Bronisław Bohaterewicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bronisław Bohaterewicz
Ilustracja
generał brygady generał brygady
Data i miejsce urodzenia 26 lutego 1870
Grandzicze
Data i miejsce śmierci 9 kwietnia 1940
Katyń
Przebieg służby
Lata służby 1889-1927
Siły zbrojne Armia Imperium Rosyjskiego
Wojsko Polskie II RP
Jednostki 20 Dywizja Piechoty
18 Dywizja Piechoty
Stanowiska dowódca piechoty dywizyjnej
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
kampania wrześniowa
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920-1941, czterokrotnie) Złoty Krzyż Zasługi Srebrny Krzyż Zasługi Krzyż Zasługi Wojsk Litwy Środkowej Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości
1943, Fernand de Brinon na czele francusko-niemieckiej delegacji (stoi w środku w białym prochowcu) oraz żołnierzy Sturmbrigade SS Frankreich przed grobami polskich generałów Mieczysława Smorawińskiego i Bohatyrowicza. Zdjęcie wykonane po ujawnieniu przez Niemców sowieckiej zbrodni na polskich żołnierzach
Groby generałów Smorawińskiego i Bohaterewicza w Katyniu w 2010 roku

Bronisław Bohaterewicz (Bohatyrewicz), herbu Ostoja, (ur. 26 lutego 1870 w Grandziczach koło Grodna[1], zm. prawdop. 9 kwietnia 1940 w Katyniu) – podpułkownik piechoty Armii Imperium Rosyjskiego, generał brygady Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej, ofiara zbrodni katyńskiej.

Życiorys[edytuj]

Urodził się 26 lutego 1870 roku w rodzinie szlacheckiej, o tradycjach wojskowych. Jego rodzicami byli Kazimierz i Maria z Kowalickich Bohatyrewiczowie. W 1887 roku ukończył sześcioklasowe gimnazjum filologiczne w Wilnie (według innych źródeł[jakich?] – w Grodnie). W 1889 roku wstąpił do armii rosyjskiej. W 1893 ukończył Wileńską Szkołę Junkrów Piechoty. Podczas I wojny światowej dowódca kompanii i batalionu w stopniu kapitana. Major od lipca 1914. Ranny na froncie niemieckim w listopadzie 1914, do końca wojny pozostawał w niewoli.

Od września 1918 roku w Wojsku Polskim w stopniu majora. Był organizatorem i dowódcą oddziału Samoobrony Grodna, który doprowadził do Dywizji Litewsko-Białoruskiej. Następnie dowodził batalionem w Grodzieńskim Pułku Strzelców. Od 23 stycznia do marca 1919 roku pełnił obowiązki dowódcy tego pułku. 5 czerwca 1919 roku został formalnie przyjęty do Wojska Polskiego z zatwierdzeniem posiadanego stopnia majora ze starszeństwem z 7 listopada 1918 roku, zaliczeniem do I Rezerwy armii, z jednoczesnym powołaniem do czynnej służby na czas wojny aż do demobilizacji[2]. 6 grudnia 1919 roku został dowódcą Grodzieńskiego Pułku Strzelców. Na czele pułku walczył na wojnie z bolszewikami. W czasie Bitwy Warszawskiej został ranny. 11 czerwca 1920 roku został zatwierdzony w stopniu podpułkownika z dniem 1 kwietnia 1920 roku, w piechocie, w grupie oficerów byłych Korpusów Wschodnich i byłej armii rosyjskiej[3]. Od 16 października 1920 roku dowódca Nadniemeńskiej Brygady Piechoty, następnie Brygady Zapasowej Wojsk Litwy Środkowej. Od 1 marca 1921 roku w zastępstwie czasowo pełnił obowiązki dowódcy 2 i 1 Dywizji Litewsko-Białoruskiej, a następnie pełnił służbę w Naczelnym Dowództwie Wojsk Litwy Środkowej na stanowisku oficera sztabu[4].

21 stycznia 1922 roku został członkiem Oficerskiego Trybunału Orzekającego. 3 maja 1922 roku został zweryfikowany w stopniu pułkownika ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku i 51. lokatą w korpusie oficerów piechoty[5]. W maju 1922 roku został wyznaczony na stanowisko dowódcy piechoty dywizyjnej 20 Dywizji Piechoty w Słonimiu. Z dniem 15 września 1924 roku został przeniesiony z 78 do 81 Pułku Piechoty z pozostawieniem na zajmowanym stanowisku służbowym[6]. 1 sierpnia 1925 roku został przeniesiony do 18 Dywizji Piechoty w Łomży na stanowisko dowódcy piechoty dywizyjnej[7]. 14 października 1926 roku został zwolniony ze stanowiska i przeniesiony służbowo do Dowództwa Okręgu Korpusu Nr I w Warszawie, do dyspozycji dowódcy okręgu korpusu[8].

