Hanza
strefa niderlandzka
strefa westfalska
strefa saksońska
strefa wendyjska
strefa brandenburska
strefa pomorska
strefa pruska
strefa liwska
strefa szwedzka
Kwadratami oznaczono Kantory, kółkami miasta hanzeatyckie.Hanza, Liga Hanzeatycka, Związek Hanzeatycki (z st.-wys.-niem. hansa - grupa) – związek miast handlowych Europy Północnej z czasów Średniowiecza i początku ery nowożytnej. Miasta należące do związku popierały się na polu ekonomicznym, utrudniając pracę kupcom z miast nienależących do związku, jednocześnie zaś stwarzały realną siłę polityczną i niekiedy wojskową.
Spis treści |
Historia [edytuj]
Pierwsze hanzy powstały w XII wieku w Niderlandach, następna (tzw. hanza londyńska) składała się z 15 miast z Flandrii i ułatwiała im handel wełną z Anglii.
Największą sławę zdobyła tzw. Hanza niemiecka (w literaturze znana po prostu jako "Hanza"), która w XIV-XV w. gromadziła praktycznie wszystkie miasta pobrzeża Morza Północnego i Bałtyckiego. Po uzyskaniu monopolu na wspomnianych akwenach Hanza osiągała wielkie zyski, a należące do niej miasta często wówczas właśnie przeżywały świetność. Równie wielkie były wpływy polityczne Hanzy, zwłaszcza w Niemczech i państwach skandynawskich (m.in. zwycięska wojna przeciw Danii 1368-1370 – pokój ze Stralsundu gwarantował Hanzie 15% zysków z duńskiego handlu). Wpływy Hanzy sięgały Nowogrodu i Anglii. Bogate miasta były w stanie często wystawiać większe i silniejsze armie zaciężne niż biedni monarchowie, polegający często na pospolitym ruszeniu szlachty.
W szczytowym okresie rozwoju Hanza liczyła około 160 miast pod przewodnictwem Lubeki, a językiem urzędowym Związku była odmiana języka dolnosaksońskiego z rejonu tegoż miasta. Delegaci z miast hanzeatyckich zjeżdżali się co jakiś czas i opracowywali wspólną politykę (tzw. Hansetage).
Z czasem jednak znaczenie tej organizacji zaczęło maleć. Miasta stały się bardziej zależne od swoich monarchów, pojawiły się rozbieżności między interesami poszczególnych członków, niechęć konsumentów do wysokich cen dyktowanych przez Ligę, wreszcie konkurencja niezależnych kupców holenderskich doprowadziły do upadku organizacji. W 1478 r. kupcy hanzeatyccy zostali wygnani z Nowogrodu. Ostatecznie Hanza utraciła pozycję w wyniku wielkich odkryć geograficznych i ustanowieniu szlaków morskich łączących Europę z Ameryką i Indiami oraz przywozem dużej ilości kruszców do bicia monet.
Ostatni zjazd delegatów miast hanzeatyckich odbył się w 1669 r.
Miasta należące do Hanzy [edytuj]
 |
Ta sekcja wymaga określenia jasnych kryteriów wyboru. Kryteria powinny być poparte źródłami, nie mogą naruszać zasady neutralnego punktu widzenia, należy też unikać próżnych wyrażeń takich jak "znani", "najlepsi" itd. Kryteria możesz omówić w dyskusji artykułu. Zobacz też: Zasady tworzenia list. |
 |
Tę sekcję należy dopracować zgodnie z zaleceniami edycyjnymi: zrobić tabelę dla wszystkich miast z informacją o latach przynależności, wyrzucenia z Hanzy (2011-09). Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu. |
W celu lepszego funkcjonowania Hanzy, podzielono ją na 4 grupy ((niem.)Quartiere)[1]:
- Wendyjską, w skład której wchodziły strefa wendyjska i pomorska[2][3]:120
- Saską, w skład której wchodziły strefy: saksońska i brandenburska[2] (or just Saxon)[3]:120
- Bałtycką (lub prusko-inflancką), która składała się ze stref: pruskiej, liwońskiej i szwedzkiej[2] (or East Baltic)[3]:120
- Westwalską (lub nadreńską), w skład której wchodziły strefy: westfalska i niderlandzka[2] (or Rhineland)[3]:120
Czasem wyodrębnia się jeszcze jedną grupę tzw. Kantorów ((niem.) Kontor):
- Kantory mimo, że formalnie nie należały do Związku Hanzeatyckiego, odgrywały istotną rolę, będąc zagranicznymi punktami handlowymi Związku.
