Spinel

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Spinel
Calcite-Spinel-dtn37a.jpg Spinel-t08-86c.jpg
Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny MgAl2O4
Twardość w skali Mohsa 8
Przełam muszlowy
Łupliwość niewyraźna
Pokrój kryształu kryształy izometryczne (ośmiościany lub dwunastościany rombowe)
Układ krystalograficzny regularny, m3m[1]
Właściwości mechaniczne kruchy
Gęstość minerału 3,58 - 4,06 g/cm³
Właściwości optyczne
Barwa zróżnicowana; czerwona, niebieska, zielona, ciemnobrązowa, czarna
Rysa biała
Połysk szklisty
Współczynnik załamania 1,71-1,76
Inne izotropia, Luminescencja – niekiedy żółtozielona, czerwona, pomarańczowa, najczęściej brak, pleochroizm – brak
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło spinel w Wikisłowniku
Spinel z Luc Yen w prowincji Yên Bái, Wietnam

Spinel (spinel właściwy)minerał z gromady tlenków, zaliczany do grupy spineli. Należy do grupy minerałów rzadkich.

Nazwa pochodzi od charakterystycznego, ostrokrawędzistego kształtu kryształów (po łacinie "spina" – strzała).

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

Tworzy kryształy izometryczne (ośmiościany lub dwunastościany rombowe), często występują zbliźniaczenia. Jest kruchy i przezroczysty. Niekiedy wykazuje asteryzm a sporadycznie efekt kociego oka.
Teoretycznie zawiera 28,2% MgO i 71,8% Al.2 O3, obfite domieszki izomorficzne Cr, Zn, Fe, Mn powodują tworzenie wielu odmian różniących się barwą: czerwony w odcieniach (s. rubinowy), niebieskawy (s. szafirowy) , zielony (cejlonit), brunatnawy (pleonast), żółtawy (rubicel), brunatnoczerwony (s. almandynowy), czarny (hercynit –s. żelazawy), ciemnobrunatny (galaxyt –s.manganawy), niebieskozielony lub żółty (gahnit –s. cynkowy). Występuje w skupieniach ziarnistych oraz odosobnionych ziarn.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Spinel i jego odmiany występują w utworach strefy kontaktowo- metasomatycznej, w zmienionych dolomitach i wapieniach zasobnych w tlenek magnezu. Powstają w wysokich temperaturach. Współwystępują z granatami, piroksenami, towarzyszą mu dolomit, magnetyt, cyrkon, korund.

Miejsca występowania: Spinele jakości jubilerskiej spotyka się w Tajlandii (w okolicach Bo Ploi), Kambodży i Laosie. W USA spinele można znaleźć przede wszystkim w stanie Nowym Jorku (kryształy z Amita osiągają masę do 14 kg), New Jersey i Karolinie Północnej.
Także: Madagaskar, Birma, Afganistan, Kanada, Włochy. W Europie pojedyncze spinele pojawiają się w Norwegii (Akeru, kryształy ok. 3 cm), w Finlandii, Włoszech i Niemczech.

W Polsce niewielkie ilości spinelu znaleziono w piaskach złotonośnych okolic Złotoryi, w aluwiach Izery w Karkonoszach.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • stosowane do produkcji materiałów ściernych
  • do produkcji łożysk, ruchomych części zegarów
  • ma znaczenie naukowe – wskaźnik warunków przeobrażeń skał
  • poszukiwany, wysoko ceniony kamień kolekcjonerski
  • wiele odmian to cenne kamienie szlachetne o wartości jubilerskiej, są wykorzystywane do wyrobu cennej biżuterii.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Spinele w starożytności łącznie z innymi czerwonymi kamieniami szlachetnymi nazywano "karbunkułami". Współczesny podział wypracowano później, gdy poznano skład chemiczny kamieni. Jak dowodzą stare okazy biżuterii, w przeszłości spinel cieszył się dużą popularnością. Początkowo był on uważany za rubin, np. okaz w angielskich klejnotach koronnych („Rubin Timur” – 361 kr; „Rubin Czarnego Księcia” – 170 kr). W skarbcu koronnym szachów Iranu są dwa spinele rubinowe (500 kr i 270 kr). W Skarbcu Diamentowym na Kremlu w Rosji jest spinel rubinowy o wadze 399 kr.

  • Syntetyczny spinel jest wytwarzany od 1910 r, imituje nie tylko spinele, lecz wiele innych kamieni szlachetnych zwłaszcza rubin.

Przypisy

  1. mindat.org Spinel (ang.) [dostęp:2011-05-31]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

The mineral spinel (ang.)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]