Tadeusz Dołęga-Mostowicz
| Tadeusz Dołęga-Mostowicz | |
 |
|
| Data i miejsce urodzenia | 10 sierpnia 1898 Okuniew na Witebszczyźnie |
| Data i miejsce śmierci | 20 września 1939 Kuty |
| Dziedzina sztuki | Literatura, teatr |
| Ważne dzieła | Kariera Nikodema Dyzmy, Profesor Wilczur |
 Galeria w Wikimedia Commons |
|
Tadeusz Dołęga-Mostowicz (ur. 10 sierpnia 1898 w Okuniewie na Witebszczyźnie, zginął 20 września 1939 w miejscowości Kuty na Pokuciu[1]) – polski pisarz, prozaik, scenarzysta. Autor kilkunastu powieści, m.in. Kariera Nikodema Dyzmy, zekranizowanej w serialu telewizyjnym o tym samym tytule.
Spis treści |
[edytuj] Życiorys
Syn Stefana i Stanisławy z Popowiczów (rodzice pochowani są w Głębokim).
W 1915 roku ukończył gimnazjum w Wilnie, a następnie rozpoczął studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu w Kijowie. Należał w tym czasie do konspiracyjnej Polskiej Organizacji Wojskowej. W 1917 roku przerwał studia i wyjechał do Warszawy, gdzie zaciągnął się ochotniczo do wojska. Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej.
W latach 1922-1926 był współpracownikiem, a następnie redaktorem dziennika "Rzeczpospolita". Jako felietonista używał wówczas pseudonimu C. hr. Zan.
Dołęga Mostowicz naraził się bojówkom sanacyjnym. Jak pisze w przedmowie do "Kiwonów" Józef Rurawski, Dołęga-Mostowicz został porwany 8 września 1927 z ulicy Grójeckiej, siłą wciągnięty do samochodu, wywieziony do Janek pod Warszawą, pobity w lesie i wrzucony do dołu ziemnego. Uratował go od śmierci przechodzący przypadkowo wieśniak.
Po wielkim sukcesie Kariery Nikodema Dyzmy (1932), w której zaatakował ówczesne elity rządzące i towarzyskie, zajął się pisaniem tylko powieści i został autorem kilkunastu, bardzo poczytnych książek. W ciągu roku pisał średnio dwie nowe powieści (do końca życia napisał ich 16). Dzięki twórczości dorobił się znacznego majątku (ze sprzedaży praw autorskich miał dochody rzędu 15 tys. zł miesięcznie).
W stopniu kaprala podchorążego brał udział w kampanii wrześniowej 1939 roku. Poległ w granicznym miasteczku Kuty, od strzałów oddanych przez czołg sowiecki. Jego prochy sprowadzono do Warszawy 24 listopada 1978 roku i pochowano w katakumbach Cmentarza Powązkowskiego.
[edytuj] Twórczość
Autor kilkunastu powieści, m.in. Ostatnia brygada (druk w odcinkach 1930, wyd. książkowe 1932), Kariera Nikodema Dyzmy (1932), Kiwony (druk w odcinkach 1932, wyd. książkowe 1987), Prokurator Alicja Horn (1933), Bracia Dalcz i Ska (1933), Doktor Murek zredukowany i Drugie życie doktora Murka (1936), Znachor (1937), Trzy serca (1938), Profesor Wilczur (1939) czy Pamiętnik pani Hanki (1939).
Mniej znane obecnie powieści (lecz także bardzo popularne w latach trzydziestych) to te zaliczane do tzw. literatury dla kobiet: Trzecia płeć (1934), Świat pani Malinowskiej (1934) oraz dylogia: Złota Maska (1935) i Wysokie Progi (1935).
Niektóre powieści ogłaszał pod pseudonimem W. M. Dęboróg - m.in. Czeki bez pokrycia (1933).
Ostatnią jego książką napisaną tuż przed wybuchem II wojny światowej był Pamiętnik pani Hanki (1939), pełna humoru powieść w formie pamiętnika (z licznymi przypisami autora) ukazująca życie młodej, pełnej życia i wiary w siebie bogatej mężatki (żony dyplomaty), której akcja dzieje się w środowisku tzw. wyższych sfer Warszawy. Bohaterka podejrzewająca męża o romans z inną kobietą mimo swoje woli wplątuje się w aferę szpiegowską. W tle powieści dają się już odczuć podmuchy nadchodzącej wojny.
Niezwykła popularność tych utworów wynikała z atrakcyjności fabuły, pełnej melodramatycznych i sensacyjnych powikłań, połączonych z krytyką ówczesnej rzeczywistości.
[edytuj] Adaptacje filmowe powieści
Już przed wojną znaczna część jego powieści doczekała się adaptacji filmowych, które cieszyły się dużą popularnością. Były to filmy: Prokurator Alicja Horn (1933), Znachor (1937), Profesor Wilczur (1938), Ostatnia brygada (1938), Doktór Murek (1939), Trzy serca (1939), Złota maska (1939). Nakręcono także Testament profesora Wilczura (1939) - film który nawiązywał do wątków zawartych w powieściach Znachor i Profesor Wilczur, ale nie był oparty na żadnej oryginalnej powieści tego autora.
Po wojnie nakręcono filmy Nikodem Dyzma (1956) i Pamiętnik pani Hanki (1963), powstały seriale telewizyjne: Doktor Murek (1979), Kariera Nikodema Dyzmy (1980), dokonano powtórnej adaptacji filmowej Znachora (1981). Także komedia filmowa Kariera Nikosia Dyzmy (2002) zawiera wątki pochodzące z jego twórczości.
[edytuj] Ciekawostka
Tadeusz Dołęga-Mostowicz jest autorem znanego aforyzmu: Są trzy rzeczy wieczne: wieczne pióro, wieczna miłość i wieczna ondulacja. Najtrwalsze z tego wszystkiego jest wieczne pióro.
[edytuj] Bibliografia
- S. Lichański, Cienie i profile. Warszawa 1967.
- W. Pietrzak, Rachunek z dwudziestoleciem. Warszawa 1972.
- M. Hendrykowska, Dołęgi-Mostowicza przepis na powieść. „Nurt” 1979, nr 115.
- KTT [K. T. Toeplitz], Sukces Dołęgi-Mostowicza. "Teatr" 1979 nr 16.
- J. Rurawski, Tadeusz Dołęga-Mostowicz. Warszawa 1987.
- P. Śliwiński, Dołęga-Mostowicz. Poznań 1996
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Prof. dr hab. Anna Martuszewska - Tadeusz Dołęga Mostowicz (biogram)
- Tadeusz Dołęga-Mostowicz (biogram)
Przypisy
- ↑ Dołęga–Mostowicz Tadeusz. W: Wielka Encyklopedia PWN. T. 7: De Chirico – Dżamdat Nasr. Warszawa: PWN, 2002, s. 269-270. ISBN 83-01-13590-5. (pol.)