Grupa Wendyjska [edytuj]
Kolumna "Terytorium" przedstawia państwo pod które podlegało miasto w czasach Hanzy. Kolumna "Państwo" przedstawia kraj na którego terenie znajduje się miasto w dzisiejszych czasach.
| Grupa | Miasto | Terytorium | Państwo | Data dołączenia | Data opuszczenia | Informacje | Źródła |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Wendyjska |
 |
|
 Niemcy |
Stolica Ligi Hanzeatyckiej, stolica grupy wendyjskiej | [4][2][3]:47, 120;[5][6]:74, 82;[7] | ||
| Wendyjska |
 |
|
Niemcy |
[4][3]:47;[5][6]:82;[8] | |||
| Wendyjska |
 |
 |
Niemcy |
[4][5][7][8][9] | |||
| Wendyjska |
 |
 |
Niemcy |
W 1283, miasto dołączyło do grupy Rostocker Lanfrienden, która była poprzednikiem federacji wendyjskich miast (od 1293). | [4][5][6]:82;[7][8][10] | ||
| Wendyjska |
 |
|
Niemcy |
W 1283, miasto dołączyło do grupy Rostocker Lanfrienden, która była poprzednikiem federacji wendyjskich miast (od 1293). | [4][5][6]:82;[7][8][10][11] | ||
| Wendyjska |
 |
 |
Niemcy |
1293 | Księstwo rugijskie było lennem duńskiej korony aż do 1325. W 1283, Stralsund dołączył do grupy Rostocker Lanfrienden, która była poprzednikiem federacji wendyjskich miast (od 1293). Od 1339 aż do XVII wieku, miasto było członkiem Vierstädtebund razem z Greifswaldem, Demminem and Anklamem. | [4][5][7][8][10][12] | |
| Wendyjska |
 |
 |
Niemcy |
W 1283, miasto dołączyło do grupy Rostocker Lanfrienden, która była poprzednikiem federacji wendyjskich miast (od 1293). Od 1339 aż do XVII wieku, miasto było członkiem Vierstädtebund razem z Stralsundem, Greifswaldem and Anklamem. | [4][7][10][13] | ||
| Wendyjska |
 |
|
Niemcy |
W 1283, miasto dołączyło do grupy Rostocker Lanfrienden, która była poprzednikiem federacji wendyjskich miast (od 1293). Od 1339 aż do XVII wieku, miasto było członkiem Vierstädtebund razem z Stralsundem, Demminem and Anklamem. | [4][7][8][10][13] | ||
| Wendyjska |
 |
|
Niemcy |
W 1283, miasto dołączyło do grupy Rostocker Lanfrienden, która była poprzednikiem federacji wendyjskich miast (od 1293). Od 1339 aż do XVII wieku, miasto było członkiem Vierstädtebund razem z Stralsundem, Greifswaldem and Demminem. | [4][7][10][13] | ||
| Wendyjska |
 |
|
 Polska |
1278 | W 1283, miasto dołączyło do grupy Rostocker Lanfrienden, która była poprzednikiem federacji wendyjskich miast (od 1293). Od XIV wieku stopniowo przejmował rolę głównego miasta w strefie pomorskiej. | [4][3]:120;[5][7][9][10] | |
| Wendyjska |
 |
|
Niemcy |
||||
| Wendyjska |
 |
|
Polska |
[4][7][9][13] | |||
| Wendyjska |
 |
|
Polska |
[4][7][8][9][13] | |||
| Wendyjska |
 |
|
Polska |
[7][9][13] | |||
| Wendyjska |
 |
 |
 Szwecja |
1470 | W 1285 roku w Kalmarze, Związek Hanzeatycki zawarł ugodę z królem Szwecji Magnusem I Birgerssonem, który mówił, że Gotlandia należy do Szwecji[potrzebne źródło]. Jednakże w 1470 Liga zmieniła status miasta, a w maju 1525 roku, Niemcy na polecenie Lubeki zniszczyli wszystkie kościoły w mieście z wyjątkiem katedry. | [4][5][7][14] | |
| Wendyjska |
 |
|
Szwecja |
[5][7] |
Grupa Saska [edytuj]
