Sein TheinSeinASEAN.jpg
Mołdawia Prezydent Nicolae Timofti
Monako książę Albert II Albert II Monaco (2008).jpg
Mongolia prezydent Cachiagijn Elbegdorż Elbegdorj-2.JPG
Mozambik prezydent Armando Guebuza Guebuza2006.jpg
Namibia prezydent Hifikepunye Pohamba Hifikepunye Pohamba 2005.jpg
Nauru prezydent Baron Waqa
Nepal prezydent Ram Baran Yadav Dr. Ram Baran Yadav.jpg
Niemcy prezydent Joachim Gauck
Niger prezydent Mahamadou Issoufou Mahamadou Issoufou VOA 150 4dec04.jpg
Nigeria prezydent Goodluck Jonathan Goodluck Jonathan.jpg
Nikaragua prezydent Daniel Ortega Saavedra Ortega03032007.jpg
Norwegia król Harald V Glücksburg Harald V Norge.jpg
Nowa Zelandia królowa Elżbieta II Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007.jpg
Oman sułtan Kabus ibn-Said Qabus bin Said.jpg
Pakistan prezydent Mamnun Husajn
Palau prezydent Tommy Remengesau Tommy Remengesau.jpg
Panama prezydent Ricardo Martinelli Ricardo Martinelli.PNG
Papua-Nowa Gwinea królowa Elżbieta II Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007.jpg
Paragwaj prezydent Horacio Cartes Horacio Cartes con banda.jpg
Peru prezydent Ollanta Humala Ollanta Humala em Brasília.jpg
Polska prezydent Bronisław Komorowski KPRP 20130131 WG 222 BRONISLAW KOMOROWSKI.jpg
Portugalia prezydent Aníbal Cavaco Silva Cavaco Silva 2007.jpg
Republika Południowej Afryki prezydent Jacob Zuma Jacob G. Zuma - World Economic Forum Annual Meeting Davos 2010.jpg
Republika Środkowoafrykańska pełniąca obowiązki prezydenta Catherine Samba-Panza
Republika Zielonego Przylądka prezydent Jorge Carlos Fonseca Jorge Carlos Fonseca.jpg
Rosja prezydent Władimir Putin Vladimir Putin - 2006.jpg
Rwanda prezydent Paul Kagame Kagame1.jpg
Rumunia prezydent Traian Băsescu Basescu.jpg
Saharyjska Arabska Republika Demokratyczna prezydent Muhammad Abdul Aziz Mohamed Abdelaziz, 2005.jpg
Saint Kitts i Nevis królowa Elżbieta II Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007.jpg
Saint Lucia królowa Elżbieta II Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007.jpg
Saint Vincent i Grenadyny królowa Elżbieta II Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007.jpg
Salwador prezydent Mauricio Funes Mauricio Funes (Brasilia, May 2008).jpg
Samoa O le Ao o le Malo[8] Tupua Tamasese Tupuola Tufuga Efi Tupua Tamasese Tupuola Tufuga Efi 00.jpg
San Marino kapitanowie regenci Valeria Ciavatta 
Luca Beccari
Senegal prezydent Macky Sall Macky Sall.jpg
Serbia prezydent Tomislav Nikolić Tomislav Nikolic.jpg
Seszele prezydent James Michel James Michel.jpg
Sierra Leone prezydent Ernest Bai Koroma Ernest Bai Koroma.jpg
Singapur prezydent Tony Tan Keng Yam Tony Tan 20110623.jpg
Słowacja prezydent Ivan Gašparovič Ivan Gašparovič.jpg
Słowenia prezydent Borut Pahor Borut Pahor 2010.jpg
Somalia prezydent Hassan Sheikh Mohamud Hassan Sheikh Mohamud 2013.jpg
Sri Lanka prezydent Mahinda Rajapaksa WEF on the Middle East Arab and foreign Ministers Crop.jpg
Stany Zjednoczone prezydent Barack Obama Official portrait of Barack Obama.jpg
Suazi król
królowa (Indovukazi)
Mswati III
Ntombi
King Mswati III with Obamas cropped.jpg[9]
