Bronisław Bohaterewicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bronisław Bohaterewicz
Bronisław Bohaterewicz
generał brygady generał brygady
Data urodzenia 1870
Data i miejsce śmierci 9 kwietnia 1940
Katyń
Przebieg służby
Lata służby 1889-1927
Siły zbrojne Armia Imperium Rosyjskiego
Wojsko Polskie II RP
Jednostki 20 Dywizja Piechoty
18 Dywizja Piechoty
Stanowiska dowódca piechoty dywizyjnej
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
kampania wrześniowa
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (czterokrotnie) Złoty Krzyż Zasługi Srebrny Krzyż Zasługi Krzyż Zasługi Wojsk Litwy Środkowej Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918-1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości
1943, Fernand de Brinon na czele francusko-niemieckiej delegacji (stoi w środku w białym prochowcu) oraz żołnierzy Sturmbrigade SS Frankreich przed grobami polskich generałów Mieczysława Smorawińskiego i Bohatyrewicza. Zdjęcie wykonane po ujawnieniu przez Niemców sowieckiej zbrodni na polskich żołnierzach
Groby generałów Smorawińskiego i Bohaterewicza w Katyniu w 2010 roku

Bronisław Bohaterewicz (Bohatyrewicz), herbu Ostoja, (ur. 27 lutego 1870[a], zm. prawdop. 9 kwietnia 1940 w Katyniu) – podpułkownik piechoty Armii Imperium Rosyjskiego, generał brygady Wojska Polskiego, ofiara zbrodni katyńskiej.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Bronisław Bohaterewicz urodził się 27 lutego 1870 roku w rodzinie Kazimierza i Marii z Kowalickich. W 1887 roku ukończył sześcioklasowe gimnazjum filologiczne w Wilnie (według innych źródeł[jakich?] – w Grodnie). W 1889 roku wstąpił do armii rosyjskiej. W 1893 ukończył Wileńską Szkołę Junkrów Piechoty. Podczas I wojny światowej dowódca kompanii i batalionu w stopniu kapitana. Major od lipca 1914. Ranny na froncie niemieckim w listopadzie 1914, do końca wojny pozostawał w niewoli.

Od września 1918 roku w Wojsku Polskim w stopniu majora. Był organizatorem i dowódcą oddziału Samoobrony Grodna, który doprowadził do Dywizji Litewsko-Białoruskiej. Następnie dowodził batalionem w Grodzieńskim Pułku Strzelców. Od 23 stycznia do marca 1919 roku pełnił obowiązki dowódcy tego pułku. 5 czerwca 1919 roku został formalnie przyjęty do Wojska Polskiego z zatwierdzeniem posiadanego stopnia majora ze starszeństwem z 7 listopada 1918 roku, zaliczeniem do I Rezerwy armii, z jednoczesnym powołaniem do czynnej służby na czas wojny aż do demobilizacji[1]. 6 grudnia 1919 roku został dowódcą Grodzieńskiego Pułku Strzelców. Na czele pułku walczył na wojnie z bolszewikami. W czasie bitwy warszawskiej został ranny. 11 czerwca 1920 roku został zatwierdzony w stopniu podpułkownika z dniem 1 kwietnia 1920 roku, w piechocie, w grupie oficerów byłych Korpusów Wschodnich i byłej armii rosyjskiej[2]. Od 16 października 1920 roku dowódca Nadniemeńskiej Brygady Piechoty, następnie Brygady Zapasowej Wojsk Litwy Środkowej. Od 1 marca 1921 roku w zastępstwie czasowo pełnił obowiązki dowódcy 2 i 1 Dywizji Litewsko-Białoruskiej, a następnie pełnił służbę w Naczelnym Dowództwie Wojsk Litwy Środkowej na stanowisku oficera sztabu[3].

21 stycznia 1922 roku został członkiem Oficerskiego Trybunału Orzekającego. 3 maja 1922 roku został zweryfikowany w stopniu pułkownika ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku i 51. lokatą w korpusie oficerów piechoty[4]. W maju 1922 roku został wyznaczony na stanowisko dowódcy piechoty dywizyjnej 20 Dywizji Piechoty w Słonimiu. Z dniem 15 września 1924 roku został przeniesiony z 78 do 81 Pułku Piechoty z pozostawieniem na zajmowanym stanowisku służbowym[5]. 1 sierpnia 1925 roku został przeniesiony do 18 Dywizji Piechoty w Łomży na stanowisko dowódcy piechoty dywizyjnej[6]. 14 października 1926 roku został zwolniony ze stanowiska i przeniesiony służbowo do Dowództwa Okręgu Korpusu Nr I w Warszawie, do dyspozycji dowódcy okręgu korpusu[7].

