Cierpienie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pieta - przedstawienie Marii z Nazaretu jako matki trzymającej umęczonego i zmarłego Syna jest jednym z najbardziej znanych symboli ludzkiego cierpienia. Michał Anioł 1499 r., Bazylika Św. Piotra w Rzymie.

Cierpienieból, doznanie braku lub straty doświadczane przez osobę[1]. Cierpienie jest jednym z głównych problemów, na który dają odpowiedź religie. Dla religii monoteistycznych, jak judaizm czy chrześcijaństwo obecność cierpienia w świecie jest podstawowym pytaniem o pojęcie wszechmocnego dobrego Boga, który dopuszcza cierpienie swoich stworzeń[2]. Również w buddyzmie, określane w języku pali jako dukkha, cierpienie jest kluczowym zagadnieniem. Do szeroko rozumianego motywu cierpienia niejednokrotnie sięga również literatura (np. Cierpienia młodego Wertera). Jako uczucie jest ono również opisywane przez psychologię.

Judaizm[edytuj | edytuj kod]

Zarówno Biblia jak i judaizm rabiniczny jest świadomy cierpienia. W doktrynie kabalistycznej powodem cierpienia jest samo istnienie świata i człowieka w stanie oddzielenia od Boga. Podobne stanowisko zajmowali Leibniz i Paul Weiss, mówiąc o cierpieniu metafizycznym jako konsekwencji tego, że świat jest rzeczywistością skończoną, doczesną oraz że "świat nie jest Bogiem oraz Bóg nie jest światem". Cierpienie jest ściśle powiązane z istnieniem zła w świecie. Podobnie jak Augustyn z Hippony, również długa tradycja filozofii żydowskiej przyjmowała neoplatońską koncepcje, że zło jest brakiem dobra. Wyraził ten pogląd m.in. Majmonides w Przewodniku błądzących 3:8-25. Uznawał on też, że każde cierpienie jest skutkiem wcześniej popełnionych grzechów. Współczesny filozof Marcin Buber uznawał, że zło jest jedynie "odwróceniem się" od dobra do nicości. Podtrzymał ten pogląd nawet po Holokauście, twierdząc, że bywa takie odwrócenie się, z którego nie ma już powrotu[3]. M. Brod w dziele Heidentum, Christentum, Judentum uznał, że stosunek do cierpienia jest głównym czynnikiem odróżniającym judaizm i chrześcijaństwo.

Judaizm wymaga, by okazywać współczucie wobec cierpienia innych, którym są przede wszystkim choroba i ubóstwo. Widoczne w historii Żydów dążenie do znalezienia lekarstw i reform społecznych ma swe korzenie w biblijnym i rabinicznym stosunku do cierpienia. Gdy przyjdzie Mesjasz, choroby, ubóstwo a nawet śmierć zostaną zniesione. Prawo zabrania zadawać cierpienia zwierzętom.

Cierpienie jest postrzegane jako skutek grzechu. To ujęcie ma wymiar dydaktyczny, zachęca do porzucenia grzechu. Wobec trudności z wytłumaczeniem cierpienia niewinnych, sformułowano doktrynę o nagrodzie i karze w życiu po życiu. Traktowano też cierpienie jako oczyszczenie. Myśl judaistyczna dopuszcza także spieranie się z Bogiem, gdy uzna się, że cierpienie jest niezasłużone. Wśród postaci, które to czyniły byli np.: Abraham, Hiob, Honi ha-Me'aggel i Lewi Izaak Berdyczew. XX-o wieczny Holokaust wzbudził wiele pytań dotyczących problemu cierpienia[2].

Katolicyzm[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z nauczaniem Kościoła katolickiego, wszystkie cierpienia natury (a więc: śmierć, choroby, ból) są konsekwencją zła moralnego. Jednakże nie oznacza to, że każda niedola dotykająca człowieka daje się sprowadzić do osobistej winy[4] (takie twierdzenie zostało potępione przez Klemensa XI[5]).

