Jacek Bocheński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jacek Bocheński
ilustracja
Data i miejsce urodzenia 29 lipca 1926
Lwów
Narodowość Polska
Dziedzina sztuki literatura
Ważne dzieła
  • Trylogia rzymska
  • Stan po zapaści
  • Kaprysy starszego pana
  • Trzynaście ćwiczeń europejskich
  • Antyk po antyku
Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”
Strona internetowa
Jacek Bocheński z prof. Katarzyną Marciniak – filolożką klasyczną (Ośrodek Badań nad Tradycją Antyczną na Wydziale Artes Liberales UW); Warszawa, 9 listopada 2010. (Fot. Mariusz Kubik)

Jacek Bocheński (ps. „Adam Hosper”, „Teodor Ursyn”; ur. 29 lipca 1926 we Lwowie) – polski pisarz i publicysta, autor m.in. Trylogii rzymskiej (Boski Juliusz, Nazo poeta, Tyberiusz Cezar).

Jego twórczość charakteryzuje częste odwoływanie się do świata antycznego oraz transpozycja tego świata na świat współczesny. Ponadto porusza zagadnienia takie jak: opozycja wobec władzy autorytarnej, miejsce człowieka we współczesnym świecie i w historii.

Zadebiutował wierszem w tygodniku „Odrodzenie”. Działacz opozycji demokratycznej w PRL. W 1976 r. wraz z Wiktorem Woroszylskim założył podziemne pismo „Zapis”, był redaktorem naczelnym tego pisma w latach 1978–1981[1]. Był w latach 1988–1990 członkiem Komitetu Obywatelskiego przy Lechu Wałęsie. W 1989 został jednym z założycieli Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. W latach 1995–1997 był wiceprezesem, a następnie w latach 1997–1999 prezesem Polskiego PEN Clubu. Organizator Światowego Kongresu PEN w Warszawie w 1999. W latach 1999–2014 był członkiem Rady Języka Polskiego, a w latach 2010–2013 przewodniczącym Rady Stowarzyszenia ZAiKS. Odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (2013).

Pod pseudonimem ''Adam Hosper'' pisał teksty do muzyki rozrywkowej, jest m.in. autorem słów do piosenki ''Rudy rydz''.

Prowadzi blog w intenecie; po ukończeniu Blogów I i II publikuje Blog III[2].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Syn pisarza Tadeusza Bocheńskiego oraz Marii z domu Jankowskiej. Kulturę literacką i upodobanie do antyku odziedziczył po ojcu; jak sam podkreśla: nie czytanie książek było najistotniejszą rzeczą [w domu, red.], tylko fakt, że książki w domu powstawały, gdyż ojciec je właśnie pisał.[3]

Dzieciństwo spędził w Krakowie, następnie w Zakopanem, skąd w 1943 wyjechał i zamieszkał w Chełmie. Pod wpływem poety Kazimierza Andrzeja Jaworskiego, przed wojną redaktora chełmskiej „Kameny[4], w roku 1944 pojechał z nim do Lublina na spotkanie przygotowawcze poświęcone organizacji życia literackiego. Tak nawiązał współpracę z redakcją tygodnika „Odrodzenie”, gdzie zadebiutował wierszem.

W 1945 przeprowadził się do Lublina. Zajął się wtedy redakcją i tworzeniem lubelskiego pisma „Światło”[5]. W 1947 wraz ze „Światłem” przeniósł się do Warszawy, gdzie mieszka do dziś. Od 1949 do 1950 studiował w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Warszawie. Od 1947 do 1948 należał do Polskiej Partii Robotniczej, a od 1948 do 1966 do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Usunięty z PZPR za udział w proteście przeciw wydaleniu z partii Leszka Kołakowskiego. Od 1947 do 1949 pracował okresowo w redakcjach pism „Trybuna Wolności” i „Pokolenie”. W 1950 przyjęty do Związku Literatów Polskich, gdzie pełnił potem funkcje m.in. sekretarza i członka Zarządu Głównego. W 1952 Jerzy Andrzejewski, ówcześnie redaktor „Przeglądu Kulturalnego”, przyjął go do pracy w redakcji (w 1958 wystąpił z redakcji)[6]. Współpracował z wieloma innymi redakcjami, m.in. z „Nową Kulturą”, a w 1959 roku z „Życiem Warszawy”. W 1957 odbył podróż do Afryki. W 1962, a następnie w 1965 został laureatem honorowych nagród Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa za najlepszą książkę krajową.