5 lutego 1927 roku Prezydent RP Ignacy Mościcki mianował go generałem brygady, wyłącznie z prawem do tytułu, z dniem przeniesienia w stan spoczynku - 30 kwietnia 1927 roku[8]. Osiadł w Warszawie. Działacz kombatancki i społeczny.

Został osadnikiem wojskowym w miejscowości Piłsudy (powiat grodzieński)[9]. Pełnił funkcję prezesa Związku b. Ochotników Armii Polskiej[10].

Jego żoną była Helena (z domu Pokubiat), z którą miał dwóch synów: Wiktora (ur. 1904) i Kazimierza (ur. 1906).

Po agresji ZSRR na Polskę i wkroczeniu wojsk Armii Czerwonej do wschodniej Polski z 17 września 1939, pomimo pozostawania w stanie spoczynku zatrzymany i wywieziony do ZSRR do obozu w Kozielsku. Z kilku ocalonych dzienników jeńców Kozielska jednoznacznie wynika, że generałowie Bronisław Bohaterewicz, Mieczysław Smorawiński i Henryk Minkiewicz oraz ok. 120 oficerów wyższych, w tym także Adam Solski, zostali wywiezieni z obozu 7 kwietnia 1940[11]. Istnieje prawdopodobieństwo, iż jego egzekucja mogła nastąpić 9 kwietnia tego roku, jako że generał znajdował się na jednej liście wywózkowej wraz z Adamem Solskim, który prowadził pamiętnik z ostatnim wpisem tego dnia, relacjonującym przewiezienie do lasu i rewizję[12][b]. W 1943 jego ciało zostało zidentyfikowane w toku ekshumacji prowadzonych przez Niemców (został opisany dosł. jako Bronislaw Bogaterewicz; przy zwłokach znaleziono wówczas dokumenty potwierdzające adres jego zamieszkania w Warszawie[c], sporządzony przez niego list w Kozielsku, dwie fotografie i gotówkę pieniężną)[13][14]. Na terenach polskich, okupowanych od 1939 przez Niemców, wydanie czasopisma „Goniec Krakowski” z 16 kwietnia 1943 poinformowało wówczas o ekshumacji ciał polskich żołnierzy w Katyniu i zidentyfikowaniu m. in. zwłok gen. Smorawińskiego[15]. Był jednym z dwóch zidentyfikowanych generałów (obok gen. Mieczysława Smorawińskiego). Obaj generałowie zostali wówczas ponownie pochowani w osobnych trumnach w dołach wraz z podkomendnymi[16] na terenie obecnego Polskiego Cmentarza Wojennego w Katyniu. W 1995 ekipa archeologów pod przewodnictwem prof. Mariana Głoska podczas badań odnalazła trumny ze zwłokami generałów Bohatyrewicza i Smorawińskiego, po czym w październiku tego roku w Katyniu odbył się ich uroczysty pogrzeb[17].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Postanowieniem nr 112-48-07 Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego z dnia 5 października 2007 roku został awansowany pośmiertnie do stopnia generała brygady[18]. Awans został ogłoszony w dniu 9 listopada 2007 roku w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.

W ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia” Bronisławowi Bohaterewiczowi poświęcono Dąb Pamięci w Myśliborzu.

15 sierpnia 2014, w 94. rocznicę bitwy warszawskiej, na Cmentarzu Poległych w Bitwie Warszawskiej w Ossowie została odsłonięta w Ossowie tablica upamiętniająca ośmiu dowódców polskich oddziałów uczestniczących w walkach, którzy w 1940 zostali ofiarami zbrodni katyńskiej; upamiętnieni zostali gen. dyw. Stanisław Haller, gen. dyw. Henryk Minkiewicz, gen. dyw. Leonard Skierski, gen. bryg. Bronisław Bohaterewicz, gen. bryg. Kazimierz Orlik-Łukoski, gen. bryg. Mieczysław Smorawiński, płk dypl. Stefan Kossecki, ppłk. Wilhelm Kasprzykiewicz[19][20].

Awanse[edytuj | edytuj kod]

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Różne źródła podają sprzeczne dane dotyczące daty i miejsca urodzenia. W źródłach pojawiła się data dzienna 24 lutego, 27 lutego (ROPWiM) i 24 kwietnia w Grodnie. Ponadto nieuźródłowiona informacja wskazała urodzenie 26 lutego 1870 w Grandziczach.
  2. Ośrodek Karta wskazał datę śmierci 6 kwietnia 1940 (Lista wywózek 015/2 z 5 kwietnia 1940, poz. 7). Ośrodek KARTA: dane osobowe: Bronisław Bohaterewicz s. Kazimierza (pol.). sygnatura akt: KOZ -411-416/7 nr id. 257 [dostęp 6 lutego 2009].
  3. Niemiecka dokumentacja z ekshumacji podała nazwę ulicy Tejtowa 3-28.

