Staw skroniowo-żuchwowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Widok od strony bocznej
Widok od strony przyśrodkowej

Staw skroniowo-żuchwowy, SSŻ (łac. articulatio temporomandibularis, ang. temporomandibular jointTMJ) jest parzystym i dwu-jamowym stawem twarzoczaszki, sprzężonym czynnościowo ze stawem strony przeciwnej. Staw leży ku przodowi od otworu słuchowego zewnętrznego (łac. porus acusticus externus), u podstawy wyrostka jarzmowego kości skroniowej (łac. processus zygomaticus ossis temporalis). Mięśniami wpływającymi na ruchy w stawie są wszystkie mięśnie żucia.

Budowa[edytuj | edytuj kod]

Główka stawowa utworzona jest przez powierzchnię stawową głowy żuchwy, panewkę zaś stanowią część dołu żuchwowego położona do przodu od szczeliny skalisto-bębenkowej, zwana dołkiem stawowym i guzek stawowy wyrostka jarzmowego kości skroniowej. Pomiędzy powierzchniami stawowymi, które pokryte są chrząstką włóknistą znajduje się krążek stawowy dzielący jamę stawową na dwa piętra.

Krążek stawowy[edytuj | edytuj kod]

Krążek stawowy (łac. discus articularis) jest zbudowany z chrząstki włóknistej. Jego grubość nie jest jednorodna, gdyż jest odbiciem powierzchni stawowych między którymi leży, jest on zatem wypukły w miejscu odpowiadającym dołkowi stawowemu i wklęsły w okolicy guzka stawowego oraz po stronie głowy żuchwy. Przy zwartych szczękach krążek stawowy ustawiony jest niemalże pionowo.

Na powierzchni stawowej krążka stawowego możemy wyróżnić 4 strefy:

  • strefa stawowa – chrząstka włóknista,
  • strefa proliferacyjna – jedna warstwa komórek mezenchymalnych,
  • strefa włóknisto-chrzęstna – sieć włókien kolagenowych, odporna na kompresje,
  • strefa uwapniona – utworzona przez chondrocyty, chondroblasty i chrząstkę stawową

Więzadła[edytuj | edytuj kod]

Staw wzmacniają więzadła:

  • więzadło oboczne (więzadło krążkowe) – łączy krążek z głową żuchwy przyśrodkowo i bocznie umożliwiając niewielkie ruchy zawiasowe głowy żuchwy względem krążka i utrzymując krążek na głowie żuchwy; jest unaczynione i unerwione czuciowo;
    • więzadło oboczne boczne – biegnie od podstawy wyrostka jarzmowego kości skroniowej do bocznej powierzchni szyjki żuchwy; jego przednia część napina się przy maksymalnej retrotruzji, zaś część tylna przy maksymalnej protruzji;
    • więzadło oboczne przyśrodkowe – jest nieznacznym zgrubieniem ściany torebki stawowej i biegnie od okolicy szczeliny skalisto-bębenkowej do szyjki żuchwy;
  • więzadło torebkowe – otacza staw, ogranicza ruchy w bok i przyśrodkowo oraz w dół, zapobiega utracie płynu maziowego (tworzy torebkę stawową); jest unerwione proprioceptywnie (czucie głębokie); torebka stawowa jest w miarę luźna, tak, że przy zwichnięciu najczęściej nie jest uszkodzona;
  • więzadło skroniowo-żuchwowe (więzadło boczne) – chroni przed nadmiernym ruchem wyrostka kłykciowego żuchwy do tyłu a tym samym urazem tzw. tkanek zakrążkowych i naciągnięciem mięśni skrzydłowych bocznych; wyróżnia się w nim dwie części:
    • wewnętrzną – biegnie poziomo od głowy żuchwy i tylnej części krążka do zewnętrznej części guzka stawowego i wyrostka jarzmowego;
    • zewnętrzną – biegnie skośnie od tylnego brzegu szyjki żuchwy do zewnętrznej części guzka stawowego i wyrostka jarzmowego; dodatkowo ogranicza ruch opuszczania żuchwy (otwierania ust) w górnym piętrze stawu: kiedy więzadło napnie się, dalszy ruch otwierania ust jest w stawie wykonywany przez ruch ślizgowy głowy żuchwy z krążkiem po tylnym stoku guzka stawowego (wysuwanie głowy żuchwy);
  • więzadło rylcowo-żuchwowe – biegnie od przedniej powierzchni i końca wyrostka rylcowatego do przyśrodkowej powierzchni kąta żuchwy i tylnego brzegu gałęzi żuchwy; napina się przy doprzednich ruchach żuchwy, ogranicza więc protruzję;
  • więzadło klinowo-żuchwowe – biegnie od zewnętrznej powierzchni kolca kości klinowej do przyśrodkowej (wewnętrznej) powierzchni gałęzi żuchwy i języczka żuchwy.

Funkcje[edytuj | edytuj kod]

Prawidłowe działanie stawu jest podstawą fizjologii narządu żucia. Polega na wykonywaniu ruchów żuchwy:

  • wysuwania i cofania w piętrze górnym stawu (ruch ślizgowy),
  • opuszczania (odwodzenia) i podnoszenia (przywodzenia) w piętrze dolnym stawu (ruch zawiasowy w pierwszej fazie odwodzenia, a potem ślizgowy w drugiej fazie),
  • ruchów żucia (ruchy boczne), będące kombinacją powyższych.

Unerwienie[edytuj | edytuj kod]

Staw ten jest unerwiony głównie przez nerw uszno-skroniowy ale też częściowo przez n. skroniowy głęboki i n. żwaczowy.

Unaczynienie[edytuj | edytuj kod]

Krew jest dostarczana do SSŻ przez tętnicę skroniową powierzchowną, t. oponową środkową, t. szczękową wewnętrzną, t. uszną głęboką, t. bębenkową przednią i t. gardłową wstępującą.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Adam Bochenek, Michał Reicher: Anatomia człowieka
  • Adam Krechowiecki i Florian Czerwiński: Zarys anatomii człowieka
  • Stanisław W. Majewski: Gnatofizjologia stomatologiczna. Normy okluzji i funkcje układu stomatognatycznego. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2007. ISBN 978- 83-200-3639-8.
  • Jeffrey P. Okeson: Leczenie dysfunkcji narządu żucia i zaburzeń zwarcia. Lublin: Wydawnictwo Czelej, 2005. ISBN 83-89309-61-0.

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.