Paliusz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Historyczne kroje paliuszy

Paliusz (łac. pallium, płaszcz) – element stroju liturgicznego katolickich metropolitów, noszony na ramionach pas z białej wełny.

Opis[edytuj | edytuj kod]

Paliusz metropolitalny
Jan Paweł II z paliuszem metropolitalnym
Jan Paweł II z paliuszem metropolitalnym

Paliusz metropolitalny to biały wełniany pas, połączony ze sobą, zwyczajowo szeroki na kilka centymetrów. Zakładany na ornat na ramiona i opuszczany końcami na piersi i plecy. Ozdobiony jest wyszytymi sześcioma czarnymi równoramiennymi krzyżami, zakończony czarnymi, jedwabnymi fragmentami. Noszony jest wyłącznie jako element stroju liturgicznego mający podkreślić funkcję i władzę metropolity w zgromadzeniu oraz jego łączność ze Stolicą Apostolską. Posiadanie paliusza przez metropolitów wymagane jest Kodeksem prawa kanonicznego (kan. 437 oraz adekwatnym kan. 156 KKKW).

Zgodnie z tradycją paliusz tkany jest z wełny dwóch owiec, błogosławionych przez papieża we wspomnienie św. Agnieszki 21 stycznia. Następnie z ich wełny zakonnice wyrabiają paliusze, które są przechowywane w specjalnej szkatule na grobie św. Piotra w Watykanie. Zakładane przez papieża nowym arcybiskupom metropolitom najczęściej w uroczystość św. Apostołów Piotra i Pawła 29 czerwca jako znak łączności z Biskupem Rzymu. Paliusz symbolizuje owcę, którą na ramionach niesie Dobry Pasterz.

Metropolici katolickich Kościołów wschodnich używają jednak paliusza związanego z antyczną tradycją bizantyjską. Jest on szerszy i dłuższy od używanego na zachodzie, sięgający końców barków i kolan.

W Kościołach prawosławnych podobną do paliusza funkcję pełni omoforion, będący elementem stroju biskupa w niektórych (zwłaszcza bizantyjskich) rytach liturgii wschodniej.

Historia paliusza[edytuj | edytuj kod]

Nadawany od 513 roku. IV Sobór Konstantynopolitański ustalił, że każdy patriarcha ma prawo ustanawiać metropolitów, potwierdzeniem godności których był paliusz. W roku 877 papież Jan VIII zarządził, że metropolici powinni starać się uzyskać u papieża paliusze, w przeciwnym razie stracą prawo do wyświęcania biskupów. Już w IX wieku nadanie paliusza było traktowane przez papiestwo jako delegowanie swojej władzy patriarchalnej w kwestii święceń. Około 1115 roku rzecz ustalił papież Paschalis II, stwierdzając, że dopiero wraz z otrzymaniem paliusza metropolita dostaje władzę wyświęcania biskupów i zwoływania synodów. Znane są przypadki otrzymywania paliusza przez biskupów misyjnych, np. Winfryd Bonifacy czy Brunon z Kwerfurtu. Biskupi ci prowadzili działalność misyjną podporządkowaną bezpośrednio papiestwu i posiadali prawa wyświęcania dalszych biskupów misyjnych czego symbolem był posiadany paliusz.

Dziś arcybiskupi metropolici noszą paliusze w szczególności podczas uroczystości synodów, wizytacji i święceń. Paliusz nosi się na ornacie. Może go używać tylko metropolita, który otrzymał go od papieża i tylko na terenie swojej metropolii.

Paliusz papieski[edytuj | edytuj kod]

Paliusz papieski
Paliusz papieski w wersji krótszej
Paliusz papieski w wersji krótszej

Paliusz Piusa XII, jak również jego następców: Jana XXIII, Pawła VI, Jana Pawła I i Jana Pawła II były takie same jak paliusze metropolitów. Jednak Benedykt XVI od dnia inauguracji swojego pontyfikatu do 29 czerwca 2008 (tj. do Uroczystości Św. Apostołów Piotra i Pawła) używał w liturgii paliusza zbliżonego formą do paliuszy wschodnich. Był zdecydowanie dłuższy i szerszy, miał ok 4 m długości i ok 10 cm szerokości, z wyszytymi pięcioma czerwonymi krzyżami symbolizującymi rany Chrystusa. Papież zastąpił go jednak paliuszem o kształcie okręgu z dwiema czarnymi wypustkami, ozdobionego sześcioma czerwonymi krzyżami greckimi, nieco szerszy i dłuższy niż paliusze metropolitów[1]. Papież Franciszek podczas mszy inaugurującej swój pontyfikat również otrzymał paliusz o kształcie okręgu, ozdobionego sześcioma czerwonymi krzyżami greckimi[2]. W święto Apostołów Piotra i Pawła powrócono do tradycji znanej m.in. z pontyfikatu św. Jana Pawła II i wcześniejszych Następców Księcia Apostołów dot. używania paliusza identycznego jak arcybiskupi metropolici.

Od soboru watykańskiego II dotychczasowy symbol władzy papieża – tiara – zastąpiony został przez paliusz. Z tego powodu paliusz noszony jest przez papieża także poza Rzymem, którego jest bezpośrednim metropolitą. Dla podkreślenia tej symboliki Benedykt XVI usunął ze swojego herbu tiarę i wprowadził do niego paliusz.Podczas uroczystości Świętych Piotra i Pawła Papież Franciszek postanowił używać paliusza identycznego jak arcybiskupi metropolici.

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]