Tiara

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Tiara papieska (1888)
Tiara Piusa XI
Tiara Benedykta XVI, którą otrzymał 25 maja 2011, ale jej nie używał
Tiara na głowie Piusa II

Tiarapapieska korona, składająca się z trzech diademów (z tego powodu zwana też w łac. triregnum), wysadzana kamieniami szlachetnymi i perłami, ozdobiona na szczycie małym krzyżem. W tej formie używana od przełomu XIII/XIV wieku aż do 1965 roku, czyli do pontyfikatu Pawła VI, który przekazał ją na cele charytatywne[1]. Tiara widnieje nadal w godle Watykanu. Benedykt XVI jako pierwszy papież wycofał ją jednak z herbu papieskiego (zastąpił ją mitrą i paliuszem).

Użytkowanie tiary[edytuj | edytuj kod]

Tiara to ozdoba nieliturgiczna i jako taka używana była tylko przy okazjach niezwiązanych bezpośrednio z liturgią: procesjach ze świątyni i do niej, ceremonialnych procesjach papieskich, błogosławieństwach Urbi et Orbi, przy ogłaszaniu decyzji dogmatycznych oraz innych nieliturgicznych uroczystościach. Papież, podobnie jak inni biskupi, używa mitry jako liturgicznego nakrycia głowy.

Historia tiary[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka o nakryciu głowy podobnym do tiary znajduje się w Biblii w Księdze Wyjścia (II Mjż.), gdy Jahwe kazał ją sporządzić dla Aarona, brata Mojżesza:

Wj 28,36-38 "I zrobisz też diadem ze szczerego złota i wyryjesz na nim, jak się ryje na pieczęci: "Poświęcony dla Pana". I zwiążesz go sznurem z fioletowej purpury, tak żeby był na tiarze/zawoju i żeby na przedniej stronie tiary/zawoju był umieszczony. I będzie on na czole Aarona, ponieważ Aaron poniesie uchybienia popełnione przy ofiarach, które będą składać Izraelici – i przy wszystkich świętych darach. A [tiara/zawój] będzie na jego czole ciągle dla zjednania mu łaski w oczach Pana."

Podane są tu różnice w tłumaczeniach: BT/BW ("zawój" literalnie określa zwój materiału, którym w starożytności owijano głowę, zwyczaj nadal kultywują niektóre społeczności, mieszkające na pustyniach i gorącym klimacie).

Po raz pierwszy tiara wspomniana jest w dziele „Vita” papieża Konstantyna, później pojawia się w tekście donacji Konstantyna.

W ewolucji tiary można wyróżnić trzy okresy. Pierwszy z nich to czas przed ozdobieniem papieskiego nakrycia głowy królewskim diademem. Znane jest nakrycie głowy, które przypominało biały hełm i zwane było camelaucum. Być może w jego dolnej części umieszczona była ozdoba w formie okręgu lecz z pewnością nie był to jeszcze diadem. Nie wiadomo, kiedy diadem pojawił się na tiarze. Z opisu, pochodzącego z IX wieku wynika, iż wówczas go jeszcze tam nie było, pomimo że nakrycie głowy papieża zwano wówczas regnum. Problem historykom sprawia fakt, iż do XII wieku tiara nie była przedstawiana w sztuce.

Przypuszcza się, iż dodatkowa ozdoba tiary, w postaci okręgu, pojawiła się w X wieku, kiedy to z tiary właśnie powstała mitra i koniecznym stało się odróżnienie obu nakryć głowy.

Drugi okres historii tiary przypada na okres przed pontyfikatem Bonifacego VIII (1294-1303). Z tego okresu pochodzi wiele przedstawień tiary. Wiemy dzięki nim, iż była ona wówczas ozdobiona jednym diademem.

Najważniejszy dla rozwoju tiary był pontyfikat Bonifacego VIII. Dokonany w 1295 roku spis przedmiotów, znajdujących się w papieskim skarbcu, dowodzi, iż wówczas tiara wyposażona była w jeden diadem. Bonifacy dodał do tiary drugi diadem. Czy przyczyną takiej decyzji było umiłowanie papieża do przepychu, czy też chęć podkreślenia podwójnej (świeckiej i duchowej) natury władzy papieży, do dzisiaj nie wiadomo.

Pierwsze wzmianki o trzech diademach na tiarze pojawiają się w spisie skarbca z roku 1315 lub 1316. Określenie dokładnej daty dodania trzeciej korony jest jednak niemożliwe. Rzeźba nagrobna Benedykta XI (1303-1304) przedstawia papieża w "starej" tiarze. Z kolei grób Klemensa V (1305-1314) został zniszczony przez kalwinistów. Nawet statua nagrobna Jana XXII (1316-1334) ukazuje papieża w tiarze z dwoma diademami. Najwcześniejszym przedstawieniem w sztuce tiary z trzema koronami jest więc dopiero posąg z grobu Benedykta XII (1334-1342). Jego resztki są obecnie przechowywane w muzeum w Awinionie.

Przedstawienia podwójnej tiary zdarzają się sporadycznie w sztuce aż do XV wieku. Od tamtego czasu w wyglądzie tiary nie nastąpiły znaczące zmiany.

Symbolika trzech koron tiary[edytuj | edytuj kod]

Najczęściej korony (diademy) na tiarze interpretuję się jako władzę papieża nad:

  • Niebem,
  • Ziemią,
  • czyśćcem(lub też światem podziemnym)

Lub też władze nad trzema częściami świata zamieszkanymi przez potomków synów Noego (Sema, Jafeta i Chama):

  • Europą,
  • Azją,
  • Afryką,

Według jeszcze innej interpretacji trzy korony oznaczają:

  • Kościół cierpiący w czyśćcu,
  • Kościół wojujący na ziemi,
  • Kościół tryumfujący w niebie.

Spotykamy się również z takim rozumieniem współzależności trzech koron jako symbolu papieskiego urzędu:

  • władzę kapłańską,
  • władzę pasterską (lub też prorocką),
  • władze nauczycielską (lub też królewską).

Może też oznaczać potrójną władzę papieża:

  • duchową nad Kościołem,
  • władzę nad duszami pokutującymi za grzechy w czyśćcu i
  • polityczną nad Państwem Kościelnym.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • T. Kowalewski, Liturgika, czyli Wykład Obrzędów Kościoła Katolickiego, Płock 1920.
  • Jan Wierusz Kowalski, Poczet papieży, J Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1985, ISBN 83-03-01013-1

Przypisy

  1. tom 44/22 (suplement współczesny). Warszawa: Gutenberg Print, 2003, s. 144-145, seria: Wielka Ilustrowana Encyklopedia Powszechna. ISBN 83-87697-71-0.
Wikimedia Commons