Cerkiew św. Michała Archanioła w Turzańsku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Cerkiew św. Michała Archanioła
Distinctive emblem for cultural property.svg A-78 z dnia 31.01.1985[1]
cerkiew parafialna
Ilustracja
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Miejscowość Turzańsk
Wyznanie prawosławne
Kościół Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny
Diecezja przemysko-gorlicka
Wezwanie św. Michała Archanioła
Wspomnienie liturgiczne 8/21 listopada
Położenie na mapie gminy Komańcza
Mapa lokalizacyjna gminy Komańcza
Cerkiew w Turzańsku
Cerkiew w Turzańsku
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Cerkiew w Turzańsku
Cerkiew w Turzańsku
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Cerkiew w Turzańsku
Cerkiew w Turzańsku
Położenie na mapie powiatu sanockiego
Mapa lokalizacyjna powiatu sanockiego
Cerkiew w Turzańsku
Cerkiew w Turzańsku
Ziemia49°22′09,1″N 22°07′44,0″E/49,369194 22,128889
Drewniane cerkwie regionu karpackiego w Polsce i na Ukrainie[a]
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
ilustracja
Państwo  Polska
Typ kulturowy
Spełniane kryterium III, IV
Numer ref. 1424
Region[b] Europa i Ameryka Północna
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 2013
na 37. sesji

Cerkiew pod wezwaniem św. Michała Archanioła – drewniana parafialna[2] cerkiew prawosławna, (w swoich dziejach służyła też grekokatolikom i rzymskim katolikom), wzniesiona w latach 1801–1803, znajdująca się w Turzańsku. Należy do dekanatu Sanok diecezji przemysko-gorlickiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

Włączona do podkarpackigo Szlaku Architektury Drewnianej (na trasie nr IV: sanocko-dukielskiej). W 2013 wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Cerkiew w Turzańsku, początkowo prawosławna, następnie unicka, była wzmiankowana już 1526. Obecny budynek powstał w pierwszych latach XIX w. i był rozbudowywany o przedsionek i zakrystię w 1836. W latach 1896 i 1913 dokonywano kolejnych remontów cerkwi, wzmacniając jej dach blachą. Po wywiezieniu ludności ukraińskiej w ramach Akcji „Wisła” w latach 1947–1961 cerkiew użytkowali katolicy obrządku łacińskiego parafii w Komańczy. 10 sierpnia 1961 z polecenia Urzędu Wojewódzkiego w Rzeszowie budynek został zaplombowany. W 1963 świątynię oddano w użytkowanie prawosławnym, którzy są jej gospodarzami do dnia dzisiejszego[3].

Na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 2009 o uregulowaniu stanu prawnego niektórych nieruchomości pozostających we władaniu Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego świątynia stała się wyłączną własnością Kościoła Prawosławnego[4].

Świątynię wpisano 31 stycznia 1985 do rejestru zabytków (pod nr A-78), a 21 czerwca 2013 – na listę światowego dziedzictwa UNESCO, w grupie 16 drewnianych cerkwi regionu karpackiego z Polski i Ukrainy[3].

Architektura i wyposażenie[edytuj | edytuj kod]

Cerkiew w Turzańsku jest cerkwią łemkowską, trójdzielną, bezwieżową, orientowaną, konstrukcji zrębowej. Pokryta dachem jednokalenicowym wielopołaciowym krytym blachą. Nad babińcem, nawą i prezbiterium i obiema zakrystiami pięć podobnych do siebie baniastych wieżyczek z pozornymi latarniami, makowiczkami i kutymi krzyżami[3][5].

Wewnątrz w trzech głównych częściach ośmiopolowe kopuły namiotowe, w pozostałych pomieszczeniach stropy. Zachował się zdekompletowany ikonostas autorstwa Josypa Bukowczyka z 1895 i polichromia także malowana przez Josypa Bukowczyka z 1898 oraz kilkanaście chorągwi procesyjnych ręcznie haftowanych[3][5].

Otoczenie[edytuj | edytuj kod]

Na osi cerkwi od strony zachodniej stoi trójkondygnacyjna drewniana dzwonnica konstrukcji słupowo-ramowej o zbieżnych ścianach, na planie czworoboku z 1817. Zwieńczona dachem namiotowym o sferycznym profilu z baniastą wieżyczką na sygnaturkę z pozorna latarnią i kutym krzyżem. Na przycerkiewnym cmentarzu dwa nagrobki z końca XIX w.[3].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podkarpackie. 2018-09-30. [dostęp 2018-05-11].
  2. Kalendarz Prawosławny 2017, Wydanie Warszawskiej Metropolii Prawosławnej, ISSN 1425-2171, s.193
  3. a b c d e Krzysztof Zieliński: Leksykon drewnianej architektury sakralnej województwa podkarpackiego. PRO CARPATHIA, Rzeszów 2015, s. 287, 288. ISBN 978-83-61577-68-3.
  4. Ustawa z dnia 17 grudnia 2009 r. o uregulowaniu stanu prawnego niektórych nieruchomości pozostających we władaniu Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego (Dz.U. 2010 nr 7 poz. 43), isap.sejm.gov.pl
  5. a b Magdalena i Artur Michniewscy, Marta Duda: Cerkwie drewniane Karpat. Polska i Słowacja. Wydawnictwo Rewasz, Pruszków 2011, s. 171, 172. ISBN 83-89188-08-2.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]