| Grupa | Miasto | Terytorium | Państwo | Data dołączenia | Data opuszczenia | Informacje | Źródła |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Saska |
 |
 |
Niemcy |
1200 (ok. XII w.) | 1600 (ok. XVII w.) | Stolica grupy saskiej | [4][2][5][7][8][9] |
| Saska |
 |
|
Niemcy |
1260 | [4][5][7][8][11] | ||
| Saska |
 |
 |
Niemcy |
1200 (ok. XII wiek) | [4][5][7][8][9] | ||
| Saska |
 |
|
Niemcy |
1267 | 1566 | Glosar było lennem Saksonii do 1280 roku. | [4][5][7][8][9] |
| Saska |
 |
 |
Niemcy |
[4][5][7] | |||
| Saska |
 |
 |
Niemcy |
[4][8] | |||
| Saska |
 |
 |
Niemcy |
1442 | W 1356 roku Brandenburgia uzyskała miano elektoratu. W 1442 roku, książę elektor Fryderyk II Żelazny, zmusił wszystkie miasta na terenie Brandenburgii, do opuszczenia Hanzy. | [3]:120;[5][6]:32;[7][9] | |
| Saska |
.png){kind=small} |
|
Niemcy |
1430 | 1442 | W 1442 roku, książę elektor Fryderyk II Żelazny, zmusił wszystkie miasta na terenie Brandenburgii, do opuszczenia Hanzy. | [5][6]:32[7][9] |
Grupa Westfalska [edytuj]
| Grupa | Miasto | Terytorium | Państwo | Data dołączenia | Data opuszczenia | Informacje | Źródła |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Westfalska |
 |
|
Niemcy |
1475 | Kolonia była stolicą grupy westfalskiej aż do zakończenia wojny hanzeatycko-angielskiej (1470-74). Kolonia stanęła po stronie angielskiej, w wyniku czego została wyrzucona z Hanzy. Następcą Kolonii został Dortmund. | [4][2][3]:120;[5][7][8] | |
| Westfalska |
 |
|
Niemcy |
Dortmund stał się stolicą grupy westfalskiej po tym, jak kolonia została z niej wyrzucona za wsparcie Anglii w wojnie hanzeatycko-angielskiej. | [4][5][6]:82;[7][8][9] | ||
| Westfalska |
|
 |
 Holandia |
1000 | 1500 | [4][5][7][8][11][15][16][17]:438 | |
| Westfalska |
.svg){kind=small} |
|
Holandia |
1441 | [4][5][7][8][16][17]:433 | ||
| Westfalska |
 |
.svg){kind=small} |
Holandia |
Fryzja była de facto niezależna przez długi okres w Średniowieczu. | [4][5][7][11] | ||
| Westfalska |
 |
 |
Niemcy |
[4][6]:82;[7][8][9] | |||
| Westfalska |
 |
 |
Niemcy |
1100 (ok. XII w.) | [4][5][7][8][9] | ||
| Westfalska |
 |
|
Niemcy |
1609 | Miasto było częścią Elektoratu Kolonii do odzyskania niepodległości w latach 1444-49. Następnie stało się częścią Księstwa Kleve | [4][5][6]:82;[7][8][9] |
Do Hanzy należały również:
Brugia
Gdańsk
Koszalin
Goleniów *
Stargard *
Toruń
Kraków
Wrocław
Chełmno
Elbląg
Zutphen *
Rewal (Tallinn)
Parnawa
Dorpat
Felin
Ryga
Kieś
Kokenhuza
Lemsal (Limbaži)- Roop (Straupe)
Windawa (Ventspils)
Kuldīga
Wolmar
Królewiec (Kaliningrad)
* – miasta do dziś określające się jako "miasto hanzeatyckie". Niemieckie miasta hanzeatyckie stosują w związku z tym jako oznaczenie tablic rejestracyjnych samochodów pierwszą literę H (Hansestadt – miasto hanzeatyckie): HB = Brema, HH = Hamburg, HGW = Greifswald, HL = Lubeka, HRO = Rostock, HST = Stralsund, HWI = Wismar; wyjątkiem jest tu kilkunastotysięczne dziś Hansestadt Anklam, gdzie samochody rejestrowane są pod literami OVP (odnoszącymi się do nazwy byłego powiatu Ostvorpommern – wschodnie Pomorze Przednie).
