Avro Vulcan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Vulcan B.1 (B.2)
Avro Vulcan XH558
Avro Vulcan XH558
Dane podstawowe
Państwo  Wielka Brytania
Producent Avro
Typ samolot bombowy
Konstrukcja metalowy średniopłat w układzie delta, bez usterzenia poziomego, skos skrzydeł ok. 50°, hermetyzowana kabina
Załoga 5-osobowa (dwóch pilotów, nawigator, operator radaru i operator urządzeń elektronicznych)
Historia
Data oblotu 30 sierpnia 1952
Lata produkcji 1955-1965
Wycofanie ze służby 1984
Dane techniczne
Napęd 4 silniki odrzutowe Bristol Siddeley Olympus
Wymiary
Rozpiętość 30,18 m (33,83 m)
Długość 29,59 m (30,45 m)
Wysokość 8,07 m (8,28 m)
Powierzchnia nośna 330,80 m² (368,3 m²)
Masa
Własna 37 144 kg
Startowa 86 184 kg, wg innych źródeł 77 111 kg (92 534 kg)
Osiągi
Prędkość maks. 0,95 Ma – 1006 km/h (0,96 Ma – 1038 km/h)
Pułap 16 750 m (19 812 m)
Zasięg 4830 km (7400 km)
Dane operacyjne
Uzbrojenie
bomba nuklearna lub 9534 kg bomb konwencjonalnych (21 bomb po 454 kg), 4 pociski przeciwradarowe Shrike, w wersji B.2A – pocisk Blue Steel
Użytkownicy
RAF
Rzuty
Rzuty samolotu
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Avro 698 Vulcanbrytyjski odrzutowy poddźwiękowy bombowiec strategiczny skonstruowany w zakładach Avro, używany od 1957 roku. Należał on do brytyjskich bombowców strategicznych serii „V”.

Projekt i prototypy[edytuj | edytuj kod]

W 1947 brytyjskie Ministerstwo Obrony postawiło firmom lotniczym wymagania opracowania bombowca o prędkości 930 km/h, pułapie operacyjnym 15 000 m, zasięgu 5500 km i udźwigu bomb 4500 kg. Prace podjęto w firmach Avro, Vickers i Handley Page. Doprowadziły one następnie do powstania trzech bombowców serii „V”Vickers Valiant, Handley Page Victor i Avro Vulcan.

W zakładach Avro, prace projektowe zostały rozpoczęte jeszcze przez zmarłego w katastrofie w 1947 głównego projektanta Roya Chadwicka. Wybrał on dla swojego projektu niekonwencjonalny wówczas układ delta. Układ ten przetestowano na zbudowanym w 1948 pomniejszonym jednomiejscowym samolocie eksperymentalnym Avro 707, oblatanym 4 września 1949. Pierwszy prototyp pełnowymiarowego bombowca, który otrzymał oznaczenie Avro 698, został ukończony i oblatany 30 sierpnia 1952 roku[1]. W następnym roku nadano mu nazwę Vulcan. Układ delta zapewniał mu zwartość konstrukcji i dużą manewrowość, przy dobrych własnościach lotnych przy prędkościach okołodźwiękowych.

Służba[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy samolot seryjny wersji Vulcan B.1 (Bomber Mark 1) został oblatany 4 lutego 1955. Królewskie Siły Powietrzne (RAF) otrzymały pierwszy egzemplarz samolotu numer XA897 w lipcu 1956 roku, 1 października jednakże uległ on katastrofie na lotnisku w Londynie[1]. Kolejne samoloty były dostarczane już do jednostek bojowych od lipca 1957 roku, najpierw do 83. Eskadry. Od 1960, 28 samolotów B.1 zostało wyposażonych w nowsze silniki Olympus 104 i urządzenia przeciwdziałania radioelektronicznego (ECM), otrzymując oznaczenie B.1A.

W 1960 wszedł do służby wariant B.2, miał on nieco większe skrzydła, mocniejsze silniki i lepsze osiągi od B.1. Otrzymał też bogatsze wyposażenie przeciwdziałania radioelektronicznego. Odróżniał się on wyraźniejszymi wgięciami na krawędzi natarcia skrzydeł w celu zmniejszenia turbulencji i wydłużonymi wygiętymi końcówkami skrzydeł. Ostatni Vulcan został dostarczony w styczniu 1965, wyprodukowano ich łącznie 134 sztuki (45 sztuk B.1 i 89 sztuk B.2, w tym 26 B.2A). W 1973 roku osiem samolotów przebudowano na samoloty rozpoznawcze Vulcan B.2(MRR) (lub SR.2).

