Jodłowa (gmina)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jodłowa
gmina wiejska
Ilustracja
Urząd Gminy w Jodłowej
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Powiat dębicki
TERYT 1803052
Siedziba Jodłowa
Wójt Jan Janiga
Powierzchnia 59,86 km²
Populacja (31.12.2019)
• liczba ludności

5359[1]
• gęstość 90 os./km²
Nr kierunkowy 14
Kod pocztowy 39-225
Tablice rejestracyjne RDE
Adres urzędu:
Jodłowa 1a
39-225 Jodłowa
Szczegółowy podział administracyjny
Liczba sołectw 7
Liczba miejscowości 5
Położenie na mapie powiatu dębickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu dębickiego
Jodłowa
Jodłowa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Jodłowa
Jodłowa
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Jodłowa
Jodłowa
Ziemia49°53′N 21°18′E/49,876111 21,303611
Strona internetowa
Biuletyn Informacji Publicznej
Portal Portal Polska

Jodłowagmina wiejska w województwie podkarpackim, w powiecie dębickim z siedzibą w Jodłowej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze wzmianki o miejscowościach dzisiejszej gminy pochodzą z XIV wieku, w czasach I Rzeczpospolitej teren ten był częścią powiatu bieckiego w województwie krakowskim oraz powiatu pilzneńskiego w województwie sandomierskim[2].

Województwo Miejscowość
krakowskie Dębowa
Jodłowa
sandomierskie Dęborzyn
Dzwonowa
Zagórze

W wyniku rozbiorów ziemie te zostały włączone do państwa Habsburgów[3], gdzie po reformie w 1773 były częścią dystryktu Tarnów w cyrkule pilzneńskim(niem. Kreis Pilzno)[potrzebny przypis][4]. Reforma administracji z 1782 roku zaliczyła je do cyrkułu Dukla(od 1791 cyrkuł Jasło)[potrzebny przypis][5]. Po kolejnej dużej reformie z 1850 stały się częścią Bezirk Brzostek w Kreis Jaslo, a w 1867 Kreis Pilzno[potrzebny przypis].

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości gmina byłą częścią powstałego na bazie Kreis Pilzno powiatu pilźnieńskiego znajdującego się w granicach województwa krakowskiego[6]. Po zniesieniu powiatu pilzneńskiego w 1932 roku gmina stała się częścią powiatu jasielskiego[7]

Mapa województwa krakowskiego z zaznaczoną gminą Jodłowa w powiecie jasielskim

Administracja niemiecka w Generalnym Gubernatorstwie na tych terenach ustanowiła powiat jasielski(niem. Landkeris Jaslo) w dystrykcie krakowskim(niem. Distrikt Krakau)[8].

Po zakończeniu II wojny światowej gmina weszła w skład powiatu jasielskiego w utworzonym województwie rzeszowskim[9].

W 1954 na podstawie reformy reorganizującej administrację wiejską zlikwidowano gminy, a w ich miejsce powołano gromady. Obszar zajmowany przez ówczesną gminę został podzielony pośród trzy gromady: Jodłowa, Zagórze(włączona do gromady Jodłowa w 1960) oraz Błażkowa(w 1969, w wyniku likwidacji jednostki, do gromady Jodłowa włączono wieś Dębowa).

W rezultacie reformy administracji w 1973 ponownie utworzono gminę Jodłowa, która znajdowała się w ówczesnym powiecie jasielskim. Między 1975 a 1999 gmina należała do województwa tarnowskiego. Od czasu utworzenia 16 województw gmina leży w powiecie dębickim w województwie podkarpackim.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Gmina znajduje się na Pogórzu Ciężkowickim; jej obszar rozciąga się pomiędzy garbami okalającymi dolinę rzeki Jodłówki wpadającej do Wisłoki.

Podział administracyjny sytuuje gminę na zachodnich rubieżach województwa podkarpackiego; od zachodu graniczy ona z gminami województwa małopolskiego.

Struktura powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Według danych z roku 2002[10] gmina Jodłowa ma obszar 59,86 km², w tym:

  • użytki rolne: 69%
  • użytki leśne: 21%

Gmina stanowi 7,71% powierzchni powiatu.

Miejscowości[edytuj | edytuj kod]

W skład gminy wchodzi 5 miejscowości podzielonych na 7 sołectw[11].

Sołectwo Wieś Mieszkańcy Powieszchnia [ha]
Dęborzyn 386 415,5
Dębowa 579 813,82
Dzwonowa 343 373,61
Jodłowa Dolna Jodłowa 2539 2044[12]
Jodłowa Górna 986 1358[13]
Jodłowa Wisowa 466 680[14]
Zagórze 296 306,19

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Ludność gminy wg. płci(2019)

     mężczyźni

     kobiety

Na koniec roku 2019 gminę zamieszkiwało 5359 mieszkańców, z czego na każdą kobietę przypadało 1,03 mężczyzny. Gęstość zaludnienia wyniosła 90 osób/km2[1].

W roku 2019 gmina odnotowała ujemny wskaźnik przyrostu naturalnego(-10 osób) oraz ujemne saldo migracji(-30 osób) – od roku 1995 gmina straciła 4,78% mieszkańców[15].

Gmina Jodłowa Population Growth 1999-2019.svg

Średni wiek mieszkańców wyniósł 39,7 roku(2019), a dystrybucje ludności w grupach wiekowych ukazuje poniższy wykres(2014)[1].