W Rostocku istnieje klub piłkarski Hansa Rostock.
Zobacz też [edytuj]
Literatura [edytuj]
- Phillippe Dollinger, Dzieje Hanzy, Gdańsk 1975
- Henryk Samsonowicz, Późne średniowiecze miast nadbałtyckich. Warszawa 1968
Przypisy
- ↑ Hanza - WIEM, darmowa encyklopedia
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 Richard Natkiel: Atlas of Maritime History. Smithmark Publishing, 1989, s. 33. ISBN 0-831-70485-3. (ang.)
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 Michael Keating,Regions and regionalism in Europe, 2004, Edward Elgar Publishing, pages [1]and 120
- ↑ 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 4,12 4,13 4,14 4,15 4,16 4,17 4,18 4,19 4,20 4,21 4,22 4,23 4,24 4,25 4,26 Dr Johannes Falke: Die Hansa als deutsche See- und Handelsmacht. Berlin: F Henschel, 1863, s. 62–64. (ang.)
- ↑ 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 5,11 5,12 5,13 5,14 5,15 5,16 5,17 5,18 5,19 5,20 5,21 5,22 Andrew Jotischky, Caroline Hull: The Penguin Historical Atlas of the Medieval World. Penguin Books, 2005, s. 122–23. ISBN 978-0-141-01449-4. (ang.)
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 6,7 6,8 Hajo Holborn: A History of Modern Germany: The Reformation. Princeton University Press, 1982, s. [2],74, 80–82. ISBN 0-691-00795-0. (ang.)
- ↑ 7,00 7,01 7,02 7,03 7,04 7,05 7,06 7,07 7,08 7,09 7,10 7,11 7,12 7,13 7,14 7,15 7,16 7,17 7,18 7,19 7,20 7,21 7,22 7,23 7,24 7,25 7,26 7,27 7,28 Philippe Dollinger: The German Hansa. Stanford University Press, 2000, s. ix–x. ISBN 0-804-70742-1. (ang.)
- ↑ 8,00 8,01 8,02 8,03 8,04 8,05 8,06 8,07 8,08 8,09 8,10 8,11 8,12 8,13 8,14 8,15 8,16 8,17 8,18 Dr Friedrich Wilhelm Barthold: Geschichte der Deutschen Hanse. Leizig: TD Weigel, 1862, s. 35 and [3]. (ang.)
- ↑ 9,00 9,01 9,02 9,03 9,04 9,05 9,06 9,07 9,08 9,09 9,10 9,11 9,12 9,13 D Schäfer: Die deutsche Hanse. Reprint-Verlag-Leipzig, 2010, s. page 37. ISBN 978-3-8262-1933-7. (ang.)
- ↑ 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 10,5 10,6 Die Hansestädte an der Oder. W: Horst Wernicke: Oder-Odra. Blicke auf einen europäischen Strom. Lang, 2007, s. 137–48; here p. 142. ISBN 3631561490. (niem.)
- ↑ 11,0 11,1 11,2 11,3 Natascha Mehler. The Perception and Interpretation of Hanseatic Material Culture in the North Atlantic: Problems and Suggestions. „Journal of the North Atlantic”, s. 89–108, 2009 (ang.).
- ↑ http://www.britannica.com/EBchecked/topic/567988/Stralsund
- ↑ 13,0 13,1 13,2 13,3 13,4 13,5 Werner et al. Buchholz: Pommern. Siedler, 1999, s. 120. ISBN 3-886-80272-8. (niem.)
- ↑ Varför ruinerades Visby (szw.). W: Goteinfo.com [on-line]. [dostęp 30 kwietnia 2011].
- ↑ Natascha Mehler. Hansefahrer im hohen Norden. „epoc”, s. 16–25, particularly 20 and 21, 2011 (ang.).
- ↑ 16,0 16,1 Ryan ver Berkmoes, Karla Zimmerman: The Netherlands. Lonely Planet, 2010, s. 255. ISBN 978-1-74104-925-1. (ang.)
- ↑ 17,0 17,1 George McDonald: Frommer's Belgium, Holland & Luxembourg, 11th Edition. Frommers, 2009, s. pages 134,176, 397,432–38. ISBN 978-0-470-38227-1. (ang.)
Linki zewnętrzne [edytuj]
