Kościół św. Leonarda w Lipnicy Murowanej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kościół św. Leonarda
Distinctive emblem for cultural property.svg A-154 z 06.11.1969 i A-1319/M z dnia 15.01.2013[1] z dnia 06.11.1969
kościół filialny
Ilustracja
Drewniany kościół cmentarny w Lipnicy Dolnej
Państwo  Polska
Miejscowość Lipnica Dolna[2]
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia św. Andrzeja Apostoła w Lipnicy Murowanej
Wezwanie św. Leonarda
Położenie na mapie gminy Lipnica Murowana
Mapa konturowa gminy Lipnica Murowana, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Kościół św. Leonarda”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Kościół św. Leonarda”
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Kościół św. Leonarda”
Położenie na mapie powiatu bocheńskiego
Mapa konturowa powiatu bocheńskiego, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Kościół św. Leonarda”
Ziemia49°51′37,59″N 20°31′49,47″E/49,860442 20,530408
Drewniane kościoły południowej Małopolski[a]
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Ilustracja
Państwo  Polska
Typ kulturowy
Spełniane kryterium III, IV
Numer ref. 1053
Region[b] Europa i Ameryka Północna
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 2003
na 27. sesji

Kościół św. Leonarda – drewniany kościół cmentarny, usytuowany w miejscowości Lipnica Dolna[2] w powiecie bocheńskim. W 2003 roku wpisany, wraz z innymi drewnianymi kościołami południowej Małopolski, na listę światowego dziedzictwa UNESCO[3].

Opis[edytuj | edytuj kod]

Kościół znajduje się nad rzeczką Uszwicą, poza historyczną granicą dawnych obwarowań miejskich Lipnicy Murowanej. Kościół zbudowano prawdopodobnie pod koniec XV wieku, na miejscu wcześniejszej świątyni[4]. Jednak według miejscowej tradycji pochodzi on z roku 1143 lub 1203 – taką datę można odczytać na północno-wschodniej ścianie prezbiterium – i stoi na miejscu dawnej pogańskiej gontyny.

Zachował się do dziś w stanie prawie niezmienionym i należy do najcenniejszych drewnianych kościołów gotyckich Polski. Jest to świątynia orientowana, o konstrukcji zrębowej, dwudzielna. Prezbiterium zamknięte jest trójbocznie. Nawa jest szersza, w kształcie kwadratu. W XVII wieku kościół został otoczony malowniczymi sobotami, w tym czasie dodano także wieżyczkę na sygnaturkę. Przy prezbiterium nie ma zakrystii. Dach świątyni jest jednokalenicowy, o konstrukcji więźbowo-zaskrzynieniowej, kryty gontem. Zgodnie z dawną tradycją okna są tylko po stronie południowej, zaś drzwi wejściowe od południa i zachodu.

Wnętrze nakryte jest stropami z zaskrzynieniami w nawie. Na stropach znajduje się polichromia patronowa: w nawie z końca XV wieku, w prezbiterium z XVI wieku[5]. Na zaskrzynieniach znajdują się deski z dekoracją o motywach kasetownowych, wykonaną prawdopodobnie w XVII wieku. Malowidła w prezbiterium pochodzą z 1689 roku (data wymalowana w północno-wschodnim narożu)[5]. Na zamknięciu przedstawiono Ukrzyżowanie na tle draperii podtrzymywanej przez aniołów, na ścianie północnej Sąd Ostateczny, na południowej Ostatnią Wieczerzę i wizerunek Najświętszej Marii Panny adorowanej przez św. Szymona z Lipnicy[6]. W nawie, na ścianie północnej, znajduje się polichromia z 1711 roku (data na belce tęczowej)[5]. Dekoracja chóru muzycznego składają się charakteryzujące się ludową ekspresją malowidła przedstawiające Dekalog. W kościele znajdowały się dawniej trzy zabytkowe tryptyki. Zostały skradzione w nocy z 4 na 5 lipca 1992 roku, a następnie odzyskane. Zdecydowano się jednak umieścić je w Muzeum Diecezjalnym w Tarnowie[7]. Dziś w Lipnicy można podziwiać ich kopie. Na wyposażenie świątyni składają się:

  • kopia tryptyku św. Leonarda, pochodzącego z ok. 1510 roku[8]. W polu środkowym św. Leonard z kajdanami w rękach, św. Wawrzyniec i św. Florian. Na skrzydłach bocznych ukazano sceny z życia św. Leonarda i wizerunki świętych;
  • kopia tryptyku św. Mikołaja, pochodzącego z ok. 1530 roku[9]. W polu środkowym św. Mikołaj, który ofiarowuje trzem biednym pannom posag w postaci trzech złotych kul;
  • kopia tryptyku Adoracji Dzieciątka Jezus, pochodzącego z 3 lub 4 ćw. XV wieku[5];
  • grupa Pasji na belce tęczowej, w skład której wchodzą krucyfiks oraz figury Matki Boskiej i św. Jana;
  • barokowe obrazy na południowej ścianie nawy;
  • gotycka płaskorzeźba Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny z końca XIV wieku[5].

Ciekawym elementem jest też belka podtrzymująca ołtarz od tyłu. Rzekomo jest to dawna rzeźba Świętowita. W posadzce nawy znajduje się płyta nagrobna Antoniego Ledóchowskiego, ojca sióstr bł. Marii Teresy i św. Julii Marii.

Cennym zabytkiem jest feretron procesyjny z płaskorzeźbą Trójcy Świętej[6]

Kościół został poważnie uszkodzony przez powódź w 1997 roku. Woda podmyła wówczas fundamenty i dostała się do wnętrza. Całkowicie zniszczyła kryptę i znajdujący się w niej nagrobek. Świątynię uratowali mieszkańcy wsi, przywiązując ją linami do potężnych drzew. Po ustąpieniu powodzi szybko przystąpiono do gruntownych prac remontowych[7]. W 2003 roku kościół został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Nerwowo było również w roku 2010. Wówczas kościółek otoczono specjalnym kołnierzem, który zabezpieczył go przed zalaniem. W 2014, gdy poziom pobliskich rzek przekroczył stany alarmowe, strażacy PSP w Bochni i z 4 jednostek OSP z terenu gminy Lipnica Murowana zabezpieczyli otoczenie kościoła mobilnymi zaporami wodnymi, które wypożyczono od Państwowej Straży Pożarnej w Bochni.

