Jerzy Wójcik (operator filmowy)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jerzy Wójcik
Data i miejsce urodzenia 12 września 1930
Nowy Sącz
Data i miejsce śmierci 3 kwietnia 2019
Warszawa
Zawód operator, scenarzysta i reżyser filmowy, pedagog
Współmałżonek Magda Teresa Wójcik
Lata aktywności 1958–2015
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski

Jerzy Michał Wójcik (ur. 12 września 1930 w Nowym Sączu, zm. 3 kwietnia 2019 w Warszawie[1]) – polski operator filmowy, reżyser, autor scenariuszy filmowych i teatralnych.

Międzynarodową sławę zyskał w latach „polskiej szkoły filmowej” jako współtwórca największych sukcesów artystycznych polskiego kina lat 50. i 60.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się jako syn oficera 1 Pułku Strzelców Podhalańskich, majora Andrzeja Wójcika. Na początku września 1939 wraz z matką i bratem Marianem był ewakuowany do Lwowa, a następnie powrócił do Nowego Sącza. Po wojnie rodzina Wójcików zamieszkała w Boguszowie w Sudetach.

W 1955 ukończył studia na wydziale operatorskim PWSF w Łodzi i rozpoczął pracę w zespole filmowym „Kadr”. Dyplom otrzymał w roku 1964. W roku 1956 pracował jako drugi operator pod kierunkiem Jerzego Lipmana przy zdjęciach do „Kanału” Andrzeja Wajdy.

Zadebiutował jako samodzielny operator w Eroice Andrzeja Munka (1958). Następnie realizował m.in. zdjęcia do filmów Popiół i diament (1958) Andrzeja Wajdy, Matka Joanna od Aniołów (1961) i Faraon (1966) Jerzego Kawalerowicza, Westerplatte (1967) Stanisława Różewicza i Potop (1973) Jerzego Hoffmana, aż do Anioła w szafie (1987) Stanisława Różewicza.

W latach 1968–1970 współpracował z reżyserami jugosłowiańskimi. Wyreżyserował dwa filmy fabularne – Skarga (1991) i Wrota Europy, (1999) – do których napisał również scenariusze. W latach 1976–1985 zajmował się także reżyserią telewizyjną – stworzył kilka spektakli Teatru Telewizji, m.in. Joanna d’Arc (1976) i Relacja (1977).

Był autorem scenariuszy dla Teatru Telewizji oraz Teatru Adekwatnego.

Został profesorem sztuki filmowej. W latach 1981–1982 wykładał sztukę operatorską na Wydziale Radia i Telewizji Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, a od 1982 wykładał na Wydziale Operatorskim PWSFTviT w Łodzi, początkowo jako profesor nadzwyczajny, od 1988 zwyczajny. W latach 2000–2003 wykładał na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, a w latach 2010–2015 na Wydziale Scenografii Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie.

Za swoją twórczość był wielokrotnie nagradzany, m.in. Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (2005), nagrodą „Vitae Valor” za całokształt twórczości na III Festiwalu Filmowym „Vitae Valor” w Tarnowie (2003), nagrodą za całokształt twórczości „Golden Camera 300” na MFF Sztuki Operatorskiej im. Braci Manaki w Bitola w Macedonii (1999), a wcześniej szeregiem nagród za zdjęcia do filmów i za reżyserię spektakli teatru TV.

Był honorowym przewodniczącym Stowarzyszenia Twórców Obrazu Filmu Fabularnego.

W roku 2006 opublikował zawierającą przemyślenia i wspomnienia zawodowe książkę Labirynt światła, w roku 2017 Sztukę filmową – zbiór wykładów, wygłoszonych w latach 2000–2003 na Uniwersytecie Warszawskim.

Ostatnie lata życia spędził w Podkowie Leśnej. Podczas uroczystości żałobnych, 11 kwietnia, w kościele św. Krzysztofa w Podkowie Leśnej wiceminister kultury i dziedzictwa narodowego Wanda Zwinogrodzka odczytała list ministra Piotra Glińskiego. Pogrzeb odbył się według ceremoniału państwowego z asystą wojskową. Profesor Wójcik został odznaczony pośmiertnie Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski za wybitne zasługi w pracy artystycznej i twórczej na rzecz rozwoju i popularyzowania polskiej kinematografii[2][3].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

W roku 1959 poślubił aktorkę Magdę Teresę Dąbrowską. Na początku lat 60. przeniósł się z Łodzi do Warszawy. W roku 1963 został ojcem syna Tomasza (fizyka, scenografa i grafika).

