Kraik hulczyński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Mapa regionu

Kraik hulczyński (ziemia hluczyńska, czes. Hlučínsko, niem. Hultschiner Ländchen, hulcz. Prajzsko[1], Prajsko) – fragment dawnego niemieckiego Górnego Śląska, wokół miasta Hulczyna, przekazany po I wojnie światowej Czechosłowacji, mimo protestów lokalnej społeczności pragnącej pozostać w granicach Niemiec. Powierzchnia regionu wynosi około 316,76 km², w 2001 liczba ludności wynosiła nieco poniżej 74 tysięcy osób, a gęstość zaludnienia około 230 os./km².

Region położony jest we wschodnich Czechach w kraju morawsko-śląskim, pomiędzy Opawą na zachodzie a Ostrawą i Boguminem na wschodzie i w południowo-wschodniej części Niziny ŚląskiejPłaskowyżu Głubczyckim (cz. Opavská pahorkatina). Historycznie południową granicę stanowiła rzeka Opawa, aż do punktu jej ujścia do Odry (w Ostrawie), wzdłuż której w górę przebiegała dalsza południowo-wchodnia granica regionu. Od strony północnej graniczy z Polską.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Większość obszaru kraiku hulczyńskiego stanowi 27 samodzielnych gmin w północnej części powiatu Opawa (w tym 3 miasta wyróżnione pogrubieniem):

Bělá (Bielau) • Bohuslavice (Buslawitz) • Bolatice (Bolatitz) • Chlebičov (Klebsch / Klebesch) • Chuchelná (Kuchelna) • Darkovice (Groß Darkowitz) • Dolní Benešov (Beneschau) • Hať (Haatsch) • Hlučín (Hultschin) • Hněvošice (Schreibersdorf) • Kobeřice (Köberwitz) • Kozmice (Kosmütz) • Kravaře (Deutsch Krawarn) • Ludgeřovice (Ludgierzowitz / Ludgerstal) • Markvartovice (Marquartowitz / Markersdorf) • Oldřišov (Odersch) • Píšť (Pyschcz / Sandau) • Rohov (Rohow) • Služovice (Schlausewitz) • Strahovice (Strandorf) • Sudice (Zauditz) • Šilheřovice (Schillersdorf) • Štěpánkovice (Sczepankowitz / Schepankowitz) • Třebom (Thröm) • Velké Hoštice (Groß Hoschütz) • Vřesina (Wrzessin / Wreschin) • Závada (Zawada bei Beneschau)

Zrzeszone są one od 1992 roku w mikroregionie Sdružení obcí Hlučínska.

Ponadto region współtworzyły dawniej niezależne miejscowości a obecnie części miast: Malé Hoštice (Klein Hoschütz) w Opawie oraz ostrawskie: Hošťálkovice (Hoschialkowitz / Gottschalksdorf), Lhotka (Ellguth), Petřkovice (Petrzkowitz / Petershofen), Antošovice (Antoschowitz) i Koblov (Koblau)[2].

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Żeński strój ludowy

Autochtoniczna ludność zwykła sama identyfikować się jako Morawcy (Moravci) lub Prajzáci (Prusacy) i posługiwała się specyficzną mową zaliczaną do gwar laskich. Ludność zamieszkującą na południe od rzeki Opawy, na dawnym Śląsku Austriackim przezwali oni Císarákami[3].

Według ogólnoczeskiego spisu ludności z 2001 roku w 27 samodzielnych gminach położonych w granicach regionu mieszkało 65120 osób, z czego pod względem zadeklarowanej narodowości 57088 (87,7%) stanowili Czesi, 2332 (3,6%) Ślązacy, 1679 (2,6%) Niemcy, 1197 (1,8%) Morawianie, 756 (1,2%) Słowacy, a 124 (0,2%) Polacy. W największym odsetku ludność o śląskiej identyfikacji narodowej zamieszkiwała miejscowości położone na północny zachód od Hulczyna[4]. Aż 18 z 25 gmin na Śląsku Czeskim, w których odnotowano ponad 3% udział takiej ludności znajdowało się właśnie w kraiku hulczyńskim, jak również te z największymi: 10,2% w Kobeřicach, 8,2% w Chuchelnej i 8% w Strahovicach. Największy odsetek Niemców zamieszkiwał Kravaře (8%) i Třebom (7,4%), najwięcej narodowych Morawian żyło w Služovicach (4,3%) i Bělej (4%), zaś Słowaków w Třebomie (7,4%) i Rohovie (4,6%)[5].

