Ornat

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kapłan katolicki ubrany w ornat podczas sprawowania Mszy świętej

Ornat – w liturgii rzymskokatolickiej, starokatolickiej i anglikańskiej wierzchnia szata liturgiczna zakładana przez kapłana do mszy świętej.

Kolory ornatów[edytuj | edytuj kod]

Kolor ornatu zależy od okresu liturgicznego lub wspomnienia (oficjum) dnia (Ogólne Wprowadzenie do Mszału Rzymskiego OWMR 346 wymienia sześć barw ornatów: biały, czerwony, zielony, czarny, fioletowy i różowy[1] ):

  • Współczesny ornat gotycki w kolorze białym
    koloru białego (de facto czasem kremowego czy żółtego) używa się w mszach Okresu Wielkanocnego i Narodzenia Pańskiego, w święta i wspomnienia Chrystusa Pana (z wyjątkiem dotyczących Jego Męki), świętych, którzy nie byli męczennikami; w uroczystości Wszystkich Świętych i św. Jana Chrzciciela, w święta św. Jana Ewangelisty, Katedry św. Piotra i Nawrócenia św. Pawła. Biały ornat jest również wykorzystywany w święta i wspomnienia Maryjne – często występuje on w wersji zwanej niebieską z licznymi zdobieniami w tym kolorze. Wykorzystywany jest również w mszach pogrzebowych dzieci, a także dorosłych (zgodnie z wolą zmarłego).
    • kolor złoty (również srebrny – dużo rzadziej stosowany) nie jest kolorem stricte liturgicznym, jest zaś kolorem uniwersalnym, często zastępując biały, używa się go również zamiast wszystkich innych; nie może jednak zastąpić czarnego ani fioletowego. Używany bywa podczas szczególnie uroczystych celebracji, w szczególności w Niedzielę Zmartwychwstania czy w Boże Narodzenie.
  • koloru czerwonego używa się w niedzielę Męki Pańskiej (Palmową), w Wielki Piątek, w niedzielę Zesłania Ducha Świętego, w mszach o tematyce wiążącej się z Duchem Świętym (msza obrzędowa bierzmowania), w mszach w oficjach męczenników i apostołów, w mszach o Krzyżu Świętym, w Liturgii Męki Pańskiej, wyjątkowo również w mszach i obrzędach pogrzebowych za zmarłego papieża.
  • Ornat skrzypcowy w kolorze zielonym
    koloru zielonego używa się w ciągu roku – per annum.
  • koloru czarnego używa się rzadko, przeznaczony jest dla mszy pogrzebowych i w intencjach dotyczących zmarłych, dawniej również w ceremonii Wielkiego Piątku. Obecnie na mszach za zmarłych najczęściej używa się koloru fioletowego.
  • kolor fioletowy przypisany jest okresom pokuty i oczekiwania (wielki post, Adwent), a także mszom za zmarłych.
  • kolor różowy przewidziany jest na niedziele Gaudete (III Adwentu) i Laetare (IV wielkiego postu), jako rozjaśniony fiolet symbolizuje radość w okresie pokuty i oczekiwania. (Obie nazwy łacińskie dotyczą radości.)
  • Kolor ciemnoniebieski, używany w Kościołach starokatolickich i anglikańskich w okresie Adwentu. Symbolizuje oczekiwanie na wschód słońca.[2]
Information icon.svg Zobacz też: Kolory liturgiczne.

Rodzaje ornatów[edytuj | edytuj kod]

Skrzypcowe

Do reformy liturgicznej w roku 1968 ornat był najczęściej szatą o szerokości ramion, w kształcie dwóch podłużnych części połączonych na ramionach, z otworem na głowę, zupełnie rozciętych po bokach, by ręce miały pełną swobodę ruchów. Ornat skrzypcowy wykonywany z drogocennych materiałów - adamaszku, atłasu, brokatu, aksamitu, altembasu (złotogłowiu) oraz rypsu, był szamerowany galonami i szychowany haftami, rzadziej złotem, zazwyczaj z pretekstą w kształcie kolumny lub krzyża. Czasami ornaty skrzypcowe kameryzowano (wysadzano) kamieniami szlachetnymi lub ich imitacjami. Ornat skrzypcowy ma kilka odmian :