W Biblii chrześcijańskiej[edytuj | edytuj kod]

Św. Paweł Apostoł, w 2 Kor 12,10) pisał do nawróconych już Koryntian: Dlatego mam upodobanie w moich słabościach... w prześladowaniach, w uciskach. Chrześcijanin jest zaproszony do tego, by stać się uczniem Chrystusa, który nam w wierze przewodzi i ją wydoskonala, i który zamiast przedłożonej Mu radości, przecierpiał krzyż (Hbr 12,2). Chrześcijanin powinien na każde cierpienie patrzeć poprzez pryzmat swojego nauczyciela Jezusa Chrystusa. Jak to się stało, że cierpienia które w Starym Przymierzu były traktowane jak swoistego rodzaju przekleństwa, to w Nowym Przymierzu traktowane zaczynają być jako błogosławieństwa? Dlaczego św. Paweł napisze Koryntianom o tym że jest napełniony radością we wszystkich uciskach (2 Kor 7,4; por.8,2)? Czy mamy traktować to jako brak wrażliwości, lub jakąś chorobliwą egzaltację? Sama Biblia nie banalizuje faktu cierpienia, wręcz przeciwnie, traktuje je bardzo poważnie. Biblia w cierpieniu widzi zło, którego nie powinno być na ziemi. Klęski, żałoba, niepowodzenia często wyrażane są w Biblii pod postacią krzyków, żali oraz lamentacji. W zdecydowanej większości adresatem tych skarg i wyrażanej boleści był sam Bóg. Bardzo wyraźnie owe wręcz krzyki rozpaczy odnajdujemy w lekturze Księgi Psalmów. Punktem kulminacyjnym w którym zbierają się wszystkie jęki, żałości i boleści ludzkości jest wołanie Jezusa z Nazaretu w Ogrodzie Oliwnym oraz męka i śmierć, a szczególnie jakże dosadny krzyk z krzyża: Eloi, Eloi lema sabahtami? tzn.Boże mój, Boże mój dlaczego mnie opuściłeś? Pismo Święte nie wychwala cierpienia. Ono wręcz wychwala to co rozumiemy jako przeciwieństwo cierpienia tj. np: zdrowie, i tak znajdujemy w niej opis uznania wobec zawodu lekarza (Syr 38,1-15). Księgi Starego Testamentu zapowiadają erę mesjańską jako czas uzdrawiania (Iz 33,24) i zmartwychwstania (26,19;29,18; 61,2). Leczenie jest jednym z dzieł samego Jahwe; wąż miedziany wywyższony na pustyni(Iz 53,4), jest swoistego rodzaju zapowiedzią - typem Zbawiciela? Wszystkie klęski narodowe i osobiste, takie jak: wojny, żałoba, wygnanie, niewolnictwo odczuwa się jako zło. Dopiero era mesjańska ma przynieść uwolnienie od tego zła zgodnie z oczekiwaniami ludu Izraela.

Cierpienie jako powód do zgorszenia?[edytuj | edytuj kod]

Izraelici przebywający na wygnaniu w Babilonii odczuwali pokusę myślenia, że Jahwe został pokonany przez jakieś inne potężniejsze bóstwo. Prorocy broniąc Boga, nie próbują usprawiedliwiać Go, lecz śmiało przekonują, że ma On władzę także nad cierpieniem Ja tworzę światło i stwarzam ciemności, sprawiam pomyślność i stwarzam niedolę (Iz 45,7). Tradycja izraelska nie może jednak odstąpić od, jakże śmiałej, prawdy wypowiedzianej przez proroka Amosa: Czyż staje się w mieście nieszczęście, by Jahwe tego nie sprawił?(Am 3,6; por. Wj 8, 12-28;. To nieustępliwe stanowisko, wywołuje nieoczekiwane czasem reakcje: Nie ma Boga! (Ps 10,4; 14,1), stwierdza głupi patrząc na zło jakie jest na świecie, lub inne zuchwalstwo: Bóg, który jest, nie wie o wszystkim (73,11 ), a małżonka proroka Hioba wręcz posuwa się do tego, że zachęca męża: złorzecz Jahwe (Hi 2,9). Księgi Starego Testamentu pouczają nas, że ani natura, ani fatum w życiu człowieka (Hi 4,1 nn; por. 4,7), ani przypadek (Wj 21,13), ani przekleństwo, ani zgubna płodność grzechu, ani sam nawet nieprzyjaciel Królestwa Bożego - po prostu nikt, ani nic nie jest w stanie wymknąć się spod zasięgu mocy Boga Wszechmocnego.

