Wielkie Księstwo Badenii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy historii Badenii w latach 1806-1918. Zobacz też: Badenia (ujednoznacznienie).
Großherzogtum Baden
Wielkie Księstwo Badenii
Elektorat Badenii
Palatynat
1806-1918 Republika Badenii
Flaga Badenii
Herb Badenii
Flaga Badenii Herb Badenii
Hymn: Badnerlied
Położenie Badenii
Konstytucja 1818
Państwo Cesarstwo Niemieckie
Język urzędowy niemiecki
Stolica Karlsruhe
Ustrój polityczny monarchia konstytucyjna
Pierwszy władca Karol Fryderyk (1771-1811)
Ostatnia głowa państwa wielki książę Fryderyk II (1907-1918)
Status terytorium część składowa Cesarstwa Niemieckiego
Ostatni szef rządu minister stanu (ostatni) Heinrich von und zu Bodman (1917-1918)
Powierzchnia
 • całkowita

15 082 km²
Liczba ludności (1905)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia

2 009 320
133.2 osób/km²
Jednostka monetarna  
Podniesienie do rangi wielkiego księstwa 1806
Włączenie w skład Cesarstwa Niemieckiego 1871
Rewolucja listopadowa 14 listopada 1918
Mapa Badenii

Wielkie Księstwo Badenii (niem. Großherzogtum Baden) to historyczne państwo w południowo-zachodnich Niemczech, na prawym brzegu Renu. Istniało pomiędzy 1806, a 1918 rokiem.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Badenia.

Badenia została powołana do życia w formie Margrabstwa Badenii, które wraz z upływem czasu ulegało coraz dalszym podziałom pomiędzy różne linie, by ostatecznie zostać ponownie zjednoczonym w 1771 roku. W 1803 roku Badenia została podniesiona do rangi elektoratu wchodzącego w skład Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Badenię podniesiono do rangi wielkiego księstwa w 1806 roku, po tym jak znacznie zwiększyła swoje terytorium po upadku Cesarstwa. W 1815 roku wstąpiła do Związku Niemieckiego. Podczas Wiosny Ludów Badenia była centrum działalności rewolucyjnej. W 1849 roku, jako jedyny niemiecki kraj przez krótki okres pozostawała republiką (pod przywództwem Lorenzo Brentano). Ostatecznie rewolucję w Badenii zdusiły przede wszystkim oddziały pruskie.

Wielkie Księstwo Badenii pozostawało niezależnym krajem do roku 1871, kiedy to przystąpiło do Cesarstwa Niemieckiego. Po rewolucji roku 1918 Badenia weszła w skład Republiki Weimarskiej, jako Republika Badenii.

Konstytucja i władze[edytuj | edytuj kod]

Wielkie Księstwo Badenii było dziedziczną monarchią z władzą wykonawczą skupioną w ręku wielkiego księscia, podczas gdy legislatywa podzielona była między niego i zgromadzenie przedstawicielskie (Landtag) składające się z dwóch izb.

Izba wyższa składała się z wszystkich pełnoletnich książąt z rodziny panującej, głów wszystkich zmediatyzowanych rodów, Arcybiskupa Fryburga, przewodniczącego protestanckiego Kościoła ewangelickiego, posła z każdego z uniwersytetów i wyższych szkół technicznych, ośmiu członków wybranych przez lokalną szlachtę na okres czterech lat, trzech przedstawicieli wybranych przez izbę gospodarczą, dwu przez izbę rolniczą, jeden przez kupców, dwu merów miejskich i ośmiu członków (w tym dwóch urzędników państwowych) nominowanych przez wielkiego księcia. Izba niższa składała się z 73 reprezentantów ludowych, spośród których 24 było wybieranych przez określone wspólnoty miejskie, a 49 przez wspólnoty wiejskie. Każdy obywatel, który ukończył 25 lat, który nie był skazany i nie był biedakiem, miał prawo głosu. Wybory były wyborami pośrednimi. Obywatele wybierali przedstawicieli wyborczych zwanych Wahlmänner, którzy później wybierali deputowanych. Izby spotykały się co najmniej co dwa lata. Posłowie izby niższej wybierani byli na cztery lata, jednak co dwa lata następowała wymiana połowy składu izby.

Władza wykonawcza podzielona była na cztery departamenty: wewnętrzny, spraw zagranicznych i wielkiego księcia, finansów i sprawiedliwości oraz departament spraw kościelnych i edukacji.

Do podstawowych wpływów księstwa należały bezpośrednie i pośrednie podatki, koleje i domeny. Koleje były zarządzane przez państwo i stanowiły główne źródło długu publicznego, który wynosił około 22 milionów funtów szterlingów.

Sądy wyższe mieściły się w Karlsruhe, Fryburgu, Offenburgu, Heidelbergu, Mosbach, Waldshut, Konstancji i Mannheim, podczas gdy rozpatrywanie apelacji należało do Reichsgericht (najwyższego trybunału) w Lipsku.

Wielcy Książęta Badenii[edytuj | edytuj kod]

  • 1806–1811: Karol Fryderyk (* 1728; † 1811)
  • 1811–1818: Karol Ludwik (* 1786; † 1818)
  • 1818–1830: Ludwik I (* 1763; † 1830)
  • 1830–1852: Leopold (* 1790; † 1852)
  • 1852–1858: Ludwik II (* 1824; † 1858)
  • 1858–1907: Fryderyk (* 1826; † 1907), (od 1852 regent, od 1856 z tytułem Wielkiego Księcia)
  • 1907–1918: Fryderyk II (* 1857; † 1928)

Ministrowie stanu 1809–1918[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]