Halit

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Halit
Selpologne.jpg
Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny NaCl
Twardość w skali Mohsa 2,0
Przełam muszlowy
Łupliwość doskonała wg (100)
Pokrój kryształu izomorficzne (w formie sześcianu), naskorupienia, skupienia włókniste, naciekowe, wykwity
Układ krystalograficzny regularny
Topliwość 804 °C
Właściwości mechaniczne kruchy, diatermiczny, łatwo rozpuszczalny w wodzie (35,7 g NaCl/100 ml H2O)
Gęstość minerału 2,1 – 2,2 g/cm³
Właściwości optyczne
Barwa bezbarwny, białawy lub zabarwiony na niebiesko, różowo, pomarańczowo, żółto lub czerwonawo
Rysa biała
Połysk szklisty, tłusty
Współczynnik załamania 1,5443
Dodatkowe dane
Szczególne własności optycznie izotropowy

Halitminerał z gromady halogenków. Nazwa pochodzi od greckich słów halos – sól, słony, oraz lithos – kamień. Minerał znany i używany od czasów starożytnych. Głównym składnikiem jest chlorek sodu.

Halityt (potocznie sól kamienna) to monomineralna skała zbudowana z halitu.

Budowa[edytuj | edytuj kod]

Struktura halitu

Przeważającą postacią kryształów jest sześcian. Struktura kryształu charakteryzuje się regularnym ułożeniem jonów Cl- i z wypełnieniem wolnych przestrzeni przez Na+. W wyższej temperaturze minerał staje się plastyczny. Również przy wzroście ciśnienia zmieniają się jego właściwości fizyczne i wówczas jest zdolny do "płynięcia" – halokineza. Płytki wyłupane z kryształów przy około 200 °C stają się giętkie i podatne na trwałe deformacje. Jest minerałem bardzo higroskopijnym, głównie na skutek małych domieszek chlorków Mg i K.

Teoretycznie zawiera 39,34% Na i 60,66% Cl.

W skupieniach halitu pospolicie obecne bywają domieszki ziaren piasku kwarcowego, substancji bitumicznych, a przede wszystkim innych chlorków i siarczanów charakterystycznych dla cyklotemów ewaporacyjnych, np. kizeryt, polihalit, karnalit, sylwin, gips, anhydryt, czasami siarka rodzima (Kłodawa).

Zabarwienie

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Jest produktem krystalizacji wód morskich lub słonych jezior. Tworzy wykwity na pustyniach. Jest obecny również wśród ekshalacji wulkanicznych. Powstają przeważnie w rejonach Ziemi charakteryzujących się ciepłym klimatem.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Sól z wody morskiej lub z wód jezior słonych pozyskuje się we: Włoszech, Francji, Portugalii, Hiszpanii, Indiach, Chinach, Rosji, Azerbejdżanie, Kazachstanie, Uzbekistanie, Arabii Saudyjskiej, Algierii, Tunezji, USA, Chorwacji.

W Polsce największe złoża soli kamiennej są wieku cechsztyńskiego, znajdują się na Kujawach (kopalnie w Inowrocławiu – wydobycie ok. 2,5 mln t rocznie i Ciechocinku, gdzie sól pozyskiwana jest metodą wypłukiwania solanki), a także we wschodniej Wielkopolsce w Kłodawie – obecnie najważniejsze złoże eksploatowane metodą podziemną, wydobycie ok. 700 tys. t rocznie, oraz na Dolnym Śląsku w Sieroszowicach – wydobycie ok. 220 tys. t rocznie.

Złoża w Małopolscemioceńskie, obecnie nieeksploatowane:

  • w Wieliczce: Kopalnia soli "Wieliczka" – wydobycie zakończono w 1996 r., a produkcja w wysokości ok. 20 tys. t soli rocznie odbywa się poprzez utylizację wód zasolonych wpływających do kopalni. Kopalnia jest przede wszystkim obiektem turystyczno-uzdrowiskowym, odwiedzanym przez ponad 1 mln turystów rocznie
  • w Bochni – w likwidacji od 1990 r., od 1995 r. prowadzona jest działalność turystyczno-uzdrowiskowa
  • w Baryczy – zakończono wydobycie w 1998 r.

Mniejsze, nieeksploatowane złoża, znajdują się także pomiędzy Żorami i Rybnikiem oraz nad Zatoką Pucką, pomiędzy Łebą a Puckiem.

Produkcja soli w Polsce wynosi obecnie ok. 4,5 mln t rocznie[potrzebne źródło].

Wybrani producenci
soli kamiennej
w 1998 roku[1]
Produkcja w tysiącach ton
Europa 55 470
Niemcy 15 700
Francja 7386
Holandia 5500
Polska 3284
Rosja 2000
Afryka (z Półwyspem Arabskim) 3963
Egipt 1380
Ameryka Północna i Środkowa 64 555
USA 41 230
Kanada 13 320
Meksyk 8412
Ameryka Południowa 15 453
Brazylia 6837
Chile 6207
Azja 53 837
Chiny 30 830
Indie 11 964
Australia 8879
Świat 204 257

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons


Przypisy

  1. Wielka Encyklopedia PWN, tom 25, str. 396, ISBN 83-01-14193-X