Śląsk Opolski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Śląsk Opolski, Opolskie, Opolszczyzna (niem. Oppelner Schlesien) – niejednoznaczne określenia regionu administracyjnego, którego głównym miastem było i jest Opole.

Charakterystyka regionu[edytuj | edytuj kod]

Pod nazwą Śląsk Opolski oznaczano etnicznie polski region kulturowy i językowy, leżący w granicach Niemiec w latach 20. i 30. XX wieku[1], położony nad środkową i górną Odrą lub po prostu tę część rejencji opolskiej, która po III powstaniu śląskim pozostała w Niemczech[2] - nie była więc w żaden sposób równoznaczna z dzisiejszym pojęciem regionu.

Terminy Śląsk Opolski, Opolszczyzna i województwo opolskie są traktowane w niektórych współczesnych opracowaniach jako synonimy i stosowane zamiennie[3]. Nazwa Opolszczyzna to rusycyzm, który pojawia się od 1960 roku[4][a]. Oznacza ono obszar, leżący w obrębie historycznego Górnego Śląska, który nabrał, na skutek procesów historycznych, odrębnego charakteru od jego wschodniej, wielkoprzemysłowej części[2]. Należy jednak zwrócić uwagę, że nie wszystkie ziemie woj. opolskiego są zaliczane do Śląska, czy też samego Górnego Śląska. Pozostałe ziemie to historyczny Dolny Śląsk[5][6] i ziemia wieluńska (gmina Praszka i gmina Rudniki)[7][8].

Do połowy XV wieku wyróżniano region (łac.) Slesie (Śląsk) z głównym miastem (grodem) Wrocławiem oraz osobno (łac.) Opolie z siedzibą książęcą w Opolu. Przyjęcie określenia Śląsk na wszystkie ziemie wynikało z organizacji kościelnej diecezji wrocławskiej oraz nazewnictwa stosowanego przez królów Czech po przejęciu większości księstw śląskich[9].

Śląsk Opolski to określenie stosowane w polskim piśmiennictwie od połowy lat 20. XX wieku, ale dla zupełnie innego rejonu niż dzisiejsze województwo opolskie, a mianowicie ówczesnej rejencji opolskiej[10]. Wprowadzony przez ŚlązakaPiotra Pampucha[11] działacza plebiscytowego i narodowego na Górnym Śląsku.

W literaturze turystycznej przyjęto, że opolska część Niziny Śląskiej obejmuje takie regiony jak: Dolina Nysy Kłodzkiej, Płaskowyż Głubczycki, Równina Niemodlińska, Pradolina Wrocławska[12].

Od 1991 r. działa Związek Gmin Śląska Opolskiego z siedzibą w Opolu zrzeszający 33 gminy z województwa opolskiego, który podjął się zadania gromadzenia, przetwarzania i przekazywania informacji w zakresie rozwoju społecznego i gospodarczego, doradztwa, szkoleń i wymiany doświadczeń, promocji gmin[13][14][15].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Opole było siedzibą książęcą: księstwa opolskiego, księstwa opolsko-raciborskiego, następnie rejencji opolskiej. Podczas II wojny światowej w 1941 r. Niemcy ustanowili stolicę regionu Gau Oberschlesien w Katowicach.

Odrębność regionu zachodniego Górnego Śląska podtrzymywały podziały administracyjne w Niemczech (istniejąca w różnych okresach osobna rejencja opolska) oraz utworzenie w Polsce w 1920–1922 województwa śląskiego i ponownie 1950 województwa katowickiego. W 1998 w czasie prac nad nowym podziałem administracyjnym podział na opolską i katowicką część Górnego Śląska został utrzymany wobec akcji protestacyjnej ludności woj. opolskiego.

Okres Republiki Weimarskiej sprzyjał rozwojowi idei samorządu terytorialnego. Przeprowadzane spisy ludności podporządkowane były celom politycznym, spis z 1910 wykazał blisko 582 tys. osób podających język polski jako ojczysty i tylko ponad 51 tys. polski i niemiecki (dwujęzyczni). Spis z roku 1925 wykazał już tylko ponad 151 tys. osób podajacych język polski jako ojczysty i 384 tys. dwujęzycznych. był to wynik polityki germanizacyjnej, presji politycznej, ekonomicznej i administracyjnej[16].