  • odmiana francuska - posiada krzyżową lub kolumnową, bardzo ozdobną pretekstę z tyłu, przód także posiada pretekstę, lecz jest mniej ozdobny. Odmiana ta funkcjonuje do dziś.
  • odmiana rzymska - posiada pretekstę kolumnową z tyłu, a krzyżową (w kształcie litery T) z przodu. Odmiana ta także jest nadal używana.
  • odmiana hiszpańska i brazylijska - posiada preteksty krzyżowe lub kolumnowe. Różni się znacznie kształtem od ornatu skrzypcowego, gdyż przypomina w wyglądzie gruszkę.
  • odmiana belgijsko-niemiecka - posiada preteksty kolumnowe lub krzyżowe z tyłu. Nieznacznie różni się od francuskiego ornatu skrzypcowego. Nadal używana.
  • Neobarokowy ornat skrzypcowy (pocz. XX w.). Preteksta wykonana ze złotogłowiu wzorzystego, zaś boki z czerwonego adamaszku z wzorami kwiatowymi
    odmiana św. Karola Boromeusza - przypomina dzisiejszy ornat gotycki, ale jest węższy.

Gotyckie

W użyciu był również dłuższy ornat gotycki (zwany starożytnym lub antycznym), nieco zbliżony wyglądem do ornatów posoborowych. Obecnie ornat jest luźno zwisającą szatą wkładaną przez głowę, szerszą, zwisającą nie tylko do przodu i do tyłu, ale i na boki. Najczęściej składa się z jednego płata materiału o eliptycznym kształcie, z dziurą pośrodku na głowę, często z ozdobnym kapturem i zdobioną pretekstą. Ornaty te także mają swoje odmiany :

  • odmiana św. Andrzeja - przypomina dzisiejszy ornat gotycki bez kaptura, ma pretekstę w kształcie krzyża z wznoszącymi się ramionami. Odmiana ta jest nadal używana.
  • odmiana zwykła - z pretekstą jak w ornatach skrzypcowych. Nadal używana.
  • odmiana posoborowa - stylizowana na odmianę zwykłą, ale cechująca się dość dużą dowolnością w zdobieniach.

Aktualnie dopuszcza się stosowanie zarówno ornatów kroju skrzypcowego jak i gotyckiego, choć praktyka pokazuje częstsze stosowanie tego drugiego.

Stożkowe

Powszechnie stosowany do XV wieku. Ornat w formie stożka, szyty z półkola materiału, którego boki złożone do środka dają właśnie kształt stożka z poziomym bądź pionowym wycięciem na głowę. Jest to najprawdopodobniej pierwotny kształt ornatów, wspólny dla chrześcijaństwa zachodniego i wschodniego. Z biegiem lat w zależności od tradycji, przycinano materiał po bokach (tradycja rzymska) lub z przodu (tradycja bizantyjska). Pierwotnie ornat stożkowy był wierzchnią szatą używaną powszechnie w cesarstwie rzymskim. Ornaty stożkowe rozdawane były duchownym podczas spotkania młodych nad Lednicą w 2010 roku[3], używane są nadal w niektórych klasztorach i Kościołach starokatolickich[4].

Ornat w innych obrządkach[edytuj | edytuj kod]

W obrządku bizantyjskim odpowiednikiem ornatu jest felonion (fiełoń).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • E.Stencel Przy ołtarzu Pana, wyd. Diecezjalne, Pelplin 1993

Przypisy

  1. Kongregacja ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów: Rzeczy potrzebne do sprawowania mszy świętej (pol.). W: Ogólne wprowadzenie do Mszału Rzymskiego z trzeciego wydania Mszału Rzymskiego, Rzym 2002 [on-line]. KKBiDS, 6 listopada 2003. [dostęp 2012-03-12].
  2. http://stpaulsivy.org/did-you-know-series/did-you-know-why-blue-for-advent-by-the-rev-eric-liles/
  3. http://www.lednica2000.pl/formacja/aktualnosc/artykul/ornat-lednicki/
  4. http://www.starokatolicy.eu/dlaczego-uzywamy-ornaty-stozkowe/

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]