Sudan prezydent Omar al-Baszir Omar al-Bashir, 12th AU Summit, 090131-N-0506A-342.jpg
Sudan Południowy Prezydent Salva Kiir Mayardit Salva Kiir Mayardit.jpg
Surinam prezydent Dési Bouterse President Bouterse.JPG
Syria prezydent Baszszar al-Assad Bashar al-Assad (cropped).jpg
Szwajcaria Rada Związkowa Didier Burkhalter[10] Didier Burkhalter 2011.jpg
Szwecja król Karol XVI Gustaw Bernadotte King Carl XVI Gustaf at National Day 2009 Cropped.png
Tadżykistan prezydent Emomalii Rahmon Emomali Rahmon-1.jpg
Tajlandia król Bhumibol Adulyadej Bhumibol Adulyadej 2010-9-29 2 cropped.jpg
Tanzania prezydent Jakaya Kikwete Jakaya Kikwete, Tanzania.jpg
Timor Wschodni prezydent Taur Matan Ruak 0640 Commander Taur matan Ruak Aileu 2000.jpg
Togo prezydent Faure Gnassingbé Faure Gnassingbé 29112006.jpg
Tonga król Lavaka Ata 'Ulukalala Topou VI Ulukalala Lavaka Ata.jpg
Trynidad i Tobago prezydent Anthony Carmona
Tunezja prezydent Moncef Marzouki Moncef Marzouki.jpg
Turcja prezydent Abdullah Gül Abdullah Gül (Brasília, 19.1.2005).jpeg
Turkmenistan prezydent Gurbanguly Berdimuhammedow Gurbanguly Berdimuhammedov.jpg
Tuvalu królowa Elżbieta II Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007.jpg
Uganda prezydent Yoweri Museveni Yoweri Kaguta Museveni.jpg
Ukraina Przewodniczący Rady Najwyższej (pełniący obowiązki prezydenta) Ołeksandr Turczynow Oleksandr Turchynov 2012.jpg
Urugwaj prezydent José Mujica Pepemujica2.jpg
Uzbekistan prezydent Islom Karimov Islam Karimov (2009)-red.jpg
Vanuatu prezydent Iolu Abil Iolu Abil UNDP 2010.jpg
WatykanStolica Apostolska[11] papież Franciszek Pope Francis in March 2013 (cropped).jpg
Wenezuela prezydent Nicolás Maduro Nicolas Maduro Moros.jpg
Węgry prezydent János Áder János.Áder2000.jpg
Wielka Brytania królowa Elżbieta II Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007.jpg
Wietnam prezydent Trương Tấn Sang Truong Tan Sang.jpg
Włochy prezydent Giorgio Napolitano Presidente Napolitano.jpg
Wybrzeże Kości Słoniowej prezydent Alassane Ouattara Alassane Ouattara.jpg
Wyspy Marshalla prezydent Christopher Loeak Christopher Loeak portrait.PNG
Wyspy Salomona królowa Elżbieta II Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007.jpg
Wyspy Świętego Tomasza i Książęca prezydent Manuel Pinto da Costa Manuel Pinto da Costa.jpg
Zakon Maltański Wielki mistrz Matthew Festing HMEH Fra' Matthew Festing, 79th Prince and Grand Master, SMOM.jpg
Zambia prezydent Rupiah Banda Rupia Banda - World Economic Forum on Africa 2010.jpg
Zimbabwe prezydent Robert Mugabe Mugabecloseup2008.jpg
Zjednoczone Emiraty Arabskie prezydent Chalifa ibn Zaid an-Nahajan Khalifa Bin Zayed Al Nahyan.jpg

Przypisy

  1. Przewodniczący
  2. P.o. prezydenta Raimundo Pereira 12 IV 2012 został uprowadzony przez wojsko, które przeprowadziło zamachu stanu
  3. Prezydent Iranu – obecnie Mahmud Ahmadineżad mimo tytułu prezydenta nie jest formalnie traktowany jako głowa państwa tylko jako szef rządu, głowa państwa jest Najw. Przywódca