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Etiudy szkolne[edytuj | edytuj kod]

  • 1953
    • Kiedy ty śpisz (współpraca operatorska), reż. Andrzej Wajda, zdj. Jerzy Lipman
    • Piaskarze (współpraca operatorska), reż. Andrzej Wajda, zdj. Jerzy Lipman
    • Początek dnia (zdjęcia), reż. Julian Dziedzina
  • 1955
    • Człowiek nie umiera (współpraca operatorska), reż. Sylwester Chęciński, zdj. Henryk Depczyk
    • Godzina bez słońca (zdjęcia), reż. Paweł Komorowski
    • Powrót (zdjęcia), reż. Julian Dziedzina
  • 1966Medaliony (zdjęcia), reż. Andrzej Brzozowski

Filmy fabularne[edytuj | edytuj kod]

Reżyseria[edytuj | edytuj kod]

  • 1976 – Joanna d’Arc, Teatr TV
  • 1977 – Relacja, Teatr TV (autor)
  • 1978
    • Medea, Teatr TV (także adaptacja)
    • Anna, Teatr TV
  • 1979 – Tu zaszła zmiana, Teatr TV (także scenariusz)
  • 1982 – Pyłek w oku, Teatr TV (także scenariusz)
  • 1985 – Promethidion, Teatr TV
  • 1991 – Skarga (także scenariusz)
  • 1996 – Portret w przestrzeni (także scenariusz)
  • 1999 – Wrota Europy (także scenariusz)

Scenariusze[edytuj | edytuj kod]

  • 1956 – Koniec nocy (współautor scenariusza i zdjęć), reż. Julian Dziedzina, Paweł Komorowski, Walentyna Uszycka
  • 1974 – Człowiek jak człowiek według Bertolda Brechta, reż. Magda Teresa Wójcik, Teatr Adekwatny
  • 1976 – Bhagavad Gita – Pieśń Pana według Mahabharaty, reż. Magda Teresa Wójcik, Teatr Adekwatny
  • 1977 – Relacja, Teatr TV (autor, także reżyseria)
  • 1978 – Medea, Teatr TV (adaptacja, także reżyseria)
  • 1979
    • Medea według Eurypidesa (adaptacja), reż. Magda Teresa Wójcik, Teatr Adekwatny
    • Tu zaszła zmiana, Teatr TV (także reżyseria)
  • 1982 – Pyłek w oku, Teatr TV (także reżyseria)
  • 1983 – Cesarz według Ryszarda Kapuścińskiego, reż. Magda Teresa Wójcik, Teatr Adekwatny
  • 1988 – Bhagavad Gita według Mahabharaty, reż. Magda Teresa Wójcik, Teatr Adekwatny
  • 1991 – Skarga (także reżyseria)
  • 1996 – Portret w przestrzeni (także reżyseria)
  • 1999 – Wrota Europy (także reżyseria)
  • 2002 – Cesarz według Ryszarda Kapuścińskiego (scenariusz), reż. Magda Teresa Wójcik, Teatr Adekwatny

Nagrody i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

  • 1962 – Matka Joanna od AniołówNagroda Ministra Kultury i Sztuki I stopnia;
  • 1966 – Potem nastąpi ciszaNagroda Ministra Obrony Narodowej II stopnia;
  • 1967 – Westerplatte
    • Nagroda Ministra Kultury i Sztuki I stopnia;
    • Nagroda Ministra Obrony Narodowej I stopnia
  • 1968 – Vrane – Dyplom za Osiągnięcia Twórcy Zagranicznego w kinematografii jugosłowiańskiej (Festiwal Filmów Jugosłowiańskich, Pula)
  • 1975 – Opadły liście z drzew
    • Nagroda Państwowa II stopnia
    • Nagroda za zdjęcia (Festiwal Polskich Filmów Fabularnych, Gdańsk)
  • 1977 – Relacja
    • Nagroda Przewodniczącego Komitetu ds. Radia i Telewizji I stopnia za spektakl teatru TV
    • Nagroda Złoty Ekran za spektakl teatru TV
  • 1987 – Anioł w szafie – nagroda za zdjęcia na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych
  • 1988 – Anioł w szafie – Nagroda Szefa Kinematografii za twórczość filmową w dziedzinie filmu fabularnego za rok 1987
  • 1998 – Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski z okazji 50-lecia PWSFTviT
  • 1999 – Nagroda za całokształt twórczości filmowej w dziedzinie sztuki operatorskiej „Golden Camera 300” na MFF Sztuki Operatorskiej im. braci Manaki w Bitola (Macedonia)
  • 2002 – 4 grudnia na ulicy Piotrkowskiej w Łodzi odsłonięto gwiazdę Jerzego Wójcika w Alei Gwiazd (w okolicach Hotelu Grand i kina Polonia)
  • 2003 – Nagroda „Vitae Valor” za całokształt twórczości na III Festiwalu Filmowym „Vitae Valor” w Tarnowie
  • 2005 – Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
  • 2009 – Orły 2009Nagroda za Osiągnięcia Życia
  • 2012 – Platynowe Lwy nagroda na 37 Gdynia Film Festival za całokształt twórczości
  • 2019 – Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Katarzyna Krzykowska, Wojciech Przylipiak, Grzegorz Janikowski: Zmarł operator filmowy Jerzy Wójcik, współtwórca polskiej szkoły filmowej. pap.pl, 4 kwietnia 2019. [dostęp 2019-04-09].
  2. Jerzy Wójcik pośmiertnie odznaczony przez Prezydenta. prezydent.pl, 2019-04-11. [dostęp 2019-05-02].
  3. List Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 11 kwietnia 2019.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jerzy Wójcik, Labirynt światła, opracował Seweryn Kuśmierczyk, Canonia, Warszawa 2006, ​ISBN 83-923967-0-7​.
  • Jerzy Wójcik, Sztuka filmowa, opracował Seweryn Kuśmierczyk, Canonia, Warszawa 2017, ​ISBN 978-83-946851-0-2​.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]