W roku 2016, dzięki staraniom ks. Zbigniewa Krasa, dotychczasowego proboszcza Parafii św. Leonarda w Lipnicy Murowanej, a obecnego kapelana Prezydenta Andrzeja Dudy oraz Komendanta Państwowej Straży Pożarnej w Bochni – st. bryg. mgr inż. Krzysztofa Kokoszki, 16 marca w Lipnicy Murowanej, została przekazana specjalnie zaprojektowana przez firmę SUPRON1 mobilna zapora przeciwpowodziowa, mająca na celu ochronę światowej klasy zabytku[10].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie. 2020-09-30. [dostęp 2014-08-09].
  2. a b Mapa gminy Lipnica Murowana
  3. Gmina Lipnica Murowana. Liga UNESCO. [dostęp 2013-04-19].
  4. Brykowski R., Lipnica Murowana [w:] Architektura gotycka w Polsce, red. T. Mroczko, M. Arszyński, vol. 2, Warszawa 1995 (Dzieje Sztuki Polskiej, t. II, cz. 1), s. 140-141.
  5. a b c d e Kościoły Lipnicy Murowanej. „Currenda”. 10-12, s. 883-892, 1992. Sprawdź autora:1.
  6. a b Lipnica Murowana - Kościół pw. św. Leonarda w Lipnicy Murowanej. www.drewniana.malopolska.pl. [dostęp 2021.04.23].
  7. a b Kogut Szczepan, Lipnica Murowana, Tarnów 1998, s. 10.
  8. KS, Lipnica Murowana [w:] Malarstwo gotyckie w Polsce, red. A. Labuda, K. Secomska, vol. 2, Warszawa 2004 (Dzieje Sztuki Polskiej), s. 220.
  9. Konstancja Stępkowska. Tryptyk św. Mikołaja w kościele cmentarnym w Lipnicy Murowanej. „Sprawozdania Komisji do Badania Historii Sztuki w Polsce”. 8, s. CCCCLIV, 1912. 
  10. Zabytkowy kościół św. Leonarda w Lipnicy Murowanej będzie chroniony przed powodzią specjalnymi zaporami – foto, KBC24 [dostęp 2016-03-17] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Banach B., Banach J., Parafia w Lipnicy Murowanej. Zarys dziejów od powstania do roku 1945, Lipnica Murowana 2005.
  • Brykowski R., Drewniana architektura kościelna w Małopolsce XV wieku, red. W. Jaworowska, S. Mossakowski, J. Pietrusiński, Wrocław 1981 (Studia z Historii Sztuki, t. XXXI).
  • Brykowski R., Kornecki. M., Drewniane kościoły w Małopolsce Południowej, Wrocław 1984.
  • Brykowski R., Lipnica Murowana [w:] Architektura gotycka w Polsce, red. T. Mroczko, M. Arszyński, vol. 2, Warszawa 1995 (Dzieje Sztuki Polskiej, t. II, cz. 1), s. 140-141.
  • Budziakowski M., Piotrowska N., Kłusek M., Kościół św. Leonarda w Lipnicy Murowanej – analiza substancji zabytkowej. Wybrane zagadnienia., Wiadomości Konserwatorskie nr 62/2020
  • Dutkiewicz J., Malarstwo ścienne w budownictwie drewnianym, Wiadomości Konserwatorskie 5, 1858, s. 9-27.
  • Faryna-Paszkiewicz H., Omilanowska M., Pasieczny R., Atlas zabytków architektury w Polsce, Warszawa 2001.
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. I, Województwo krakowskie, z. 2, Powiat bocheński, red. J. Szablowski, Warszawa 1951.
  • Kogut Sz., Lipnica Murowana, Tarnów 1998.
  • Kornecki M., Kościoły Lipnicy Murowanej, Currenda 10-12, 1992, s. 883-892.
  • Kras Z., Kościół św. Leonarda – zabytków lipnickich korona, Kraków 2013 (Ocalone Zabytki, t. 3). 
  • Kras Z., Lipnica Murowana: kościół św. Leonarda perła średniowiecznej architektury drewnianej, Tarnów 2000.
  • Krassowski W., Ciesielskie znaki montażowe w XV i pierwszej połowie XVI wieku, Kwartalnik Historii Kultury Materialnej 5, 1957, s. 503-518.
  • KS, Lipnica Murowana [w:] Malarstwo gotyckie w Polsce, red. A. Labuda, K. Secomska, vol. 2, Warszawa 2004 (Dzieje Sztuku Polskiej), s. 220-221.
  • Kydryńska A., Kościółek św. Leonarda w Lipnicy Murowanej, Wiadomości Konserwatorskie 5, Kraków 1958, s. 86-87.
  • Mac, Lipnica Murowana [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, red. B. Chlebowski, F. Sulimierski, W. Walewski, t. V, Warszawa 1877, s. 270-271.
  • Siwek A., Świadek wieków- kościół św. Leonarda w Lipnicy Murowanej, Aura 5, 2004, s. 13.
  • Stępkowska K., Tryptyk św. Mikołaja w kościele cmentarnym w Lipnicy Murowanej, Sprawozdania Komisji do Badania Historii Sztuki w Polsce 8, 1912, s. CCCCL-CCCCLV.
  • Wolff-Łozińska Barbara, Malowidła stropów polskich 1 poł. XVI w., Kraków 1971.
  • Wolski M., Lipnica Murowana [w:] Słownik historyczno-geograficzny województwa krakowskiego w średniowieczu, red. F. Sikora, cz. III, z. 3: Lasocice-Łaganów, Kraków 2000, s. 645-656.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]