5 lutego 1927 roku Prezydent RP Ignacy Mościcki mianował go generałem brygady, wyłącznie z prawem do tytułu, z dniem przeniesienia w stan spoczynku - 30 kwietnia 1927 roku[9]. Osiadł w Warszawie. Działacz kombatancki i społeczny.

Został osadnikiem wojskowym w miejscowości Piłsudy (powiat grodzieński)[10]. W 1938 został prezesem Związku Byłych Ochotników Armii Polskiej[11][12].

Jego żoną była Helena (z domu Pokubiata), z którą miał dwóch synów: Wiktora (ur. 1904) i Kazimierza (ur. 1906).

Po agresji ZSRR na Polskę i wkroczeniu wojsk Armii Czerwonej do wschodniej Polski z 17 września 1939, pomimo pozostawania w stanie spoczynku zatrzymany i wywieziony do ZSRR do obozu w Kozielsku. Z kilku ocalonych dzienników jeńców Kozielska jednoznacznie wynika, że generałowie Bronisław Bohaterewicz, Mieczysław Smorawiński i Henryk Minkiewicz oraz ok. 120 oficerów wyższych, w tym także Adam Solski, zostali wywiezieni z obozu 7 kwietnia 1940[13]. Istnieje prawdopodobieństwo, iż jego egzekucja mogła nastąpić 9 kwietnia tego roku, jako że generał znajdował się na jednej liście wywózkowej wraz z Adamem Solskim, który prowadził pamiętnik z ostatnim wpisem tego dnia, relacjonującym przewiezienie do lasu i rewizję[14][a]. W 1943 jego ciało zostało zidentyfikowane w toku ekshumacji prowadzonych przez Niemców (został opisany dosł. jako Bronislaw Bogaterewicz; przy zwłokach znaleziono wówczas dokumenty potwierdzające adres jego zamieszkania w Warszawie[b], sporządzony przez niego list w Kozielsku, dwie fotografie i gotówkę pieniężną)[15][16]. Na terenach polskich, okupowanych od 1939 przez Niemców, wydanie czasopisma „Goniec Krakowski” z 16 kwietnia 1943 poinformowało wówczas o ekshumacji ciał polskich żołnierzy w Katyniu i zidentyfikowaniu m.in. zwłok gen. Smorawińskiego[17]. Był jednym z dwóch zidentyfikowanych generałów (obok gen. Mieczysława Smorawińskiego). Obaj generałowie zostali wówczas ponownie pochowani w osobnych trumnach w dołach wraz z podkomendnymi[18] na terenie obecnego Polskiego Cmentarza Wojennego w Katyniu. W 1995 ekipa archeologów pod przewodnictwem prof. Mariana Głoska podczas badań odnalazła trumny ze zwłokami generałów Bohatyrewicza i Smorawińskiego, po czym w październiku tego roku w Katyniu odbył się ich uroczysty pogrzeb[19].

Upamiętnienie[edytuj]

Postanowieniem nr 112-48-07 Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego z dnia 5 października 2007 roku został awansowany pośmiertnie do stopnia generała dywizji[20]. Awans został ogłoszony w dniu 9 listopada 2007 roku w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.

W ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia” Bronisławowi Bohaterewiczowi poświęcono Dąb Pamięci w Myśliborzu.

15 sierpnia 2014, w 94. rocznicę bitwy warszawskiej, na Cmentarzu Poległych w Bitwie Warszawskiej w Ossowie została odsłonięta w Ossowie tablica upamiętniająca ośmiu dowódców polskich oddziałów uczestniczących w walkach, którzy w 1940 zostali ofiarami zbrodni katyńskiej; upamiętnieni zostali gen. dyw. Stanisław Haller, gen. dyw. Henryk Minkiewicz, gen. dyw. Leonard Skierski, gen. bryg. Bronisław Bohaterewicz, gen. bryg. Kazimierz Orlik-Łukoski, gen. bryg. Mieczysław Smorawiński, płk dypl. Stefan Kossecki, ppłk. Wilhelm Kasprzykiewicz[21][22].

Awanse[edytuj]

Ordery i odznaczenia[edytuj]

Varia[edytuj]

  • Akt chrztu odnalazł Rafał Jurowski, twórca Forum Rodów Grodzieńskich.

Uwagi

  1. Ośrodek Karta wskazał datę śmierci 6 kwietnia 1940 (Lista wywózek 015/2 z 5 kwietnia 1940, poz. 7). Ośrodek KARTA: dane osobowe: Bronisław Bohaterewicz s. Kazimierza (pol.). sygnatura akt: KOZ -411-416/7 nr id. 257 [dostęp 6 lutego 2009].
  2. Niemiecka dokumentacja z ekshumacji podała nazwę ulicy Tejtowa 3-28.

