Kościół św. Michała Archanioła w Binarowej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kościół św. Michała Archanioła
w Binarowej
kościół parafialny
rejestr zabytków
Distinctive emblem for cultural property.svg 22-ZN z 24.11.1948[1]
Widok od strony południowej
Widok od strony południowej
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Miejscowość Binarowa
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia św. Michała Archanioła w Binarowej
Wezwanie św. Michała Archanioła
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Kościół św. Michała Archanioław Binarowej
Kościół św. Michała Archanioła
w Binarowej
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościół św. Michała Archanioław Binarowej
Kościół św. Michała Archanioła
w Binarowej
Ziemia 49°45′25,8″N 21°13′39,3″E/49,757167 21,227583
Strona internetowa
Widok ogólny wnętrza
Drewniane kościoły południowej Małopolskia
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Kraj  Polska
Typ kulturowe
Spełniane kryterium III, IV
Numer ref. 1053
Regionb Europa i Ameryka Północna
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 2003
na 27. sesji
a Oficjalna nazwa wpisana na liście UNESCO
b Oficjalny podział dokonany przez UNESCO

Kościół pw. św. Michała Archanioła w Binarowejrzymskokatolicki kościół parafialny z około 1500 roku.

Kościół w Binarowej znajduje się na szlaku architektury drewnianej województwa małopolskiego i uznawany jest za jeden z najcenniejszych drewnianych późnogotyckich kościołów w Polsce i Europie.

5 lipca 2003 roku został wpisany wraz z innymi drewnianymi kościołami południowej Małopolski i Podkarpacia na listę światowego dziedzictwa UNESCO, co uzasadniono następująco: harmonijne połączenie walorów historycznych, architektonicznych i artystycznych, najcenniejsza polichromia spośród wszystkich drewnianych kościołów Małopolski.

Historia[edytuj kod]

Dokument z 1415 roku informuje o istnieniu drewnianego kościoła parafialnego w Binarowej, a potwierdza jego funkcjonowanie Jan Długosz na przełomie trzeciej i czwartej ćwierci XV stulecia[2]. Kościół spłonął pod koniec XV wieku. Obecnie istniejąca świątynia została wybudowana około 1500 roku. Nie wiadomo, kiedy dokładnie odbyło się jej poświęcenie i konsekracja. W ciągu następnych stuleci przeprowadzono szereg konserwacji mających na celu zachowanie tego obiektu w jak najlepszym stanie:

  • W 1596 roku dostawiono do korpusu nawy wieżę.
  • Na początku XVI wieku wykonano polichromię patronową niemal w całym wnętrzu kościoła; malowidłami pokryto także ściany zewnętrzne.
  • W latach 1602-1608 kościół wzbogacono o wieżyczkę na sygnaturkę.
  • W latach 1641-1650 świątynię gruntownie przekształcono: do nawy dobudowano kaplicę Aniołów Stróżów, wieża otrzymała nowe zwieńczenie, przebudowano chór muzyczny, powiększono otwory okienne, wykonano nową polichromię ścian.
  • W 1655 roku powstała polichromia w kaplicy Aniołów Stróżów.
  • Rok 1844 - duży remont kościoła obejmujący także wyposażenie; rozebrano soboty, które powstały przed 1601 rokiem.
  • W latach 1890-1908 przeprowadzono prace zmierzające do zabezpieczenia podupadającego i znacznie osłabionego konstrukcyjnie kościoła co poważnie zniekształcono świątynię m.in. poprzez zmianę pokrycia dachów (gont zastąpiono blachą), szalunek gontowy ścian zastąpiono deskowaniem, a zaskrzynienia w nawie podparto arkadami filarowymi.
  • W latach 1953-56 i w 1967 roku remontowany.
  • W latach 1990-tych podjęto zabiegi renowacyjne mające przywrócić pierwotny wygląd kościoła. Między innymi wymieniono gontowe pokrycie ścian; w 1998 zrekonstruowano pierwotny kształt wieży; na początku lat 2000 przeprowadzono remont więźby dachowej z wymianą pokrycia na gontowe.
  • W latach 2010-2012 były prowadzono prace renowacyjne we wnętrzu kościoła (m.in. wymiana posadzki), mające na celu likwidację szkód spowodowanych powodzią w 2010 roku.