Gdy w 1966 Leszek Kołakowski wygłosił na Uniwersytecie Warszawskim przemówienie krytykujące rządy Władysława Gomułki, skutkiem czego został zawieszony w prawach członka PZPR, Wiktor Woroszylski i Paweł Beylin przygotowali pismo do Biura Politycznego KC z wnioskiem o cofnięcie decyzji partyjnej. Bocheński podpisał się pod listem jako trzeci i – po zebraniu przez trójkę ogółem kilkunastu podpisów – zaniósł pismo do KC. W konsekwencji wszyscy sygnatariusze listu zostali wezwani przed „rodzaj partyjnego sądu” pod przewodnictwem Zenona Kliszki i usunięci z partii. Od tego czasu Bocheński był działaczem opozycji[7].

W pierwszej połowie lat siedemdziesiątych odbył dwie podróże do Włoch (1970 i 1973–1974). Podczas tych podróży spotykał się z Gustawem Herlingiem-Grudzińskim, który w 1970 roku polecił mu pokój do wynajęcia pod Monte Tiberio na Capri, gdzie Bocheński spędził dwa tygodnie, gromadząc materiał do trzeciego tomu Trylogii, Tyberiusz Cezar[8].

W latach 1972–1973 i w 1981 przebywał w Berlinie Zachodnim na zaproszenie jury programu Artyści w Berlinie.

Należał do Towarzystwa Kursów Naukowych (1978–1981). W grudniu 1981 był internowany, osadzony początkowy w więzieniu w Białołęce[9], następnie w ośrodku w Jaworzu i po tygodniu zwolniony. W stanie wojennym współpracował z Martą Fik w utworzonym z jej inicjatywy i pod jej naczelną redakcją „Nowym Zapisie”, skromniejszej objętościowo kontynuacji dawnego „Zapisu[10]. Współpracował również z wieloma pismami podziemnymi (m.in. „Tygodnikiem Mazowsze”). W 1985 udzielił Jackowi Trznadlowi wywiadu do Hańby domowej[11].

Jest członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich i Stowarzyszenia Pracowników, Współpracowników i Przyjaciół Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa Imienia Jana Nowaka-Jeziorańskiego.

Mieszka w Warszawie, na Służewie.

Cenzura komunistyczna[edytuj | edytuj kod]

Nazwisko Jacka Bocheńskiego znalazło się na specjalnej liście, na której umieszczono autorów pod szczególnym nadzorem peerelowskiej cenzury. Tomasz Strzyżewski w swojej książce o cenzurze w PRL publikuje poufną instrukcję cenzorską z 21 lutego 1976 Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, dotyczącą osób, które się na liście znalazły, oraz następujące wytyczne: Wszystkie własne publikacje autorów z poniższej listy zgłaszane przez prasę i wydawnictwa książkowe oraz wszystkie przypadki wymieniania ich nazwisk należy sygnalizować kierownictwu Urzędu, w porozumieniu z którym może jedynie nastąpić zwolnienie tych materiałów. Zapis nie dotyczy radia i TV, których kierownictwo we własnym zakresie zapewnia przestrzeganie tych zasad. Treść niniejszego zapisu przeznaczona jest wyłącznie do wiadomości cenzorów[12].

Odznaczenia i nagrody[edytuj | edytuj kod]

Jacek Bocheński, Ryszard Matuszewski, Irena Szymańska; Polski PEN-Club, Warszawa 1997

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Utwory literackie Jacka Bocheńskiego.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Bocheński 2011 ↓, s. 158.
  2. STRONA GŁÓWNA – JACEK BOCHEŃSKI, JACEK BOCHEŃSKI [dostęp 2018-05-25] (pol.).
  3. Bocheński 2013 ↓, s. 21.
  4. Kazimierz Andrzej Jaworski. Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN”. [dostęp 2017-05-23].
  5. Bocheński 2011 ↓, s. 11-12.
  6. Bocheński 2011 ↓, s. 33.
  7. Bocheński 2013 ↓, s. 69-70.
  8. Bocheński 2013 ↓, s. 151.
  9. Bocheński 2013 ↓, s. 73.
  10. Bocheński 2013 ↓, s. 194-197.
  11. Bocheński 2011 ↓, s. 65-92.
  12. Strzyżewski 2015 ↓, s. 95.
  13. M.P. z 1997 r. Nr 16, poz. 151
  14. M.P. z 1997 r. Nr 33, poz. 315
  15. Nagroda Nike. nike.org.pl. [dostęp 2015-07-19].
  16. Odznaczenia z okazji Święta Niepodległości. 2013-11-11. [dostęp 2013-11-11].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]