Arsenał nuklearny[edytuj | edytuj kod]

Jako część brytyjskich sił odstraszania nuklearnego Vulcan początkowo przenosił pierwszą brytyjską bombę atomową Blue Danube o mocy 20 kiloton. Następnie stosowano bombę wodorową Yellow Sun (moc 500 kt – 1 Mt) lub mniejszą taktyczną bombę atomową Red Beard (moc 15-25 kt). W 1961 roku 26 Vulcanów wersji B.2A zostało uzbrojonych w pocisk rakietowy powietrze-ziemia Blue Steel z głowicą nuklearną. Samoloty z tymi pociskami osiągnęły gotowość w lutym 1963 roku. Kiedy w roku 1969 wycofano pociski Blue Steel, a program ich zastąpienia przez pociski Skybolt ALBM anulowano, pozostały jedynie samoloty uzbrojone w bomby, aczkolwiek bomby nie były już wówczas skutecznym środkiem odstraszania nuklearnego. W tym okresie wycofano również samoloty wersji B.1A.

Od 1963 roku, na skutek wzrastającej skuteczności rakiet przeciwlotniczych przeciw celom na dużej wysokości, charakter misji Vulcanów zmienił się z szybkich lotów na dużym pułapie na loty nad ziemią z omijaniem przeszkód terenowych. Samoloty wówczas otrzymały dwukolorowy kamuflaż szaro-zielony.

Bombowiec konwencjonalny[edytuj | edytuj kod]

W 1966 Vulcany dostosowano także do roli bombardowania konwencjonalnymi bombami. Mogły one przenosić 21 bomb o masie po 454 kg. Jedyne bojowe zastosowanie Vulcanów miało miejsce w 1982 podczas wojny o Falklandy z Argentyną. Vulcany wówczas wykonały 7 lotów bojowych z Wyspy Wniebowstąpienia w celu atakowania lotniska i radaru w Stanley na Falklandach bombami i pociskami przeciwradarowymi Shrike. W tym czasie były to najdłuższe loty bojowe na świecie, o długości aż 6300 km w jedną stronę, wymagające wielokrotnego tankowania w powietrzu przez tankowce Victor. Operacje te nosiły kodową nazwę „Black Buck” od 1 do 7; pierwsza misja miała miejsce z 30 kwietnia na 1 maja. Ataki te miały wprawdzie znaczenie głównie psychologiczne, nie militarne, udowodniły jednak możliwość zaatakowania w ten sposób Argentyny. Szósta misja skończyła się przymusowym lądowaniem w Brazylii z powodu braku paliwa. Podczas wojny o Falklandy przebudowano (w krótkim czasie 51 dni) także 6 Vulcanów na powietrzne tankowce Vulcan K.2.

Ostatnią operacyjną eskadrę Vulcanów rozwiązano w marcu 1984 roku, kilka sztuk latało jeszcze później w celach pokazowych. Vulcan był pierwszym bombowcem odrzutowym w układzie delta. Obecnie w muzeach na świecie pozostaje 21 Vulcanów; jeden egzemplarz, nazwany „The Spirit of Great Britain” (oblatany 25 maja 1960 roku), jest utrzymywany w stanie lotnym przez fundację Vulcan to the Sky[2].

Opis techniczny[edytuj | edytuj kod]

Metalowy średniopłat w układzie delta, bez usterzenia poziomego. Skos skrzydeł ok. 50°. Załoga 5-osobowa w ciśnieniowej kabinie z przodu (dwóch pilotów, nawigator, operator radaru i operator urządzeń elektronicznych). Obaj piloci dysponują fotelami katapultowymi. Uzbrojenie w komorze bombowej w kadłubie (pocisk Blue Steel częściowo wystawał z komory).

Napęd: 4 silniki odrzutowe Bristol Siddeley Olympus umieszczone u nasady skrzydeł, wloty powietrza w skrzydłach. Stosowano silniki: Olympus 101 (ciąg 4990 kg), Olympus 102 (ciąg 5443 kg), Olympus 104 (ciąg 6123 kg) – wersja B.1; Olympus 201 (ciąg 7711 kg) – wersja B.2 i B.2A; Olympus 301 (ciąg 9072 kg) – wersja B.2.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Łukasz Golowanow: Katastrofa we mgle. Tragiczny lot Vulcana XA897. Konflikty.pl, 2014-01-08. [dostęp 2014-03-01].
  2. Natalia Michalczyk: Vulcan w przestworza. Konflikty.pl, 2013-11-08. [dostęp 2014-03-01].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]