Rezerwat przyrody Skamieniałe Miasto

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rezerwat przyrody Skamieniałe Miasto
{{{Opis_zdjęcia}}}
„Grupa Borsuka”
Rodzaj rezerwatu przyrody nieożywionej
Państwo  Polska
Mezoregion Pogórze Ciężkowickie
Data utworzenia 1974
Powierzchnia 14,91 ha
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Rezerwat przyrody Skamieniałe Miasto
Rezerwat przyrody Skamieniałe Miasto
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Rezerwat przyrody Skamieniałe Miasto
Rezerwat przyrody Skamieniałe Miasto
Ziemia 49°46′35,4″N 20°57′52,9″E/49,776500 20,964700
Rezerwaty przyrody w Polsce
Portal Portal Ochrona środowiska
„Grzybek”
„Czarownica”
„Skałka z krzyżem”
„Ulice” Skamieniałego Miasta
„Warownia Górna”
Baszta I.J. Paderewskiego
Warownia Dolna

Skamieniałe Miastorezerwat przyrody położony na prawym brzegu rzeki Biała na Pogórzu Ciężkowickim. Znajduje się w odległości od kilkuset metrów do 1 km od centrum Ciężkowic, na grzbiecie, oraz na zachodnich i północnych stokach wzniesienia Skała (367 m). Położony jest na terenie miasta Ciężkowice w województwa małopolskim[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Już przed II wojną światową dostrzegano potrzebę objęcia ochroną tego jedynego w swoim rodzaju na terenie polskich fliszowych Karpat zgromadzenia ostańców piaskowcowych. Wówczas ostańce te znajdowały się na bezleśnym terenie będącym gminnym pastwiskiem, były więc dobrze eksponowane. Zachodziła jednak możliwość ich zniszczenia – w niektórych miejscach były kamieniołomy, w których eksploatowano kamienie wykorzystywane na budowę nasypów pobliskiej linii kolejowej lub do budowy domów[2]. W 1931 r. ostańce te zostały uznane za zabytek przyrody, w 1974 r. zarządzeniem Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego cały rejon ich występowania otrzymał status rezerwatu. Ma powierzchnię 15,01 ha i rozciąga się od dna doliny Białej po szczyt wzgórza Skała (367 m). Składa się z trzech enklaw oddzielonych wąskimi pasami lasu. Po wschodniej stronie rezerwatu i w niewielkiej od niego odległości znajduje się jeden z najgłębszych na polskim pogórzu wąwóz zwany Wąwozem Ciężkowickim, a u jego końca wysoki Wodospad Czarownic. One również od 1968 r. objęte zostały ochroną prawną[3].

Geneza powstania skał[edytuj | edytuj kod]

Wśród lasu mieszanego rozrzucona jest grupa skałek dużych rozmiarów, zbudowanych z gruboziarnistego piaskowców i zlepieńców ciężkowickich, fantazyjnie ukształtowanych wskutek procesów erozji. Jest to tzw. skalne miasto. Są wśród nich ambony, maczugi i grzyby skalne. Największe z nich osiągają wysokość do 14 m. Prócz nich w lesie rozrzucone są także mniejsze platformy, płyty, skałki, grzędy, progi. Wszystkie zbudowane są z piaskowca ciężkowickiego płaszczowiny śląskiej Karpat Zewnętrznych. Piaskowiec ten powstał w wyniku sedymentacji około 58 – 48 mln lat temu na dnie Oceanu Tetydy. W okresie polodowcowym piaskowce ulegały selektywnemu wietrzeniu. Najbardziej na wietrzenie narażone były płaszczyzny spękań ciosowych, przetrwały fragmenty najbardziej odporne na wietrzenie, i to doprowadziło do powstania różnorodnych, izolowanych od siebie form skałkowych. W procesie ich powstawania odegrały rolę również powierzchniowe ruchy grawitacyjne i obrywy, które doprowadziły do przemieszczenia się niektórych ostańców i ich wychylenia od pionu. W niektórych przypadkach w modelowaniu ścian ostańców odegrał rolę także powierzchniowy spływ wód i rzeka Biała. Proces wietrzenia skał trwa nadal, w jego wyniku formacje skalne wciąż ulegają zmianom[3].

Fantazyjnie wymodelowane skały Skamieniałego Miasta są nie tylko ciekawe turystycznie, są również doskonałym obiektem dydaktycznym. W piaskowcach Skamieniałego Miasta istnieją liczne i bardzo łatwe do obserwacji struktury sedymentacyjne i tektoniczne. Oprócz piaskowców występują tutaj także pstre łupki zawierające frakcje ilaste lub mułowe. Mają czerwonawe zabarwienie z szaro-zielonymi smugami[3].