Osoby posłane przez Boga, aby zwiastować ludowi Jego przesłanie nie potrafią do końca, jak czytamy w wielu miejscach w Biblii, pojąć nieszczęść sprawiedliwych i szczęścia bezbożników (Jer 12, 1-6; Hab 1,13; 3 ,14-18). Ta niemożność pogodzenia się z cierpieniem niezawinionym, w sposób chyba najbardziej wyraźny zostaje wyartykułowana przez Hioba (Hi 13,22; 23,7), próbującego w rozpaczy niezrozumienia swojego losu wytaczać jakby proces samemu Bogu, żądając od Niego wyjaśnień - dlaczego mnie spotkało to, co mnie spotkało? Warte podkreślenia jest to, iż pomimo licznych tragedii wielu sprawiedliwych opisanych w Biblii, zawsze jednak w głębi ich serca pobrzmiewała nuta ufności i nadziei na lepsze jutro, na zmartwychwstanie (Rdz 22; Ps 22; 49; 73; Iz 53; Rz 4,18-21).

Tajemnica cierpienia[edytuj | edytuj kod]

Pan Jezus był poddany cierpieniom najbardziej okrutnym i mogącym służyć za powód do najwyższego zgorszenia. To na Niego zwaliły się wszystkie ludzkie ciężary i zmaltretowały Go tak, iż nie budził już współczucia, lecz raczej wstręt czy nawet pogardę (Iz 52,1 n; 53,3). Nie były one w życiu Chrystusa czymś przygodnym, jakąś jedną tragiczną chwilą, lecz Jego codzienną egzystencją. Nie można tak po prostu zrozumieć cierpień sługi Jahwe jak początkowo że człowiek ów musiał dopuścić się jakiegoś bardzo wielkiego przestępstwa, skoro taka chłosta nań spadła. Nic bardziej mylącego, bo właśnie ów Sługa cierpiał za nas, za nasze przestępstwa, za nasze grzechy. Wykroczenie miało miejsce i było ono niesłychanych rozmiarów, lecz myśmy się go dopuścili. On był niewinny i w tym właśnie kryje się cały powód zgorszenia. Będąc sam najbardziej niewinnym, wstawia się za grzesznikami (Iz 53,12) i składa Bogu w ofierze nie tylko błagania serdeczne, lecz swoje własne życie za grzechy ludzi (53,10); co więcej dał się zaliczyć do grzeszników (53,12), aby wziąć na siebie ich winy. W ten sposób to co było powodem najwyższego zgorszenia, okazało się być niesłychanym objawieniem ramienia Jahwe (53,1) - cudem. Przecież wszystkie cierpienia i wszystkie grzechy świata zrzucone zostały na Niego. Ponieważ wziął je na Siebie z poddaniem się Woli Ojca, przeto w ten sposób wysłużył wszystkim pokój i uleczenie (53,5).

Jezus a cierpienie ludzi[edytuj | edytuj kod]

Bóg i Człowiek - Jezus Chrystus ukazuje nam swoją niezwykłą wrażliwość na każde ludzkie cierpienie i smutek (Mt 9,36; 14,15,32). Jego bardzo bliscy przyjaciele Marta i Maria, gdy umarł im brat z pełną wiarą i uznaniem przylgnęły do Jezusa wyznając, iż : Panie gdybyś tu był nasz brat by nie umarł (J 11,21.32). Również i sam Bóg i Człowiek, Jezus Chrystus - tego właśnie każe domyślać się swoim uczniom (J 11,14).

Jezus zwycięzca cierpienia[edytuj | edytuj kod]

Wskrzeszenia umarłych, uzdrawiania chorych są to znaki, iż nadeszła do nas nowa era - era mesjańska, era Królestwa Bożego (Mt 11,4; por. Łk 4,18n), era pełnego i całkowitego zwycięstwa Chrystusa nad śmiercią i nad szatanem. Pomimo, iż zostało ono ostatecznie przypieczętowane męką, śmiercią i zmartwychwstaniem Pana Jezusa i dokonało się, to jednak dokonuje się ono w człowieku w czasie jego pielgrzymowania poprzez walkę, wysiłek i otwartość na działanie łaski Bożej. Uczniowie otrzymują władzę przywracania zdrowia w Jego imię.