W latach 1921–1928 Śląsk Opolski był stale reprezentowany w pruskim sejmie przez polskich posłów: Józefa Wajdę, Stanisława Sierakowskiego i Czesława Klimasa.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Toponimy z formantem -yzna/-izna są naturalnie polskimi, utworzonymi od przymiotnika ze zrostkiem przymiotnikowym -ski/-cki/-dzki: lubelski → Lubelszczyzna, suwalski → Suwalszczyzna, rzeszowski → Rzeszowszczyzna, kielecki → Kielecczyzna etc. Wielki słownik ortograficzny PWN, wyd. II, 2006 (dostęp elektroniczny), Zasady pisowni i interpunkcji: 13.13. Rzeczowniki zakończone na -szczyzna, -cczyzna, -dczyzna; Halina Safarewiczowa, Nazwy miejscowe typu Mroczkowizna, Klimontowszczyzna, Wrocław 1956; Aleksandra Janowska, Konsekwencje przekształceń formantów rodzimych w polszczyźnie [w:] "LingVaria" Rok V (2010), nr 2 (10), s.114; Warchoł Stefan, Nazwy miast Lubelszczyzny, Lublin 1964, s.3; Paweł Smoczyński, O nazwie miejscowej Kutno i podobnych [w:] "Język Polski", 1970, nr 3 (maj/czerwiec), s. 179.

Przypisy

  1. "Nazwa Śląsk Opolski pojawiła się w latach międzywojennych na oznaczenie etnicznie polskiego regionu kulturowego i językowego, leżącego w granicach ówczesnych Niemiec." [w:] Eisler. Polska 1944/45-1989. 1999
  2. 2,0 2,1 Renata Pysiewicz-Jędrusik, Andrzej Pustelnik, Beata Konopska: Granice Śląska. Wrocław: Wydawnictwo Rzeka, 1998, s. 13. ISBN 83-906558-4-5.
  3. Henryk Czech: Ethos wsi śląskiej : badania w gminie Olesno. Warszawa : Trio, 2006. ISBN 83-7436-072-0
  4. Michał Smolorz: Śląsk wymyślony. Antena Górnośląska, Katowice 2012, s. 249. ISBN 978-83-934736-0-1
  5. "Do 1248 roku Namysłów przynależał do księstwa wrocławskiego, w latach 1312–1323 pełnił natomiast funkcję stolicy samodzielnego księstwa." [w:] Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Namysłów. 2009, s. 22 (Załącznik Nr 1 do uchwały Nr XXXIII/320/09 Rady Miejskiej w Namysłowie z dnia 10 grudnia 2009 r.)
  6. Historia Otmuchowa. Urząd Miejski w Otmuchowie. [dostęp 2011-04-18].
  7. "Praszka jest jedną z najstarszych osad w dawnej ziemi wieluńskiej", w: UMiG Praszka. Rys historyczny
  8. "Tereny gminy [Rudniki] historycznie wchodziły w skład ziemi wieluńskiej", w: Gmina Rudniki
  9. "Rozróżnienie na Opolszczyznę i Śląsk znikło w połowie XV w., kiedy tą drugą nazwą określano już cały obszar historycznego Śląska, wraz z księstwami górnośląskimi. Nie ulega wątpliwości, że wpływ na to miała śląska organizacja kościelna, obejmująca te ziemie, a także nazewnictwo stosowane przez władców Czech po przejęciu księstw śląskich." [w:] Czapliński. Historia Śląska. 2002
  10. "Nazwą Śląsk Opolski na określenie rejencji opolskiej (Regierung Oppeln) zaczęła się posługiwać strona polska po podziale regionu." [w:] Eisler. Polska 1944/45-1989. studia i materiały t. 4, 1999.
  11. Pampuch Piotr. W: Encyklopedia [on-line]. Interia.pl. [dostęp 2011-02-26].
  12. Cyprian Skała: Śląsk na weekend, przewodnik turystyczny. 2001, Wydawnictwo Pascal, ISBN 83-7304-010-2
  13. (poz. 16) Wykaz związków międzygminnych (stan na dzień 30 czerwca 2011 r.). Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
  14. Gminy członkowskie. Związek Gmin Śląska Opolskiego. [dostęp 2011-08-14].
  15. 33 gminy ↔ Obwieszczenie Wojewody Opolskiego z dnia 15 września 2010 r. ws. ogloszenia zmiany statutu związku (Dz. Urz. Woj. Opolskiego z 2010 r., Nr 110, poz. 1204)
  16. Marek Masnyk: Ruch polski na Śląsku Opolskim w latach 1922-1939, s. 14-15.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]