Jan Walc

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jan Walc
Jan Biuletyn, Jan Woreczko, Lew Laicki, Zbigniew Rożnowski
Ilustracja
Jan Walc w 1979 roku
Data i miejsce urodzenia 22 września 1948
Warszawa
Imię i nazwisko przy narodzeniu Jan Zbigniew Walc
Data i miejsce śmierci 10 lutego 1993
Warszawa
Miejsce spoczynku Cmentarz Ewangelicki w Warszawie
Zawód krytyk literacki, publicysta, historyk literatury
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
Strona internetowa
Grób literaturoznawcy Jana Walca na Cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie

Jan Zbigniew Walc ps. Jan Biuletyn, Jan Woreczko, Lew Laicki, Jan Przywilej, Jerzy Niewiadomski, Zbigniew Rożnowski, Cyprian Kamil Biuletyn, X. Ignacy Biuletyn, Zoil, J.W.[1] (ur. 22 września 1948 w Warszawie, zm. 10 lutego 1993 tamże) – polski historyk literatury i krytyk literacki, dr literaturoznawstwa. Dziennikarz i publicystaKrytyki”, „Biuletynu Informacyjnego”, „Kultury Niezależnej”', „Pulsu”, „Przeglądu Wiadomości Agencyjnych”, „Zapisu”, „Polityki”, „Kultury”, „Literatury na świecie”, „Współczesności”, „Głosu”, „Życia Warszawy” i „Wokandy”. Autor reportaży, recenzji, felietonów, oraz esejów politycznych i literackich. Autor książek poświęconych twórczości Tadeusza Konwickiego oraz Adama Mickiewicza. Działacz KOR i opozycji demokratycznej. Członek kierownictwa i drukarz Niezależnej Oficyny Wydawniczej NOWA.

Życiorys[edytuj]

Jan Walc był synem Jana Stanisława i Róży Marii z domu Nowotnej.

Ukończył liceum im. Tadeusza Reytana w 1966 roku i rozpoczął studia na Wydziale Pedagogiki Uniwersytetu Warszawskiego, by po roku przenieść się na polonistykę. W tym czasie zaangażował się w działania Studenckiego Teatru „Sigma”. W czasie studiów był czynnym uczestnikiem Wydarzeń Marcowych – w 1968 roku był aresztowany na 3 miesiące jako członek Międzywydziałowego Komitetu Strajkowego na Uniwersytecie Warszawskim.

Po zwolnieniu z więzienia w czerwcu 1968 roku, został początkowo zawieszony w prawach studenta, jednak w październiku 1969 roku uzyskał pozwolenie na wznowienie studiów na Wydziale Polonistyki UW.

Od 1968 roku znajdował się pod nieustanną inwigilacją Służby Bezpieczeństwa. Na skutek interwencji SB – mimo egzaminu zdanego z bardzo dobrymi wynikami – nie przyjęto go na studium doktoranckie, a po roku pracy (wrzesień 1971 – czerwiec 1972) zwolniono z pracy w liceum im. Stefana Batorego w Warszawie. W tym samym roku debiutował jako krytyk literacki w dwutygodniku Współczesność.

Twórczość krytyczno-literacką rozwijał drukując szkice i recenzje w warszawskiej „Kulturze„, „Literaturze”, „Literaturze na świecie” oraz w „Polityce”. Wkrótce stał się stałym publicystą tych czasopism. Na zlecenie Instytutu Badań Literackich opracowywał zagadnienia przekładu, w latach 1972–1973 w Państwowym Instytucie Pedagogiki Specjalnej wykładał historię, teorię i metodykę nauczania literatury polskiej. W tym samym okresie dla Państwowego Wydawnictwa Naukowego przygotowywał hasła do przewodnika encyklopedycznego Literatura polska.

W latach 1972–1975 pisał pracę doktorską pod kierunkiem prof. Aliny Brodzkiej w IBL PAN pt. Tadeusza Konwickiego przedstawianie świata, którą obronił w 1977 roku.

W latach 1975–76 wykładał historię literatury polskiej i powszechnej w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej. Od 1976 roku współpracował z Komitetem Obrony Robotników (później Komitet Samoobrony Społecznej „KOR”), brał udział w pomocy prześladowanym uczestnikom protestów w Radomiu i Ursusie.

Od tego momentu został objęty zakazem druku, początkowo publikował w drugim obiegu pod pseudonimem (Jan Biuletyn, Jan Woreczko, Lew Laicki), a od 1978 roku po publikacji artykułu „Pamięci Jana Woreczki” już pod własnym nazwiskiem. Był członkiem redakcji „Biuletynu Informacyjnego” (1976–1981), „Głosu” (1977–1979), „Krytyki” (1978–1982) i „Pulsu”, współpracował również z redakcją „Zapisu”. Od 1978 roku pracował jako drukarz w Niezależnej Oficynie Wydawniczej NOWA.