  4. Dyskusyjne jest jednoznaczne określenie kto jest głową państwa KRLD. Od 1972 do śmierci w 1994 formalną głową państwa był Kim Ir Sen jako prezydent, który w 1998 roku został nazwany "Wiecznym Prezydentem" i choć stanowi to kuriozum, tak naprawdę tylko jemu przysługuje tytuł głowy państwa w pełnym tego słowa znaczeniu. Uznał ten fakt prezydent Armenii Serzh Sargsyan, kiedy przesłał kondolencje Kim Ir-Senowi (sic!) z powodu śmierci Kim Dzong Ila (http://news.am/eng/news/86641.html). Jego syn i następca, Kim Dzong Il (zm. 17 grudnia 2011), nie przyjął tytułu prezydenta kraju, a jedynie urząd Przewodniczącego Narodowej Komisji Obrony, który jednak sprawuje faktycznie najwyższą władze w kraju. Ponadto w celu odciążenia Kim Dzong Ila od nadmiaru obowiązków, protokolarne (reprezentacyjne w stosunkach z innymi państwami) funkcje głowy państwa spełnia przewodniczący północnokoreańskiego parlamentu. Dwa ostatnie stanowiska dzielą zatem między siebie kompetencje prezydenta (Waldemar J. Dziak: Korea pokój czy wojna? Wyd:: Świat Książki, 2003, s. 252-253) 13 kwietnia 2012 Kim Dzong Il został również pośmiertnie ogłoszony "Nieustającym Przewodniczącym Narodowej Komisji Obrony"</br W związku z tym tytuły związane z pełnieniem funkcji głowy państwa mają:
    "Wieczny Prezydent" – Kim Ir Sen
    "Nieustający Przewodniczący Narodowej Komisji Obrony" – Kim Dzong Il
  5. 19.12.2011 Kim Dzong Un został ogłoszony „Wielkim następca” zmarłego przywódcy Kim Dzong Ila http://tvp.info/informacje/swiat/kim-dzong-un-stanie-na-czele-korei-pln/5957757
  6. 29 grudnia 2011 Kim Dzong Un został ogłoszony "Przywódcą Partii, Armii i Narodu'", oficjalne ogłoszenie Kim Dzong Una przywódcąą państwa zapowiedziano na 13 kwietnia 2012
  7. http://www.rulers.org/rull.html Rulers.org – Liechtenstein
  8. Tytuł ten w przybliżeniu oznacza "szefa rządu".Konstytucja Samoa nie wyjaśnia, czy o le Ao o le Malo powinien być uznawany za prezydenta, a kraj za republikę, czy za króla, a kraj za monarchię. O republikańskim charakterze rządów świadczy pięcioletnia kadencja oraz wybór głowy państwa przez parlament. Jednak dożywotnie sprawowanie urzędu przez dwóch pierwszych o le Ao o le Malo -Malietoa Tanumafili II i Tupua Tamasese Mea'ole – oraz tytułowanie głowy państwa Jego Wysokość są cechami charakterystycznymi dla monarchii.
  9. Portret króla Mswati III
  10. Przewodniczący Rady pełniący funkcje ceremonialne.
  11. Państwo Watykańskie i Stolica Apostolska w teorii stanowią dwa odrębne podmioty prawa międzynarodowego lecz to rozróżnienie nie występuje jednak wyraźnie na gruncie prawa międzynarodowego. jest podmiotem sui generis (szczególnego rodzaju). Z punktu widzenia ustrojowego Stolica Apostolska jest sui generis podmiotem bezterytorialnym, który sprawuje zwierzchnictwo nad Watykanem, który – jako państwo – także może być traktowany jako podmiot prawa międzynarodowego. W stosunkach międzynarodowych nazwy te bywają stosowane zamiennie, a zaciągnięcie zobowiązania pod jedną z nich jest rozumiane jako wiążące dla obu. I tak np. w Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej podmiot ten występował początkowo pod nazwą Państwa Watykańskiego, a następnie (bez odrębnego przystąpienia) pod nazwą Stolicy Apostolskiej)