Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Haczowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny
w Haczowie
Distinctive emblem for cultural property.svg 3ZN z dnia 15 listopada 1948[1]
Ilustracja
Elewacja frontowa
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Miejscowość Haczów
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia Wniebowzięcia NMP w Haczowie
Wezwanie Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Michała Archanioła
Położenie na mapie gminy Haczów
Mapa lokalizacyjna gminy Haczów
Kościół Wniebowzięcia NMP w Haczowie
Kościół Wniebowzięcia NMP w Haczowie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościół Wniebowzięcia NMP w Haczowie
Kościół Wniebowzięcia NMP w Haczowie
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Kościół Wniebowzięcia NMP w Haczowie
Kościół Wniebowzięcia NMP w Haczowie
Położenie na mapie powiatu brzozowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu brzozowskiego
Kościół Wniebowzięcia NMP w Haczowie
Kościół Wniebowzięcia NMP w Haczowie
Ziemia49°40′13,2″N 21°53′24,6″E/49,670333 21,890167
Drewniane kościoły południowej Małopolski[a]
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Ilustracja
Kopia cudownej figury Matki Bożej Bolesnej Haczowskiej w kaplicy bocznej)
Państwo  Polska
Typ kulturowy
Spełniane kryterium III, IV
Numer ref. 1053
Region[b] Europa i Ameryka Północna
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 2003
na 27. sesji

Kościół Wniebowzięcia NMP i św. Michała Archaniołapóźnogotycki drewniany kościół pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Michała Archanioła, znajdujący się w miejscowości Haczów.

Kościół w Haczowie jest największym gotyckim drewnianym kościołem w Europie i jednocześnie jednym z najstarszych kościołów drewnianych konstrukcji zrębowej w Polsce. Został włączony do szlaku architektury drewnianej województwa podkarpackiego (Trasa I – Krośnieńsko-Brzozowska).

W 2003 obiekt wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Kościół w Haczowie wzniesiony został w pierwszej połowie XV w. W 1494 ozdobiony monumentalną polichromią. Uszkodzony znacznie w czasie najazdu Tatarów w 1624. Następnie gruntownie odnowiony i rozbudowany. Powstała wówczas wieża–dzwonnica, wieżyczka na sygnaturkę, dodano soboty, wykonano koliste otwory okienne w nawie, zbudowano ziemny wał obronny. W czasie remontu w latach 1784–1789 powiększono zakrystię, zbudowano nowe soboty, do nawy dobudowano kaplicę Matki Boskiej fundacji Urbańskich, ufundowano nowe wyposażenie świątyni. Około 1864 położono nową polichromię. Po wybudowaniu nowego kościoła (w 1944) stary stał opuszczony. W latach 1948–80 administrowany przez państwo. Od 1980 ponownie w posiadaniu parafii. Wówczas rozpoczęto kompleksowe prace renowacyjne. W 1999 została ukończona konserwacja gotyckich desek stropowych prowadzona przez Barbarę Czajkowską-Palusińską i Sławomira Stępnia, a w 2000 ukończono aranżację konserwatorską stropu w nawie kościoła według projektu prof. Gadomskiego i dr. Korneckiego. 13 listopada 2000 rekonsekrowano świątynię. W latach 2006–2009 trwała wymiana gontów dachowych[3][4].

Kościół znalazł się na wizerunku monet: 2- i 20-złotowych wyemitowanych przez Narodowy Bank Polski 13 września 2006[3].

Architektura i wyposażenie[edytuj | edytuj kod]

Jest to drewniany gotycki kościół o konstrukcji zrębowej na kamiennym podmurowaniu, orientowany, trójdzielny. Składa się z: prezbiterium na planie wydłużonego prostokąta o trójbocznym zamknięciu z przylegającą od płn. zakrystią i kryptą pod nim; szerszej nawy na rzucie zbliżonym do kwadratu z dobudowaną od płn. kaplicą Matki Boskiej Bolesnej oraz wieżą od strony zachodniej o silnie pochyłych ścianach z izbicą z ozdobnym ażurem. Wieża nakryta dachem namiotowym zwieńczonym latarnią z cebulastą kopułką. Sanktuarium i korpus nawowy nakryte jednokalenicowym, dwuspadowym dachem z ośmioboczną wieżyczką na sygnaturkę. Kościół i wieżę obiegają soboty[3][4].

Wnętrze kościoła nakryte stropem płaskim, w korpusie z zakrzywieniami wspartymi na słupach, w nawie z fasetą. Ściana tęczowa o prostokątnym wykroju. Chór muzyczny wsparty na dwóch słupach.

Wnętrze zdobi unikatowa polichromia figuralna z 1494 (najprawdopodobniej najstarsza polichromia tego typu w Europie, stanowi też największy XV-wieczny zbiór malowideł figuralnych w Polsce) oraz późniejsza z ok. 1864.

Najcenniejsze wyposażenie kościoła to:

  • pierwotny poźnobarokowy ołtarz główny z końca XVII w. z umieszczoną w nim gotycką rzeźbą Matki Boskiej z Dzieciątkiem (I ćw. XVI w.), który znajduje się w nowej świątyni,
  • cztery ołtarze rokokowe z II połowy XVIII w.,
  • gotyckie rzeźby z XV w., w tym najcenniejsza pietà z 1400,
  • malowane krzyże konsekracyjne z I poł. XV w,
  • kamienna chrzcielnica z XVI w,
  • gotyckie portale, szczególnie jeden z misternymi okuciami drzwi[3][4].

Otoczenie[edytuj | edytuj kod]

Teren kościoła otoczony jest drewnianym parkanem zadaszonym gontem. Na terenie placu kościelnego znajduje się drewniany zabytkowy spichlerzyk plebański[3].

W 2003 został umieszczony wraz z kościołami w Binarowej, Bliznem, Dębnie, Lipnicy Murowanej i Sękowej na liście światowego dziedzictwa kulturalnego UNESCO, z następującym uzasadnieniem: najstarszy, największy i najlepiej zachowany gotycki kościół drewniany konstrukcji zrębowej w Europie, praktycznie niezmieniony pod względem konstrukcyjnym, z bogatym wystrojem malarskim i rzeźbiarskim; czytelne nawarstwienia form architektonicznych i dekoracyjnych od XV do XIX w.

Kult maryjny[edytuj | edytuj kod]

W kościele znajduje się kopia cudownej figury Matki Boskiej Bolesnej (oryginał w nowym kościele). Według legend ta pochodząca z ok. 1400 gotycka pietà „przyszła wodą” rzeki Wisłok (zapewne w czasie powodzi) i zatrzymała się pod starym drewnianym haczowskim kościołem. Mieszkańcy umieścili figurkę w nowej świątyni, a w zamian za to otrzymali Boską opiekę[5]. Figura została ukoronowana w 1997 przez papieża Jana Pawła II[4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podkarpackie. 2018-09-30. [dostęp 2019-05-16].
  2. Wooden Churches of Southern Małopolska (ang.). [dostęp 2014-04-23].
  3. a b c d e Krzysztof Zieliński: Leksykon drewnianej architektury sakralnej województwa podkarpackiego. PRO CARPATHIA, Rzeszów 2015, s. 21-23. ISBN 978-83-61577-68-3.
  4. a b c d Magdalena i Artur Michniewscy, Marta Duda: Kościoły drewniane Karpat i Podkarpacia. Wydawnictwo Rewasz, Pruszków 2001, s. 176, 177. ISBN 83-85557-88-1.
  5. Zabytkowy kościół haczowski (pol.). [dostęp 2011-10-18].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]