Hulczyńskie części miast Opawy i Ostrawy zamieszkiwało w 2001 łącznie 8794 osób.[6]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Terytorium Kraiku hulczyńskiego przed I wojną światową stanowiło południową część powiatu raciborskiego (położonego w rejencji opolskiej). Po przegranej przez Niemcy wojnie obszar o powierzchni 316 km² został przekazany Czechosłowacji 4 lutego 1920 roku, w ramach traktatu wersalskiego. Powodem było zamieszkiwanie go w znacznej mierze przez ludność mówiącą po morawsku i czesku[7], ludność ta nie miała jednak czeskiej świadomości narodowej, a pomysł przyłączenia do Czechosłowacji nie zyskał uznania mieszkańców, którzy bezskutecznie protestowali przeciwko tej decyzji[8].

2 października 1938 roku, po traktacie monachijskim, okolice Hulczyna, razem z Krajem Sudetów, przeszły w ręce hitlerowskich Niemiec. Na powrót stał się on częścią rejencji opolskiej i powiatu raciborskiego w ramach Okręgu Rzeszy Śląsk 30 października 1938 i od 1941 r. w ramach Okręgu Rzeszy Górny Śląsk.

Po przegranej przez Niemców II wojnie światowej, 9 maja 1945 roku, władze czechosłowackie zajęły na powrót zagrabiony im obszar, a także w drugiej jego połowie raz jeszcze podjęły próbę podporządkowania sobie m.in. południowej części polskiego Górnego Śląska razem z Raciborzem, Koźlem, Głubczycami, oraz Nysą. Do końca czerwca Czesi pozostali na terenie kilku miejscowości na polskim Śląsku. 20 lipca 1946 roku, w czasie wizyty na Kremlu, strona radziecka skłoniła Czechów do rezygnacji z terytorialnych żądań do ziem polskiego Śląska oraz Polaków do rezygnacji z czeskiej części Zaolzia. Ostatecznie przebieg granicy unormowano 13 stycznia 1948 roku w Warszawie, umową pomiędzy Polską a Czechosłowacją.

11 kwietnia 1960 kraik hulczyński został przyłączany do powiatu Opawa w ramach kraju północnomorawskiego, a od 2000 roku powiat przeniesiono do kraju morawsko-śląskiego.

Regiony partnerskie[edytuj | edytuj kod]

  • LGD Płaskowyż Dobrej Ziemi, Polska[9]

Przypisy

  1. Prajzská? Co to je?
  2. Większość obszaru gminy katastralnej Koblowa.
  3. Místní akční skupina Hlučínsko (cz.). W: www.mashlucinsko.cz [on-line]. [dostęp 2010-10-31].
  4. Sčítaní lidu, domů a bytů 2001 (cz.). [dostęp 2010-09-18].
  5. Sčítaní lidu, domů a bytů 2001 (cz.). [dostęp 2010-09-18].
  6. Český statistický úřad: Historický lexikon obcí ČR 1869–2005 – 1. díl (cz.). czso.cz, 2008-08-20. [dostęp 2010-10-31].
  7. W 1910 r. Czesi stanowili 87%, a w 1921 r. 82% mieszkańców. Zob. Marie Gawrecka, Československé Slezsko. Mezi světovými válkami 1918-1938, Opava 2004, s. 43.
  8. Marek Czapliński: Historia Śląska. Wrocław: 2002, s. 365. ISBN 83-229-2213-2.
  9. LGD Płaskowyż Dobrej Ziemi: Partnerzy

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Ludmila Hořká: Národopisné paběrky z Hlučínska, (1948)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]