Piramida wieku Gmina Jodlowa.png

Średni dochód na mieszkańca w roku 2002 wyniósł 1210,09 zł[10].

Religia[edytuj | edytuj kod]

Przed II wojną światową działała gmina żydowska, która posiadała drewnianą synagogę na jodłowskim rynku oraz cmentarz w Jodłowej-Wisowej. Synagoga została zniszczona podczas II wojny światowej, a większość społeczności żydowskiej zamordowano[16].

Obecnie teren gminy znajduje się w diecezji tarnowskiej kościoła katolickiego; teren ten dzielą między siebie trzy parafie dekanatu Pilzno:

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Na terenie gminy działa 6 publicznych placówek oświatowych: 5 szkół podstawowych oraz zespół szkół ponadpodstawowych[17].

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Koło Gospodyń Wiejskich w Dzwonowej podczas dożynek

Gminne Centrum Kultury i Czytelnictwa zajmuje się organizacją okolicznościowych konkursów, wystaw oraz spotkań z twórcami kultury a także wydarzeń sportowych. Stałymi grupami działającymi przy GCKiCz są: kapela „Jodłowianie”, Orkiestra Dęta OSP oraz Klub Seniora. W ramach placówki działa biblioteka publiczna oraz Centrum Edukacji Ekologicznej[18][19].

Kultywowanie rodzimych tradycji podtrzymuje pięć kół gospodyń wiejskich[20], które zajmują się organizacją festynów oraz popularyzowaniem wiedzy o zwyczajach ludowych[18].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Wnętrze kościoła pw św. Stanisława BM
Zabytkowa kaplica

Rejestr zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa wyróżnia następujące zabytki nieruchome na terenie gminy Jodłowa[21]:

Ponadto na terenie gminy znajdują się inne obiekty historyczne warte odnotowania:

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Na obszarze obejmującym ok. 42% terenu gminy znajduje się część Parku Krajobrazowego Pasma Brzanki[22].

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Przez gminę prowadzi szlak turystyczny żółty Szlak Trzech Pogórzy - prowadzący z Siedlisk do Dynowa przez trzy pogórza: Ciężkowickie, Strzyżowskie i Dynowskie[23].

Sąsiednie gminy[edytuj | edytuj kod]

Brzostek, Brzyska, Pilzno, Ryglice, Szerzyny

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Gmina Jodłowa w liczbach. Polska w Liczbach. [dostęp 2020-09-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-10-09)].
  2. Wykazy Geograficzno-Statystyczne. W: Adolf Pawiński: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. 3: Małopolska. Warszawa: Księgarnia Gebethnera i Wolffa, 1886, s. 124, 244, 258.
  3. por. Plik:First Partition of Poland1772.png
  4. por. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii 1781
  5. por. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii 1792
  6. Dz.U. z 1920 r. nr 117, poz. 768 – Ustawa z dnia 3 grudnia 1920 r. o tymczasowej organizacji władz administracyjnych II instancji (województw) na obszarze b. Królestwa Galicji i Lodomerji z W. Ks. Krakowskiem oraz na wchodzących w skład Rzeczypospolitej Polskiej obszarach Spisza i Orawy.
  7. Dz.U. z 1932 r. nr 1, poz. 3 – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 4 grudnia 1931 r. w sprawie zniesienia oraz zmiany granic niektórych powiatów na obszarze województwa krakowskiego.
  8. por. Plik:Gengub admin.png
  9. Dz.U. z 1945 r. nr 27, poz. 168 – Dekret z dnia 7 lipca 1945 r. o utworzeniu województwa rzeszowskiego.
  10. a b Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  11. Sołectwa. BIP Gminy Jodłowa. [dostęp 2020-10-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-08-10)].
  12. Sołectwo Jodłowa Dolna. BIP Gminy Jodłowa. [dostęp 2020-10-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-10-09)].
  13. Sołectwo Jodłowa Górna. BIP Gminy Jodłowa. [dostęp 2020-10-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-10-09)].
  14. Sołectwo Jodłowa Wisowa. BIP Gminy Jodłowa. [dostęp 2020-10-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-10-09)].
  15. Bank Danych Lokalnych. GUS. [dostęp 2020-10-09]. Interaktywna usługa dostępu do danych GUS; zakres tematyczny: kategoria "Ludność", grupa "Stan ludności", podgrupa "Ludność w gminach bez miast na prawach powiatu i w miastach na prawach powiatu wg płci" w latach 1995-2019
  16. Historia społeczności. Wirtualny Sztetl. [dostęp 2020-09-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-09-08)].
  17. Zespół Szkół w Jodłowej. [dostęp 2020-10-09].
  18. a b Gminne Centrum Kultury i Czytelnictwa w Jodłowej. [dostęp 2020-09-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-09-08)].
  19. Gmina Jodłowa – Gminne Centrum Kultury i Czytelnictwa. [dostęp 2020-10-09].
  20. Krajowy Rejestr Kół Gospodyń Wiejskich. Gmina Jodłowa. ARiMR. [dostęp 2020-09-08].
  21. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podkarpackie. 2020-09-30.
  22. Geoportal krajowy. Geoportal. [dostęp 2020-09-08].
  23. Odznaka PTT Szlak Trzech Pogórzy. Polskie Towarzystwo Tatrzańskie. [dostęp 2020-09-08].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]