Kuty (miasto)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kuty
Herb
Herb Kut
Państwo  Ukraina
Obwód iwanofrankowski
Powierzchnia 4,9 km²
Populacja (2001)
• liczba ludności
• gęstość

4272
872,73 os./km²
Nr kierunkowy +380 3478
Kod pocztowy 78665
Położenie na mapie obwodu iwanofrankiwskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu iwanofrankiwskiego
Kuty
Kuty
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Kuty
Kuty
Ziemia 48°15′26″N 25°10′02″E/48,257222 25,167222Na mapach: 48°15′26″N 25°10′02″E/48,257222 25,167222
Portal Portal Ukraina

Kuty (ukr. Кути, orm. Կուտի) (także Kuty nad Czeremoszem) – osiedle typu miejskiego nad Czeremoszem, w górzystej okolicy na pograniczu Bukowiny. Od 1991 na Ukrainie, w obwodzie iwanofrankowskim, rejonie kosowskim. W okresie międzywojennym Kuty słynęły jako miejscowość wypoczynkowa i ośrodek lokalnego rzemiosła artystycznego (tkactwo, hafciarstwo, garncarstwo). W pobliżu znajdują się obfite źródła słone. W 2006 miasto liczyło 4272 mieszkańców.

Przynależność terytorialna[edytuj | edytuj kod]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Kuty otrzymały prawa miejskie w r. 1715 od króla Augusta II Mocnego, za sprawą Józefa Potockiego, kasztelana krakowskiego i wojewody kijowskiego. Wcześniej, wraz z okolicznymi wsiami stanowiły starostwo niegrodowe. Ludność zajmowała się uprawą roli, sadownictwem, kupiectwem, produkcją safianu, garncarstwem, rękodziełem artystycznym. Do końca XVIII w. były tu warzelnie soli. Od XIX wieku Kuty stały się znanym letniskiem dzięki malowniczemu położeniu nad dużą rzeką, otoczeniu górami (nad miasteczkiem góra Owidiusz), ciepłemu klimatowi i bogactwu owoców, a także dobrej bazie mieszkaniowej (liczne dworki w ogrodach). Corocznie w dniu 13 czerwca odbywały się tu sławne odpusty ormiańskie, ściągające Ormian z Polski, Bukowiny, Mołdawii, a nawet Armenii.

Zabytki Kut to kościół rzymskokatolicki z przełomu XVIII/XIX w., malowniczo położony kościół ormiańskokatolicki z XIX w. i cerkiew greckokatolicka, rynek z ratuszem i uliczki z ładną zabudową z przełomu wieków, a także cmentarz XIX-wieczny, którego najciekawsza część to kilkadziesiąt zachowanych dotąd nagrobków rodzin ormiańskich (napisy wyłącznie polskie). Kuty liczyły w latach 30. XX w. ok. 7 tys. mieszkańców, z czego obok rdzennych Polaków dużą część stanowili polscy Ormianie (Polacy pochodzenia ormiańskiego, katolicy obrządku ormiańskiego, przybyli tu od XVI w. z Mołdawii). Kuty stanowiły największe skupisko Ormian w Polsce. Żyli tu także Żydzi i Rusini, w okolicy Huculi.

Żydzi podczas okupacji niemieckiej zostali eksterminowani. Według sowieckich danych zabito 2239-2350 mieszkańców Kut narodowości żydowskiej[1].

Po II wojnie światowej Polacy (w tym Ormianie) zostali wysiedleni, miasteczko mimo napływu nowej ludności liczy mniej mieszkańców. Kościół rzymskokatolicki, bardzo zniszczony, został zwrócony wiernym w r. 1990 i zabezpieczony dzięki funduszom zebranym przez warszawską TV.[2]

Ważne daty[edytuj | edytuj kod]

  • Wzmiankowane w roku 1469 jako wioska, należąca do Jana Odrowąża.
  • W 1715 Józef Potocki, wojewoda i generał ziem kijowskich, wystawił przywilej erekcyjny i ustanowił prawa, które umożliwiły Żydom swobodne osiedlanie się w Kutach. Według lustracji z 1765, w mieście prowadziło działalność gospodarczą 166 Polaków i Rusinów, 70 Ormian, 124 Żydów i 136 komorników żydowskich. Józef Potocki (mąż wspomnianej Ludwiki) ufundował w Kutach kościół ormiański i cerkiew unicką. Miasto rozwijało się też dzięki kolonii ormiańskiej. Do II wojny światowej było największym skupiskiem Ormian Polskich w II Rzeczypospolitej, którzy trudnili się m.in. handlem i produkcją safianu i nazywane stąd Małą stolicą Ormian Polskich.
  • 17 września 1939 roku polski rząd przekroczył granicę z Rumunią.
  • 1 lipca 1941 zajęcie miasta przez sprzymierzone z Niemcami oddziały węgierskie. Od 1 sierpnia 1941 pod okupacją niemiecką[1].
  • 9 kwietnia 1942 podczas antyżydowskiej akcji na ulicach miasta Einsatzgruppe "C" zabiła (rozstrzelała lub spaliła żywcem) 800-1058 osób[1].
  • 15 sierpnia 1942 (bądź 9 września 1942) Niemcy wysłali pieszo ponad 1000 Żydów z Kut do Kołomyi (50 km). Według danych sowieckich rozstrzelano ich potem w lesie szeparówieckim[1].
  • W marcu i kwietniu 1944 r. w Kutach partyzanci UPA wymordowali ok. 200 polskich Ormian i Polaków. Pod wpływem mordów większość mieszkańców tych narodowości uciekła z Kut[3].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • zabudowa miejska z XVIII-XIX wieku,
  • ratusz z XIX w.,
  • przedwojenny dom "Sokoła" (obecnie ukraiński dom kultury), w którym odbyło się ostatnie posiedzenie Rządu II RP.

Osadnictwo[edytuj | edytuj kod]

Związani z Kutami[edytuj | edytuj kod]

  • Samuel Manugiewicz - polski ksiądz katolicki obrządku ormiańskiego, działacz społeczności ormiańskiej w Małopolsce Wschodniej, senator II kadencji w II RP,
  • Eliasz Kuziemski - polski aktor,
  • Grzegorz Józef Romaszkan – polski duchowny katolicki, arcybiskup lwowski obrządku ormiańskiego.

Pobliskie miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Холокост на территории СССР: Энциклопедия, Moskwa 2009, ISBN 978-5-8243-1296-6 s. 501
  2. Kwartalnik Cracovia-Leopolis,
  3. Tadeusz Isakowicz-Zaleski: Przemilczane ludobójstwo na Kresach. Kraków: Małe Wydawnictwo, 2008, s. 148. ISBN 978-83-922939-8-9. [na książce wydrukowany: ISBN 978-83-922939-8-3 (formalnie błędny numer ISBN)]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]