Panarabizm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Państwa członkowskie Ligi Państw Arabskich

Panarabizm (z gr. pan = 'wszystko' + 'Arabowie') – doktryna polityczna głosząca zjednoczenie wszystkich ludów arabskojęzycznych. Jego początki wiążą się z rozwojem arabskiego nacjonalizmu w XIX wieku. Ruch ten przyczynił się do powstania w 1945 roku Ligi Państw Arabskich.

Próby budowy Unii Arabskiej[edytuj | edytuj kod]

W II połowie XX wieku kilkakrotnie dochodziło do próby stworzenia federacji państw arabskich:

Znany również jako nacjonalizm arabski, panarabizm jest ideologią, która wzywa do politycznej jedności narodów i państw arabskich. Na drodze konsensusu, arabskość jest definiowana nie przez religię czy pochodzenie geograficzne, ale jak zaproponował Sati ‘al-Husri, przez język. Arabowie to ci, których językiem ojczystym jest arabski i których tożsamość, historia i kultura są związane z tymże językiem.

Chociaż niektórzy badacze przypisują pochodzenie panarabizmu XIX-wiecznym twórcom państwowym takim jak Muhammad ‘Ali z Egiptu, religijnym ruchom reformacyjnym takim jak Wahhabizm, czy też intelektualistom: Abdallahowi al-Nadim czy ‘Abd al-Rahman al-Kawakibi, panarabizm rozwinął się w postaci wspólnej ideologii i ruchu politycznego w czasie II wojny światowej. Powstał w odpowiedzi zarówno na imperializm europejski, jak i na panturecką ideologię związaną z Ruchem Młodych Turków w Imperium Osmańskim.

Kiedy w 1915 roku rozpoczął się Haszymidzki bunt przeciwko panowaniu tureckiemu, Sharifowi Husajnowi i jego synom, udało się zdobyć poparcie nie tylko w Hidżaz, gdzie się znajdowali, ale również w Syrii. Husajn myślał, że dzięki zapewnieniom rządu brytyjskiego, reprezentowanego przez wysokiego komisarza w Kairze, sir Henry McMahona, on i jego synowie będą zarządzali wszystkimi, wolnymi od tureckiej kontroli, terytoriami arabskimi. Jednak pomimo wysiłków syna Husajna, Fajsala, i T.E Lawrence’a na konferencji w Wersalu, powojenny układ mandatowy przyznał Francji Liban i Syrię, a Wielkiej Brytanii Irak i Palestynę. Przyszłość Palestyny była szczególnie niepewna z racji na wydaną w listopadzie 1917 roku brytyjską deklarację Balfoura, która obiecała pozytywne rozpatrzenie sprawy utworzenia tam żydowskiej ojczyzny. Ostatecznym ciosem dla Haszymidzkiego projektu jedności arabskiej okazało się podbicie Hidżazu przez ‘Abd-al-‘Aziz ibn Sa’ud w 1924. Husajn został zesłany na Cypr, pozostawiając tylko dwóch ze swoich synów jako zarządców brytyjskich monarchii: ‘Abdallaha w Transjordanii i Fajsala w Iraku. Po II wojnie światowej arabski nacjonalizm znalazł dwa, początkowo wspólne, ale później konfliktowe wyrażenia. Pierwszym wyrażeniem, sformułowanym przez Bractwo Muzułmańskie (Ikhwan al- Muslimin) był religijny, który widział jedność Arabów jako pierwszy krok w kierunku solidarności pan-islamskiej. Drugim był świecki i został sformułowany przez Partię Baas dowodzoną przez Michaela ‘Aflaqa i później przez nazerystów. Wspólnym wrogiem dla obu wyrażeń była wciąż obecna spuścizna brytyjskiego i francuskiego imperializmu w świecie arabskim, która odznaczała się uległością arabskich elit, baz wojskowych, koncesji gospodarczych i państwa izraelskiego.

Wkrótce po dojściu do władzy w Egipcie w lipcu 1952 roku, Gamal Abd al-Nasser rozpoczął przekształcenie Egiptu w rewolucyjne jądro, wokół którego arabska jedność miała zrobić postępy. Najpierw rozgromił grupy religijne, które wspierały bunt Wolnych Oficerów przeciwko egipskiej monarchii, jednak szybko rozczarował się swoją ideą sekularyzmu. Następnie zwrócił uwagę na konserwatywne monarchie arabskie.

Zenit świeckiego panarabizmu nastąpił w 1958 roku, kiedy Egipt i Syria połączyły się tworząc Zjednoczoną Republikę Arabską (ZRA). Jednak Syria wycofała się z unii w 1961 roku ze względu na rosnące niezadowolenie z represyjnej i proegipskiej polityki Nasera. Kolejne wysiłki w 1963 roku zmierzające do ożywienia ZRA, tym razem z udziałem irackim po tamtejszym batystycznym zamachu stanu, okazały się nieskuteczne.

Od nieudanego eksperymentu ZRA pewna liczba zdarzeń rzekomo oznaczała upadek panarabizmu, w tym znalazły się miażdżąca izraelska klęska sił arabskich w wojnie z 1967 roku, pokojowy traktat Egiptu z Izraelem w 1979 roku oraz inwazja Iraku na Kuwejt w 1990 roku. Jednak arabski nacjonalizm jest pojęciem wciąż żywym, teraz znów zabarwiony silnymi przesłankami religijnymi, jak to można zauważyć w manifestach fundamentalistów, a także w propagandzie świeckich dyktatorów, takich jak Saddam Husajn, który wielokrotnie wzywał do zjednoczenia arabskiego w imię religii w czasie I wojny w Zatoce Perskiej w 1991 i w miesiącach poprzedzających wojnę w Iraku z 2003, która w konsekwencji odsunęła go od władzy. Co ważniejsze, arabski nacjonalizm obecnie znajduje instytucjonalny wyraz w dalszym istnieniu Ligi Arabskiej, utworzonej w 1945 roku, a teraz składającej się z 22 członków, jak również kontynuowania wysiłków w celu stworzenia sub-regionalnych organizacji, z których największym sukcesem cieszy się Rada Współpracy Zatoki Perskiej (GCC), utworzona w 1981 roku i składająca się z sześciu państw arabskich leżących nad Zatoką Perską.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]