Jezus błogosławi cierpienie?[edytuj | edytuj kod]

Bóg jednak nie wymazuje ze świata ani cierpienia, ani umierania, choć przychodzi przecież po to, by obezwładnić śmierć (Hbr 3,14). I chociaż nie chce, by człowiek zawsze w każdym cierpieniu, dopatrywał się związków przyczynowych z osobistym lub przodków grzechem (Łk 13,28nn; J 9,3), to jednak pozwala, aby skutki wypędzenia ludzi z raju wydawały nadal swoje owoce. Jeżeli jednak tak postępuje z nami, to po to, by owe cierpienia przemieniać w radość. O, jak przedziwna łaskawość Twej dobroci dla nas! O, jak niepojęta jest Twoja miłość: aby wykupić niewolnika, wydałeś swego Syna. O, zaiste konieczny był grzech Adama, który został zgładzony śmiercią Chrystusa! O, szczęśliwa wina, skoro ją zgładził tak wielki Odkupiciel![6]. Bóg nie znosi cierpienia, ale może być pociechą dla nas w udręce (Mt 5,5)[7].

Buddyzm[edytuj | edytuj kod]

Cierpienie, zwane w pali dukkha, jest cechą wszelkich uwarunkowanych stanów. Na buddyjską koncepcję cierpienia można spojrzeć pod trzema aspektami uwarunkowania: jako zwyczajne cierpienie, jako zmienność stanów i jako samą istotę uwarunkowaności związaną z niewiedzą w dwunastu ogniwach współzależnego powstawania.

W theravadzie "Nieuwarunkowane Wyzwolenie" (pāli animitta-vimokkha)[8] oraz w mahajanie "trzy ciała Buddy"[9] nie należą do uwarunkowanego istnienia, którego cechą jest cierpienie.

W psychologii[edytuj | edytuj kod]

Cierpienie to stan psychiczny bólu emocjonalnego bądź fizycznego, nieprzyjemne doznanie ciała.

Cierpienie psychiczne wiąże się z doświadczaniem negatywnych emocji takich jak lęk, poczucie krzywdy, smutek, czy żal.

Przypisy

  1. Por. Suffering, w: Collins Dictionary of the English Language. s. 1452.
  2. 2,0 2,1 Suffering. W: Encyclopaedia Judaica. T. 15. s. 486.
  3. Por. Good and Evil, 1952
  4. Romano Amerio, Iota Unum. Analiza zmian w Kościele katolickim w XX wieku, Wydawnictwo Antyk, 2009, s. 774.
  5. DENZINGER, nr 1430
  6. Starodawny hymn liturgiczny: Exultet. W: Dziedzictwo.ekai.pl [on-line]. [dostęp 2011-09-20].
  7. M.-L. Ramlot OP, Cierpienie w: Słownik teologii biblijnej. s. 152-156.
  8. http://sasana.wikidot.com/anicca -Nyanatiloka Mahathera "Słownik Buddyjski", termin Anicca (Nietrwałość); dostęp 2013.01.13
  9. Gampopa "THE JEWEL ORNAMENT OF LIBERATION. The Wish-fulfilling Gem of the Noble Teachings", Characteristics of the Three Kayas; s.288; tłum. Khenpo Konchog Gyaltsen Rinpoche; Snow Lion Publications; Ithaca, New York; ISBN 1-55939-092-1

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ramlot, M.-L. OP, Cierpienie w: Słownik teologii biblijnej. X. Léon-Dufour (red.), K. Romaniuk (tłum. i oprac.). Wyd. 4. Poznań: Pallottinum, 1994, s. 152-156. ISBN 83-7014-224-9.
  • Suffering, w: Collins Dictionary of the English Language. Wyd. 2. Londyn-Glasgow: 1980, s. 1452. ISBN 0-00-433078-1.
  • Suffering. W: Encyclopaedia Judaica. T. 15. Jerozolima-Nowy Jork: Encyclopaedia Judaica Jerusalem - The Macmillan Company, 1971, s. 486.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

  • Salvifici Doloris - list Jana Pawła II o chrześcijańskim sensie ludzkiego cierpienia.
Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o cierpieniu
Commons in image icon.svg