Architektura i wyposażenie[edytuj kod]

Kościół jest orientowany, konstrukcji zrębowej z drewna jodłowego, jednonawowy, z dobudowaną wieżą od zachodu. Do kwadratowej niemal nawy przylega węższe, prostokątne prezbiterium zamknięte trójbocznie od wschodu z dostawioną od północy zakrystią. Od północy do nawy dobudowana znacznych rozmiarów kaplica Aniołów Stróżów, a od południa kruchta. Wieża konstrukcji słupowo-ramowej, o ścianach silnie zwężających się ku górze, z nadwieszoną izbicą, zwieńczona hełmem ostrosłupowym. Pod wieżą mieści się obszerny przedsionek. To najstarsza znana drewniana wieża przykościelna. Nawa i prezbiterium przykryte dachem jednokalenicowym o konstrukcji więźbowo-zaskrzynieniowej z sygnaturkową wieżyczką.

Wnętrze świątyni nakryte jest stropami płaskimi, w nawie z zaskrzynieniami wsparte drewnianymi filarami z arkadami. Całe wnętrze z najdrobniejszymi detalami architektonicznymi ozdabia wspaniała polichromia: na stropach późnogotycka patronowa z motywami roślinnymi ( jej twórca podpisał się inicjałem M K B oraz stylizowanym gmerkiem ), na ścianach barokowe cykle przedstawieniowe, w kaplicy o motywach figuralnych i ornamentalnych. W nawie, kaplicy i zakrystii znajdują się nadwieszone nad tymi pomieszczeniami chóry muzyczne.

W skład najstarszego wyposażenia kościoła pochodzącego także z poprzednich świątyń wchodzą:

  • gotycka rzeźba Matki Boskiej z Dzieciątkiem z około 1380 roku oraz cztery płaskorzeźby Świętych Dziewic: Barbary, Doroty, Katarzyny i Małgorzaty z około 1410 roku (pozostałość ołtarza Czterech Świętych Dziewic),
  • figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem datowaną na lata około 1425-1430 w ołtarzu głównym,
  • krucyfiks z około 1525 roku,
  • kamienna chrzcielnica z pierwszej tercji XVI wieku,
  • ozdobne gotyckie okucia kowalskie drzwi prowadzących z kruchty do nawy.

Z XVII wieku pochodzą między innymi:

Otoczenie kościoła[edytuj kod]

Kościół ogrodzono drewnianym płotem w XIX wieku. W 1898 roku wzniesiono w bezpośrednim jego sąsiedztwie murowaną dwuprzelotową dzwonnicę parawanową o tynkowo-ceglanej fakturze murów. Mieszczą się na niej trzy dzwony: jeden gotycki z XV wieku z minuskułowym napisem i dwa z lat 1960-tych. Ogrodzenie i dzwonnica były remontowane w 1956 i 1997 roku.

W kulturze[edytuj kod]

Wyjątkowość kościoła w Binarowej zainspirowała Mirona Białoszewskiego do napisania w 1956 roku utworu poetyckiego poświęconemu świątyni pod tytułem Stara pieśń nad Binnarową.

Galeria[edytuj kod]

Zdjęcia z lat 2010–2015:

Przypisy

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie. 31 marca 2016; 6 miesięcy temu. [dostęp 2016-02-24].
  2. Andrzej Laskowski, Adam Organisty, Drewniany kościół pw. św. Michała Archanioła w Binarowej, Rzeszów 2004, s. 7

Bibliografia[edytuj kod]

  • Andrzej Laskowski, Adam Organisty, Drewniany kościół pw. św. Michała Archanioła w Binarowej, Rzeszów 2004, ISBN 83-918949-8-3, ISBN 83-88341-16-2
  • Magdalena i Artur Michniewscy, Marta Duda, Sebastian Wypych, Kościoły drewniane Karpat i Podkarpacia, Wydawnictwo Rewasz, Pruszków 2001, s. 152-153, ISBN 83-85557-88-1, ISBN 83-85368-79-5
  • Praca zbiorowa, Szlak Architektury Drewnianej Małopolska, Kraków 2010, s. 187–191, ISBN 978-83-60538-61-6
  • „Aura” z 10/04, ISSN 0137-3668

Linki zewnętrzne[edytuj kod]