Tomasz Kajetan Węgierski

Tomasz Kajetan Węgierski
Imiona i nazwisko	Tomasz Kajetan Węgierski
Narodowość	polska
Styl	Oświecenie
Teksty na Wikiźródłach
Cytaty w Wikicytatach

Tomasz Kajetan Węgierski (ur. 1756 w Śliwnie na Podlasiu, zm. 11 kwietnia 1787 w Marsylii) – polski poeta epoki oświecenia, szlachcic, badacz i podróżnik, tłumacz, satyryk i wolnomularz.

Życie

Tomasz Kajetan Węgierski urodził się w 1756 r. we wsi Śliwno, położonej niedaleko Białegostoku, jako jedyny syn starosty korytnickiego Tomasza Węgierskiego.

Wokół postaci Węgierskiego panowała atmosfera skandalu i sensacji, ponieważ poeta ten w sposób zjadliwy i gwałtowny atakował wady i niesprawiedliwości swojego wieku oraz wysoko postawione na dworze osoby, nie wyłączając króla. Cała jego twórczość zamyka się w latach siedemdziesiątych. Niektóre utwory ukazywały się na łamach Zabaw Przyjemnych i Pożytecznych, jednak większość pozostała w rękopisach. Uczył się w Collegium Nobilium. Był kancelistą w Departamencie Sprawiedliwości Rady Nieustającej, utracił posadę po opublikowaniu jednego ze swoich utworów satyrycznych i w 1779 musiał opuścić kraj. Dużo podróżował – po Europie (Francja, Włochy, Anglia), Stanach Zjednoczonych (gdzie przybył w 1783 r.) i Ameryce Środkowej – bez specjalnego celu, dla zaspokojenia ciekawości świata. 25 czerwca 1783 dotarł na Martynikę. Pozostawił bardzo ciekawą relację świadczącą o jego żywym zainteresowaniu miejscową ludnością i zwiedzanymi terenami. Niekiedy utrzymywał się z... gry w karty.

Charakteryzowała go postawa libertyńsko-epikurejska. Prowadził walkę przeciwko obskurantyzmowi sarmackiemu, był antyklerykałem. Pisał listy poetyckie, satyry, wiersze okolicznościowe, bajki, epigramaty, a nawet poemat heroikomiczny ("Organy"- wzorowany na "Pulpicie" Boileau). Krytykował ówczesnych dostojników, "modne damy", kler. Był zwolennikiem Woltera. Jako jeden z pierwszych polskich oświeconych wyrażał wprost swój ateizm (np. w wierszu "Na ścianie La Grande-Chartreuse"). Opublikował przekłady listów poetyckich Woltera, Listów perskich Monteskiusza, Pigmaliona Rousseau, Belizariusza Marmontela.

Od 1777 roku był członkiem polskiej loży wolnomularskiej Parfait Silence.

Zmarł w Marsylii w wieku 32 lat.

Wybrana twórczość

• Organy (1775-1777, poemat heroikomiczny, wyd. 1784)
• Portrety pięciu Elżbiet bezstronnym pędzlem malowane i w dzień ich imienin darowane od przyjaznego osobom ich sługi (1776, wyd. 1782) – paszkwil na otoczenie króla Stanisława Augusta
• Uwagi do sprawy Węgierskiego z Wilczewskimi (1777, memoriał) – krytyczne uwagi wobec wymiaru sprawiedliwości
• Sąd czterech ministrów (pamflet)
• Podróż do Martyniki (1783, po francusku)
• Podróż do Ameryki Północnej (1783, po francusku)
• Obywatel prawy
• Ostatni wtorek
• Inny napis
• Do Ogińskiego

Bibliografia

• Karol Estreicher, Tomasz Kajetan Węgierski (1755-1787), Lipsk 1883.
• Mieczysław Klimowicz, Oświecenie, Warszawa 2002, s. 215-224.
• Lucjan Siemieński, Portrety literackie, t. 1, Poznań 1865, s. 147-185.