Partia Baas

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Partia Baas
Flag of the Ba'ath Party.svg
Data założenia 1947
Data rozwiązania 1966 (następnie regionalne formacje)
Deklarowana
ideologia polityczna
Panarabizm, Socjalizm arabski
Deklarowane
poglądy gospodarcze
Socjalizm
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Partia Baas (arab.اﻟﺒﻌﺚ) czyli Odrodzenie (skrót od Hizb al-Baas al-Arabi al-IsztirakiPartia Socjalistycznego Odrodzenia Arabskiego) – lewicowa arabska partia polityczna, której celem jest scalanie i zjednoczenie świata arabskiego[1]. Jej oficjalną ideologię, opartą na hasłach jedności arabskiej, wolności i specyficznie rozumianego socjalizmu, określa się mianem baasizmu.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Michel Aflak - główny ideolog Partii Baas, ok. 1965

Partia została oficjalnie założona 7 kwietnia 1947 w Damaszku w Syrii, drogą zjednoczenia dwóch partii: Partii Odrodzenia Arabskiego (arab. Hizb al-Baas al-Arabi), założonej przez Michela Aflaqa i Salah ad-Din al-Bitara oraz Arabskiej Partii Socjalistycznej (arab. Al-Hizb al-Arabi al-Isztiraki) Akram al-Hauraniego. Twórcy pierwszej z wymienionych formacji czerpali inspirację z europejskich nowoczesnych ruchów nacjonalistycznych, podczas gdy druga z partii zaliczała się do skrajnej lewicy. Wzorem pod względem organizacyjnym był także Indyjski Kongres Narodowy[2]. Partia głosiła istnienie jednego narodu arabskiego i dążenie do jedności, wolności oraz socjalizmu w jednym państwie arabskim, sięgającym od Adenu i cieśniny Bab al-Mandab do Tatwan oraz do Anatolii na północy, co oznaczałoby powrót największej terytorialnej ekspansji arabsko-muzułmańskiej[2]. Początkowo w programie partii znajdowały się wyraźne akcenty rewolucyjne, które następnie zastąpiono ogólniejszymi wezwaniami do walki o sprawiedliwość społeczną i zwalczania korupcji[2].

Partia Baas szybko po swoim powstaniu znalazła zwolenników w całym świecie arabskim, poza Syrią przede wszystkim w Libanie, Jordanii, Iraku, Libii, Tunezji i Jemenie. Praktycznie od początku jednak okazywało się, że różnice między społecznościami arabskimi w poszczególnych krajach są zbyt poważne, by w pełni skoordynować działalność lokalnych komórek partyjnych[2].

Partia Baas w Syrii[edytuj | edytuj kod]

Do 1963[edytuj | edytuj kod]

Partia Baas stała się najważniejszą siłą polityczną w Syrii po obaleniu dyktatury wojskowej Adiba asz-Sziszaklego po masowych protestach jesienią 1953. Głosząca potrzebę reform, równość i jedność Arabów (bez względu na wyznanie) zyskała popularność wśród uczniów szybko rozwijającego się szkolnictwa, którzy w znacznej części pochodzili z niższych warstw społecznych lub z dyskryminowanych przez asz-Sziszaklego mniejszości religijnych. Z Partią Baas sympatyzowali także urzędnicy, zatrudnieni w rozbudowującym się aparacie biurokratycznym powstającym na potrzeby urbanizacji i gospodarczego interwencjonizmu państwa[3].

W tych warstwach społecznych, które stanowiły zaplecze Partii Baas, działały jednak także inne ugrupowania lewicowe, w tym Syryjska Partia Komunistyczna. Aby nie dopuścić do wzrostu ich znaczenia, a równocześnie uczynić pierwszy krok na drodze do jednoczenia państw arabskich, rządząca Partia Baas poparła koncepcję unii z Egiptem rządzonym przez Gamala Abdela Nasera. Pośpiesznie prowadzony proces integracyjny zakończył się utworzeniem 5 lutego 1958 Zjednoczonej Republiki Arabskiej[3]. Po tym wydarzeniu Partia Baas oficjalnie zakończyła działalność w Syrii, nazwanej Prowincją Północną, gdyż całe życie polityczne miało skupiać się w jedynej partii - Unii Narodowej[4].

W praktyce w nowo powstałym państwie decydującą rolę odgrywali politycy egipscy, a Syryjczycy byli sukcesywnie marginalizowani. O ile w 1958 najbardziej wpływowy przywódca Partii Baas Akram al-Hawrani został wiceprezydentem kraju, już rok później został tego stanowiska pozbawiony. Pretekstem dla podjęcia tej decyzji przez prezydenta Nasera były niskie wyniki wyborcze polityków wywodzących się z Partii Baas uzyskane w lipcu 1959 w wyborach do lokalnych rad Unii Narodowej. Istnienie egipsko-syryjskiego państwa zakończył zamach stanu Abd al-Karima an-Nahlawiego we wrześniu 1961[4].

8 marca 1963 odnowiona Partia Baas doszła do władzy w Syrii, przeprowadzając kolejny zamach stanu[2]. Wszystkie partie polityczne zostały zdelegalizowane[4].