Nazewnictwo i legendy[edytuj | edytuj kod]

Nazwa rezerwatu związana jest z legendą, według której skały znajdujące się w nim to domy miasta, które uległo skamienieniu wraz z mieszkańcami. Była to kara za występne życie jego mieszkańców[4]. Nazwy skał nawiązują do ich kształtów, np. „Piramidy”, „Grzybek”, „Orzeł”. Z większością skał związane są jakieś legendy, z niektórymi nawet więcej niż jedna. Jednej ze skał nadano nazwę dla uczczenia zasłużonego dla Polski kompozytora i patrioty I.J. Paderewskiego, którego dwór znajduje się w sąsiedniej miejscowości Kąśna Dolna. Znajdującej się przy drodze dużej wychodni nadano nazwę „Grunwald” dla uczczenia pięćsestnej rocznicy bitwy pod Grunwaldem i biorących w niej udział 7 rycerzy z okolicy[2].

W kolejności od doliny rzeki Białej na wschód ważniejsze skały to: Czarownica, Ratusz, Grunwald, Warownia Dolna, Warownia Górna, Grupa Borsuka (Orzeł, Pieczarki, „Pianino”, Grzyb, Borsuk, Piekiełko), Baranki, Grzybek, Piramidy, Pustelnia, Baszta I.J. Paderewskiego, Cyganka, Grzybek, Skałka z krzyżem[2].

Przyroda rezerwatu[edytuj | edytuj kod]

W rezerwacie najliczniej występuje sosna z dębem szypułkowym i bezszypułkowym, w domieszce rośnie lipa drobnolistna, grab i jodła. Z gatunków chronionych roślin występują m.in.: podkolan biały, storczyk plamisty, szerokolistny, gnieźnik leśny, widłak wroniec, jałowcowaty, goździsty, podrzeń żebrowiec. Z rzadszych roślin występują m.in: bluszcz pospolity, kopytnik pospolity, paprotka zwyczajna[2][5]. W obrębie rezerwatu stwierdzono występowanie 83 gatunków porostów, w tym 16 rzadkich w Polsce, znajdujących się na czerwonej liście gatunków zagrożonych. Wiele gatunków rośnie na skałach, na uwagę zasługuje wzorzec geograficzny i kruszownica szorstka[6]. Jaskinie w rezerwacie są wykorzystywane jako schrony przez nietoperze – przebywa tu nocek duży i podkowiec mały[2]. Z rzadszych motyli występują: zmrocznik oleandrowiec, niestrzęp głogowiec, paź królowej, witeź żeglarz, mieniak tęczowiec, mieniak strużnik, a z chrząszczy jelonek rogacz, majka lekarska i pokątnik złowieszczek[5].

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Przez Skamieniałe Miasto prowadzi niebieski szlak turystyczny. Można rozpocząć jego zwiedzanie od parkingu znajdującego się w odległości około 1 km od centrum Ciężkowic, po lewej stronie drogi Tarnów – Ciężkowice – Gorlice. Dwie z wychodni skalnych: „Czarownica” i „Ratusz” znajdują się po prawej stronie tej drogi, nad rzeką Białą, i prowadzi do nich przejście specjalnym turystycznym wiaduktem ponad drogą. Tuż obok parkingu znajduje się wychodnia „Grunwald”, wszystkie pozostałe skały znajdują się w lesie na wzgórzu Skała i prowadzi obok nich szlak turystyczny. W dalszej części szlak ten, po minięciu „Skałki z krzyżem” prowadzi do Wąwozu Ciężkowickiego i Wodospadu Czarownic[2].


Przypisy

  1. Mapa turystyczna. Pogórze Ciężkowickie. Kraków: Compass, 2005. ISBN 83-89165-98-8.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Wiesław Szura, Wiesław Ziomek: Skamieniałe Miasto w Ciężkowicach. Tuchów: Mała Poligrafia Redemptorystów w Tuchowie. ISBN 978-837631-524-9.
  3. 3,0 3,1 3,2 Władysław Łoboz. Skalne atrakcje polskich Karpat. Cz., II. Pogórza. [dostęp 2015-03-18].
  4. Rezerwat przyrody Skamieniałe Miasto. [dostęp 2015-03-23].
  5. 5,0 5,1 Skamieniałe Miasto w Ciężkowicach. [dostęp 2015-03-28].
  6. Na podstawie tablicy informacyjnej zamontowanej w rezerwacie