Hruby Wierch

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Hruby Wierch
Ilustracja
Widok z Zaworów
Państwo  Słowacja
Położenie powiat Poprad
Pasmo Tatry, Karpaty
Wysokość 2428 m n.p.m.
Wybitność 252 m
Położenie na mapie Tatr
Mapa lokalizacyjna Tatr
Hruby Wierch
Hruby Wierch
Ziemia49°10′03″N 20°01′37″E/49,167500 20,026944
Hruby Wierch i Niewcyrka
Mur Hrubego i Pośredni Wierszyk

Hruby Wierch (słow. Hrubý vrch, dawniej także Triumetal, niem. Triumetal, dawniej Trumetalspitze, węg. Triumetal) – wybitny szczyt (2428 m n.p.m.) w bocznej Grani Hrubego, będącej odnogą głównej grani odnogi Krywania. Wznosi się on nad dolinami: Hlińską, Młynicką i Niewcyrką. Jego nazwa pochodzi od kształtu góry i towarzyszącej mu masywnej („hruby” – gruby), szerokiej grani północno-zachodniej.

Topografia[edytuj | edytuj kod]

Jest to szczyt zwornikowy, z którego wybiegają trzy granie:

  • południowa, w kierunku Furkotu (Furkotský štít), krótka i niemająca wyraźnego obniżenia między oboma szczytami, oddzielająca dolinę Niewcyrkę od Doliny Młynickiej. Znajduje się w niej Furkotna Przehyba (Furkotská priehyba)[1]. Grań ta daje najdogodniejszy dostęp do szczytu;
  • wschodnia, najsilniej się obniżająca i biegnąca w stronę Szczyrbskiego Szczytu poprzez Szczyrbską Przełęcz. Grań ta leży między Doliną Hlińską i Młynicką;
  • północno-zachodnia (dokładniej: grań NWW), tzw. Grań Hrubego (Hrubé), tworząca niemal poziomy skalny mur i nadająca charakter i nazwę całemu masywowi. Ma ona liczne, ale drobne kulminacje, oddziela Dolinę Hlińską od doliny Niewcyrki.

Dla opisu budowy szczytu ważne są też dwa specyficzne obiekty w jego północnych urwiskach (od strony Doliny Hlińskiej) – rozległe piarżyste kotły: Mały Ogród (Malá záhradka) i Wielki Ogród (Veľká záhradka), ogrodzone skałami w charakterystyczny sposób.

Hruby Wierch uważany jest za najpotężniejszy w Tatrach skalny mur, ze stosunkowo dużą wysokością 600 m[2].

Grań wschodnia[edytuj | edytuj kod]

W grani wschodniej, w kolejności od Hrubego Wierchu ku wschodowi, wyróżniają się:

Górny odcinek wschodniej grani był znany już w XIX wieku. Wiadomo o wejściach na szczyt Hrubego Wierchu od tej strony w towarzystwie Jędrzeja Wali młodszego około 1890 r. (przez północną grzędę Kolistej Turni i górną część wschodniej grani). Całą wschodnią grań od Szczyrbskiej Przełęczy do Hrubego Wierchu jako pierwsi przeszli Alfred Martin i Johann Franz (senior) 13 sierpnia 1907 r., a zimą – Jerzy Krókowski i Stanisław Krystyn Zaremba 27–28 grudnia 1926 r.

Grań północno-zachodnia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Grań Hrubego.

Pierwsi zdobywcy szczytu[edytuj | edytuj kod]

Jako pierwsi zbocza masywu Hrubego Wierchu poznali koziarze (tj. polujący na kozice). W XIX wieku największym znawcą tego rejonu był przewodnik Jędrzej Wala starszy, który początkowo (jeszcze przed 1857 r.) polował tam na kozice, a później (przed 1880 r.) wprowadzał na szczyt polskich turystów. Upamiętniono go w nazwach Walowych Turni – pomniejszych kulminacji w Grani Hrubego.

Zimą pierwszego wejścia na szczyt dokonali Gyula Hefty, Tibold Kregczy, Endre Maurer i Lajos Rokfalusy 13 stycznia 1912 r.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Obecnie na Hruby Wierch nie prowadzi żaden znakowany szlak turystyczny.

W literaturze[edytuj | edytuj kod]

Kazimierz Wierzyński poświęcił masywowi Hrubego wiersz pt. "Hruby"[3].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Grzegorz Barczyk, Ryszard Jakubowski (red.), Adam Piechowski, Grażyna Żurawska: Bedeker tatrzański. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000, s. 328. ISBN 83-01-13184-5.
  2. Nasze Szlaki – Informacje o Tatrach – wszystko co naj...
  3. Pierwodruk: "Kamena" R. VI, nr 8-10/1939, s. 129

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Witold H. Paryski: Tatry Wysokie, przewodnik taternicki, część VIII. "Sport i Turystyka", Warszawa 1956, s. 46-61 (pełny opis taternicki). [Reprinty: "SiT" 1967, "Sklep Podróżnika", ok. 1992]
  2. Władysław Cywiński: Grań Hrubego, przewodnik szczegółowy, tom 14. Wydawnictwo Górskie, Poronin 2008, ​ISBN 978-83-7104-039-9​.
  3. Zofia i Witold H. Paryscy: Wielka encyklopedia tatrzańska, Wydawnictwo Górskie, Poronin 1995, 2004, ​ISBN 83-7104-009-1​. Hasło: Hruby Wierch, s. 424-425.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]