Puchowiec pięciopręcikowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Puchowiec pięciopręcikowy
Kapok tree-pod.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd ślazowce
Rodzina ślazowate
Podrodzina wełniakowe
Rodzaj puchowiec
Gatunek puchowiec pięciopręcikowy
Nazwa systematyczna
Ceiba pentandra (L.) Geartn.
Fruct. sem. pl. 2:244. 1791
Synonimy

Ceiba caribaea (DC.) A. Chev.
Ceiba casearia Medik.
Eriodendron anfractuosum DC.[2]

"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Puchowiec pięciopręcikowy, drzewo kapokowe (Ceiba pentandra (L.) Gaertn.) – gatunek drzewa z rodziny ślazowatych i podrodziny wełniakowych. Rośnie w Południowej, Środkowej Ameryce, w Meksyku, na Karaibach oraz w Afryce[2].

Puchowiec w ogrodzie
botanicznym w Honolulu

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Dorasta 60-70 m wysokości, pień wraz z korzeniami podporowymi osiąga średnicę 3 m. Liście dłoniaste, złożone z 5 do 9 listków, każdy długości do 20 cm. Owoce w postaci jajowatych torebek, zawierających nasiona. Dorosłe drzewo wytwarza kilkaset takich torebek. Nasiona w torebce otoczone są puchowym, żółtawym włóknem, zbudowanym z ligniny i celulozy.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Włókno to, zwane kapokiem, jest głównym celem uprawy puchowca. Jest ono bardzo lekkie, sprężyste i odporne na działanie wody. Dzięki tym zaletom wykorzystywane jest do wypełniania materaców, w tapicerstwie, i jako wykładzina ocieplająca. W przeszłości używano go również do wypełniania pływaków kamizelek ratunkowych. Współcześnie kapok z większości zastosowań jest wypierany przez tworzywa sztuczne.

Z nasion puchowca tłoczy się olej, w niektórych regionach wykorzystywany do produkcji mydła. Może być również stosowany jako naturalny nawóz.

Roślina jadalna i pastewna

Młode liście, kwiaty i owoce w postaci ugotowanej podawane są z sosem. Liście stanowią również paszę dla kóz, owiec i bydła. Nasiona bogate w olej zapewniają pożywienie dla zwierząt. Prażone nasiona lub mąka są również spożywane przez ludzi, ale są uważane za ciężkostrawne.

Roślina lecznicza

Puchowiec pięciopręcikowy jest szeroko stosowany w tradycyjnej medycynie na Karaibach, w Afryce, Ameryce Południowej, Indiach, na Sri Lance i w Azji Południowo-Wschodniej. Na Karaibach kora jest stosowana w wywołaniu moczopędności, liście w zapobieganiu wypadaniu włosów. W połączeniu z innymi roślinami jest stosowany do leczenia chorób skóry. W Birmie, korzenie są używane jako środek wzmacniający i w leczeniu rzeżączki. W Kambodży korzenie są uważane by zmniejszyć gorączkę. Kora pomaga w leczeniu rzeżączki, gorączki i biegunki. W Indonezji wywar z liści jest stosowany w leczeniu kiły. W Afryce, puchowiec jest uważany za lek na ból głowy, zawroty głowy, zaparcia, zaburzenia psychiczne i gorączkę. W Nigerii, liście, kora, pędy i korzenie są powszechnie stosowane. Ten lek w kombinacji z innymi roślinami jest stosowany do leczenia nadciśnienia i cukrzycy. Biochemicy wykazali, że ekstrakt z kory  podawany szczurom z cukrzycą znacznie zmniejsza ich poziom glukozy we krwi[3][4].

Gatunek w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Motyw kolców puchowca pięciopręcikowego powtarza się na naczyniach, urnach i figurkach starożytnych Majów, dla których jest świętym drzewem[5].

Gatunek ten jest także symbolem Gwatemali i Gwinei Równikowej, gdzie jego wizerunek został przedstawiony na fladze i godle państwa[5][6].

Ze względu na możliwość osiągnięcia potężnych rozmiarów i długowieczność drzewa w warunkach tropikalnych, uważa się, że puchowiec pięciopręcikowy był inspiracją do stworzenia Drzew-Domów w filmie Avatar[5].

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-02-24].
  2. 2,0 2,1 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-09-24].
  3. Christophe Wiart, Medicinal plants of Asia and thePacific, CRC Taylor & Francis,‎ 2006, str. 306 
  4. Kit Anderson, Nature, Culture, and Big Old Trees: Live Oaks and Ceibas in the Landscapes of Louisiana and Guatemala, University of Texas Press,‎ 2004, str. 199 
  5. 5,0 5,1 5,2 Hellmuth, Nicholas: "Ceiba pentandra", Revue Magazine, 2011
  6. Equatorial Guinea. W: Flags of the World [on-line]. [dostęp 2014-04-09].