Przypisy

  1. Akt nr 39/1870 z Kościoła Parafialnego Farnego w Grodnie. Data w oryginale to 14.02.1870, według kalendarza juliańskiego.
  2. Dziennik Rozkazów Wojskowych Nr 67 z 17 czerwca 1919 roku, poz. 2137.
  3. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 23 z 23 czerwca 1920 roku, poz. 594, tu jako Bronisław Bohaterewicz.
  4. Rozkaz organizacyjny Nr 1 Dowództwa Grupy Wojsk Litwy Środkowej z 26 lutego 1921 roku, Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce, sygn. 701/2/36, s. 77.
  5. Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Załącznik do Dziennika Personalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 13 z 8 czerwca 1922 roku, Zakłady Graficzne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1922, s. 19, figuruje jako Bronisław Bohaterewicz urodzony 27 lutego 1870 roku.
  6. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 95 z 18 września 1924 roku, s. 529.
  7. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 83 z 13 sierpnia 1925 roku, s. 455.
  8. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 44 z 14 października 1926 roku, s. 355.
  9. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 7 z 18 lutego 1926 roku, s. 53, 55.
  10. Osadnicy wojskowi – lista kompletna. kresy.genealodzy.pl. [dostęp 5 kwietnia 2015]. s. 19.
  11. Aleksander Sokołowski. Cele i zadania Organizacji Związku b. Ochotników Armii Polskiej. „"Ochotnik". Jednodniówka Związku b. Ochotników Armii Polskiej, Uczestników Walk o Niepodległość 1914-1921”, s. 32, 34, 1938. 
  12. Premier Składkowski członkiem hon. Związku b. Ochotników. „Gazeta Lwowska”, s. 1, Nr 281 z 11 grudnia 1938. 
  13. Janusz Zawodny: Pamiętniki znalezione w Katyniu. Paryż: Editions Spotkania, 1989, s. 83, 104-106, 125, 136, 186. ISBN 2-86914-044-4.
  14. Barbara Stanisławczyk: Ostatni krzyk. Od Katynia do Smoleńska historie dramatów i miłości. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2011, s. 329. ISBN 978-83-7510-814-9.
  15. Lista osób zamordowanych w Katyniu według Urzędowego Materiału opublikowanego w 1943 r. przez NSDAP.. stankiewicze.com. [dostęp 6 marca 2014].
  16. Andrzej Leszek Szcześniak: Katyń. Lista ofiar i zaginionych jeńców obozów Kozielsk, Ostaszków, Starobielsk. Warszawa: Alfa, 1989, s. 30. ISBN 83-7001-294-9.
  17. Zbrodnia Katyńska. Ekshumacja grobów w Katyniu, 1943. „Teka edukacyjna IPN”, s. 24. Instytut Pamięci Narodowej. 
  18. Barbara Stanisławczyk: Ostatni krzyk. Od Katynia do Smoleńska historie dramatów i miłości. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2011, s. 324. ISBN 978-83-7510-814-9.
  19. Barbara Stanisławczyk: Ostatni krzyk. Od Katynia do Smoleńska historie dramatów i miłości. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2011, s. 336. ISBN 978-83-7510-814-9.
  20. M.P. z 2007 r. Nr 85, poz. 885
  21. Odsłonięcie w Ossowie popiersi gen. Andrzeja Błasika i abp. Mirona Chodakowskiego. blogpress.pl/, 18 sierpnia 2015. [dostęp 4 marca 2015].
  22. Piotr Czartoryski-Sziler. naszdziennik.pl/, 16 sierpnia 2015. [dostęp 4 marca 2015].
  23. 10 listopada 1938 „za zasługi na polu pracy społecznej” M.P. z 1938 r. Nr 258, poz. 592
  24. 15 marca 1939 „za zasługi na polu pracy społecznej” M.P. z 1939 r. Nr 65, poz. 130

Bibliografia[edytuj]

  • T. Kryska-Karski, S. Żurakowski – "Generałowie Polski Niepodległej", Warszawa 1991 r., s. 76 (B. Bohatyrewicz).
  • "Rocznik Oficerski 1924", s. 74, 311, 339.
  • "Rocznik Oficerski Rezerw 1934", s. 322.
  • "Encyklopedja Wojskowa", t. I z 1931 r., s. 357.
  • "Kawalerowie Orderu VM w mogiłach katyńskich", Warszawa 2000 r., s. 35.
  • P. Stawecki – "Słownik biograficzny generałów WP 1918-1939", Warszawa 1994 r., s. 82.
  • Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego: Katyń. Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, 2000. [dostęp 10 kwietnia 2014]. s. 44.
  • Bronisław Bohaterewicz. katyn-pamietam.pl. [dostęp 12 lipca 2014].
  • W.A. Wołosenkow/W.D. Fuks, Kak identificyrowali ostanki generała brygady Bronisława Bogaterewicza, w: Westnik Katynskogo memoriała [Smolensk], 5.2005, s. 100-106.