Równolegle na spotkaniach Towarzystwa Kursów Naukowych prowadził wykłady z polskiej literatury powojennej. Jako pracownik Biura Interwencyjnego KSS „KOR” brał udział w rejestrowaniu przypadków łamania praw człowieka i niesieniu pomocy ofiarom bezprawia. W styczniu 1980 roku został członkiem Komisji Helsińskiej „KOR” dokumentującej łamanie praw człowieka w Polsce, jest współautorem „Raportu Madryckiego” omawiającego stan przestrzegania praw człowieka w PRL, w oparciu o konkretne, zarejestrowane przez Biuro Interwencji przypadki łamania prawa.

Publikował w prasie związkowej „Solidarność”, „Niezależność”. We wrześniu 1981 roku został zatrudniony jako adiunkt w Pracowni Literatury Współczesnej IBL PAN. Po ogłoszeniu stanu wojennego 13 grudnia 1981 roku internowany początkowo w więzieniu w Białołęce, później w Jaworzu. Po zwolnieniu ze względu na stan zdrowia nadal współpracował z podziemnym ruchem wydawniczym, został członkiem kolegium redakcyjnego Nowej i współzałożycielem Fundacji NOWA.

Współredagował „Niezależność”, „Kulturę Niezależną” (1984–1991) i „Przegląd Wydarzeń Agencyjnych” (1982–1986) i „Krytykę”.

Stypendium naukowe Harvard University umożliwiło mu w 1986 roku wyjazd do USA, gdzie przygotowywał pracę o twórczości Adama Mickiewicza, w latach 1986-1987 miał gościnne wykłady z literatury polskiej na uniwersytetach w Sztokholmie i w Bonn. W tym czasie z przyczyn politycznych zwolniono go z pracy w IBL PAN, gdzie mógł wrócić dopiero w 1989 roku. W 1990 roku prowadził gościnnie zajęcia na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego.

W latach 90. współpracował z „Tygodnikiem Kulturalnym”, potem z „Wokandą”' (1990–1991) oraz z „Życiem Warszawy” (1991–1993), gdzie drukował cotygodniowe felietony polityczne.

Prowadził również program telewizyjny „Czytane inaczej” w II programie telewizji polskiej.

Publikacje[edytuj]

Poważniejsze prace i zbiory:

  • Wybierane – zbiór artykułów drukowanych w drugim obiegu z lat 1973–1989, Warszawa 1989
  • Ja już wygrałem – Jan Walc rozmawia z senatorem płockim Andrzejem Celińskim, Warszawa 1991
  • Architekt Arki – studium o A. Mickiewiczu, Warszawa 1991
  • Wielka choroba – zbiór esejów literackich, Warszawa 1992
  • Ja tu tylko sprzątam – zbiór artykułów z lat 1989-1993, Warszawa 1995
  • Tadeusza Konwickiego przedstawianie świata – praca doktorska obroniona w 1977, Warszawa 2010.

Nagrody[edytuj]

Odznaczenia[edytuj]

23 września 2006 roku prezydent RP Lech Kaczyński odznaczył pośmiertnie Jana Walca Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski „za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, za działalność na rzecz przemian demokratycznych w kraju”[4].

Życie prywatne i Joanna Trzeciak-Walc[edytuj]

Joanna Trzeciak-Walc (ur. w 1948 roku), żona Walca, była również zaangażowana w działalność niezależną, przepisywała i redagowała niezależne wydawnictwa i książki. W latach 1985–1991 była pracowniczką Muzeum im. Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów w Stawisku. Była założycielką i redaktorką lokalnego dwutygodnika „Gazety Podkowiańskiej”, nagrodzonej przez Pełnomocnika Rządu ds. Demokracji Lokalnej. W latach 1991–1993 pracowała w dziale kultury „Gazety Wyborczej”, była pomysłodawczynią i należała do organizatorów dodatku „Gazeta o książkach”. Od 1998 roku pracowała w Biurze Kultury Urzędu m.st. Warszawy. Od 2006 roku działa w samorządzie Podkowy Leśnej.

Przypisy

  1. Ludzie Nowej 1977-2010. [dostęp 2011-11-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-09-05)].
  2. Listy laureatów 1980-1989, poz. 404. polcul.pl. [dostęp 2016-06-26].
  3. Paweł Sowiński: Jan Walc ‒ w okopach kultury niezależnej. Muzeum Historii Polski, 2013-09-30. [dostęp 2016-06-26].
  4. Spotkanie po latach – uroczystości z okazji 30-lecia KOR w Pałacu Prezydenckim. 2006-09-23. [dostęp 2011-01-11].

Linki zewnętrzne[edytuj]