Przypisy

  1. Dziennik Rozkazów Wojskowych Nr 67 z 17 czerwca 1919 roku, poz. 2137.
  2. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 23 z 23 czerwca 1920 roku, poz. 594, tu jako Bronisław Bohaterewicz.
  3. Rozkaz organizacyjny Nr 1 Dowództwa Grupy Wojsk Litwy Środkowej z 26 lutego 1921 roku, Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce, sygn. 701/2/36, s. 77.
  4. Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Załącznik do Dziennika Personalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 13 z 8 czerwca 1922 roku, Zakłady Graficzne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1922, s. 19, figuruje jako Bronisław Bohaterewicz urodzony 27 lutego 1870 roku.
  5. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 95 z 18 września 1924 roku, s. 529.
  6. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 83 z 13 sierpnia 1925 roku, s. 455.
  7. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 44 z 14 października 1926 roku, s. 355.
  8. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 7 z 18 lutego 1926 roku, s. 53, 55.
  9. Osadnicy wojskowi – lista kompletna. kresy.genealodzy.pl. [dostęp 5 kwietnia 2015]. s. 19.
  10. Premier Składkowski członkiem hon. Związku b. Ochotników. „Gazeta Lwowska”, s. 1, Nr 281 z 11 grudnia 1938. 
  11. Janusz Zawodny: Pamiętniki znalezione w Katyniu. Paryż: Editions Spotkania, 1989, s. 83, 104-106, 125, 136, 186. ISBN 2-86914-044-4.
  12. Barbara Stanisławczyk: Ostatni krzyk. Od Katynia do Smoleńska historie dramatów i miłości. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2011, s. 329. ISBN 978-83-7510-814-9.
  13. Lista osób zamordowanych w Katyniu według Urzędowego Materiału opublikowanego w 1943 r. przez NSDAP.. stankiewicze.com. [dostęp 6 marca 2014].
  14. Andrzej Leszek Szcześniak: Katyń. Lista ofiar i zaginionych jeńców obozów Kozielsk, Ostaszków, Starobielsk. Warszawa: Alfa, 1989, s. 30. ISBN 83-7001-294-9.
  15. Zbrodnia Katyńska. Ekshumacja grobów w Katyniu, 1943. „Teka edukacyjna IPN”, s. 24. Instytut Pamięci Narodowej. 
  16. Barbara Stanisławczyk: Ostatni krzyk. Od Katynia do Smoleńska historie dramatów i miłości. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2011, s. 324. ISBN 978-83-7510-814-9.
  17. Barbara Stanisławczyk: Ostatni krzyk. Od Katynia do Smoleńska historie dramatów i miłości. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2011, s. 336. ISBN 978-83-7510-814-9.
  18. M.P. z 2007 r. Nr 85, poz. 885
  19. Odsłonięcie w Ossowie popiersi gen. Andrzeja Błasika i abp. Mirona Chodakowskiego. blogpress.pl/, 18 sierpnia 2015. [dostęp 4 marca 2015].
  20. Piotr Czartoryski-Sziler. naszdziennik.pl/, 16 sierpnia 2015. [dostęp 4 marca 2015].
  21. 10 listopada 1938 „za zasługi na polu pracy społecznej” M.P. z 1938 r. Nr 258, poz. 592
  22. 15 marca 1939 „za zasługi na polu pracy społecznej” M.P. z 1939 r. Nr 65, poz. 130

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • T. Kryska-Karski, S. Żurakowski – "Generałowie Polski Niepodległej", Warszawa 1991 r., s. 76 (B. Bohatyrewicz).
  • "Rocznik Oficerski 1924", s. 74, 311, 339.
  • "Rocznik Oficerski Rezerw 1934", s. 322.
  • "Encyklopedja Wojskowa", t. I z 1931 r., s. 357.
  • "Kawalerowie Orderu VM w mogiłach katyńskich", Warszawa 2000 r., s. 35.
  • P. Stawecki – "Słownik biograficzny generałów WP 1918-1939", Warszawa 1994 r., s. 82.
  • Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego: Katyń. Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, 2000. [dostęp 10 kwietnia 2014]. s. 44.
  • Bronisław Bohaterewicz. katyn-pamietam.pl. [dostęp 12 lipca 2014].
  • W.A. Wołosenkow/W.D. Fuks, Kak identificyrowali ostanki generała brygady Bronisława Bogaterewicza, w: Westnik Katynskogo memoriała [Smolensk], 5.2005, s. 100-106.