Po 1963[edytuj | edytuj kod]

Po zamachu stanu w marcu 1963 do władzy w Syrii doszła wojskowo-cywilna koalicja, w której partia Baas była tylko jedną z sił, obok licznej grupy zwolenników naseryzmu. Grupa ta opowiadała się za przywróceniem unii egipsko-syryjskiej, podczas gdy politycy wywodzący się z partii Baas głosili konieczność zawiązania unii trójczłonowej, do której wszedłby także Irak, w którym od zamachu stanu w lutym 1963 rządzili działacze miejscowej sekcji partii Baas[5]. Rząd tymczasowy Syrii utworzył Salah ad-Din al-Bitar[5].

Szczególnie zaciętą walkę działacze partii Baas stoczyli z naserystami o kontrolę nad armią. Zakończyła się ona ich sukcesem. Oficerowie popierający program partii, pod kierownictwem gen. Amina al-Hafiza, doprowadzili do usunięcia z armii osób o innych poglądach. Zwolnione etaty oficerskie zajęli młodzi wojskowi, sprzyjający partii Baas. W czerwcu 1963 Amin al-Hafiz krwawo stłumił w Damaszku nową próbę zamachu stanu przeprowadzoną przez naserystów pod wodzą Dżasima Alwana[5][6] Po tym wydarzeniu[5] w kraju ogłoszony został wówczas stan wyjątkowy, wprowadzono całkowitą kontrolę nad społeczeństwem[7].

We wrześniu 1963 na kongresie partii doszło do szeregu konfliktów ideologicznych, personalnych i wyznaniowych, wynikających z niejednorodnego składu ugrupowania. Ostatecznie przyjęta została ultralewicowa linia ideologiczna, jednak realizujący ją rząd Amina al-Hafiza upadł po trzech miesiącach. W kolejnych latach naprzemiennie tworzone były gabinety radykałów i umiarkowanych działaczy partii[5]. W 1965 jeden z takich gabinetów, na czele którego ponownie stał ad-Din al-Bitar, ogłosił przyjęcie jako oficjalnej linii partyjnej "socjalizmu zachodnioeuropejskiego" i odejście od niektórych przeprowadzonych przeszłości reform gospodarczych, w tym częściową prywatyzację[5].

W 1966 Partia Baas rozpadła się na kilka regionalnych odłamów pozbawionych międzynarodowego kierownictwa. Swoje odłamy posiada w wielu krajach arabskich, m.in. w Syrii, Iraku, Libanie czy Jordanii. Największą rolę odgrywa w Syrii, poprzednio także w Iraku. W Syrii zdobyła władzę 8 marca 1963, w wyniku przewrotu. Pomimo wcześniejszych zapowiedzi nie doprowadziła jednak do zjednoczenia obu tych krajów, głównie z racji radykalizmu politycznego irackiego przywódcy Baas - Saddama Husajna, który opierając się o rodzinę przekształcił iracki odłam tej partii w swój własny aparat bezwzględnych i dyktatorskich rządów autorytarnych.

Pod koniec lat 60. w Syrii na czele partii stał m.in. Hafiz al-Assad, który został prezydentem w 1971. Po jego śmierci w czerwcu 2000 władzę przejął syn, Baszar al-Assad.

W 1968 Partia Baas zdobyła także władzę w Iraku, również w wyniku zamachu stanu. Przywódcą kraju został Ahmad Hasan al-Bakr, a od 1979 Saddam Husajn. Doprowadziło to, zwłaszcza po wybuchu wojny iracko-irańskiej (1980-88), do zaostrzenia stosunków pomiędzy obu frakcjami, tym bardziej, że Syria opowiedziała się za Iranem. Podobnie stało się w czasie konfliktu w Zatoce Perskiej (1990-91). Rządy Partii Baas w Iraku przerwała amerykańska interwencja w 2003.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. THE CONSTITUTION OF THE BAATH ARAB SOCIALIST PARTY APPROVED BY THE FIRST CONGRESS OF THE PARTY IN 1947. www.baath-party.org.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 F. Jomma, System polityczny Syrii a "Arabska Wiosna Ludów". Reforma państwa czy upadek reżimu? [w:] red. K. Górak-Sosnowska, K. Pachniak, Bunt czy rewolucja? Przemiany na Bliskim Wschodzie po 2010 roku, Ibidem, Łódź 2010, ISBN 9788362331161, s.125-126
  3. 3,0 3,1 Jerzy Zdanowski: Historia Bliskiego Wschodu w XX wieku. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2010. ISBN 9788304050396, s.234-236
  4. 4,0 4,1 4,2 Ł. Fyderek: Pretorianie i technokraci w reżimie politycznym Syrii. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2011, s. 42-46. ISBN 9788376381114.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Ł. Fyderek: Pretorianie i technokraci w reżimie politycznym Syrii. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2011, s. 47-50. ISBN 9788376381114.
  6. S. M. Moubayed, Steel & Silk. Men and Women who shaped Syria 1900-2000, Cune Press, 9781885942418, s. 37-38.
  7. F. Jomma, System polityczny Syrii a "Arabska Wiosna Ludów". Reforma państwa czy upadek reżimu? [w:] red. K. Górak-Sosnowska, K. Pachniak, Bunt czy rewolucja? Przemiany na Bliskim Wschodzie po 2010 roku, Ibidem, Łódź 2010, ISBN 9788362331161, s.123