Śląsk (prowincja)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Provinz Schlesien
Prowincja Śląsk
1742/1815-1918
1938-1941
Flaga
Godło
Flaga Godło
Położenie
Stolica Wrocław
Powierzchnia
 • całkowita

40.319 km²
Liczba ludności (1939)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia

4.868.764[1]
120,75 osób/km²
Podział śląska między Prusy i monarchię habsburską 1742
Data likwidacji 1941

Prowincja Śląsk (niem. Provinz Schlesien) – prowincja Prus powstała po kongresie wiedeńskim i istniejąca w latach 1815–1919 i 1938-1941. Jej stolicą był Wrocław (niem. Breslau). Po przegraniu przez Niemcy II wojny światowej niemal całe terytorium, na którym leżała prowincja, należy do Polski, natomiast już od 1920 niewielki fragment prowincji znalazł się w granicach Czechosłowacji (Ziemia hulczyńska).

Prowincja śląska powstała w wyniku reformy administracyjnej państwa pruskiego, przeprowadzonej w obliczu zmian terytorialnych po wojnach napoleońskich i kongresie wiedeńskim. Po przejęciu przez Prusy północnej części Królestwa Saksonii część zajętych ziem obejmujących Łużyce Górne przyłączono do śląskiej jednostki administracyjnej, która objęła wówczas Lubań (niem. Lauban), Zgorzelec (niem. Görlitz), Rózbork (niem. Rothenburg), aż po Hoyerswerda. Poza jej granicami znalazły się jednak leżące już wcześniej w granicach Prus północne ziemie śląskie Krosno (dawne księstwo krośnieńskie), Sulechów i Świebodzin.

W niemieckiej tradycji granice prowincji śląskiej utrwaliły się jako tradycyjne granice Śląska, podczas gdy w polskiej – opartej o pierwotne granice diecezji wrocławskiej – jego zachodni kraniec wyznacza Kwisa, a ziemie przyłączone w 1815 postrzega się jako część historycznych Łużyc[2]. Różnice te przyczyniają się do różnych sporów.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Górny Śląsk i część Dolnego na mapie z 1746

Po wojnach śląskich teren Śląska został podzielony (ostatecznie w 1763) pomiędzy Prusy i Austrię (formalnie Królestwo Czech). Do państwa Hohenzollernów włączono większą część Śląska, który został nazwany Śląskiem Pruskim. Przy Habsburgach pozostały jedynie południowe fragmenty księstwa nyskiego, karniowskiego oraz opawskiego, a także niemal całe Księstwo Cieszyńskie. Habsburgowie stracili również należącą do historycznych Czech ziemię kłodzką, włączoną administracyjnie do pruskiego Śląska.

Prusy zdobyty teren nazwały Prowincją Śląską i w 1741 podzieliły na 2 departamenty kameralne ze stolicami we Wrocławiu (Śląsk Górny i tzw. Średni, 32 powiaty) i Głogowie (Śląsk Dolny, 16 powiatów). Granice dawnych księstw i powiatów pozostały w większości przypadków bez zmian, chociaż niektóre mniejsze jednostki wcielano do większych. Z trzech małych powiatów Nowogród, Przewóz i Żagań utworzono jeden duży w Żaganiu, z powiatów Prudnik, Biała i Głogówek jeden w Prudniku (choć początkowo stolica znajdowała się w Głogówku). Z powiatów Toszek i Gliwice powstał „podwójny” Toszek-Gliwice. Z dawnych wolnych państw stanowych swą rangę utrzymały tylko Bytom, Milicz i Pszczyna, stając się stolicami nowo utworzonych powiatów.

Do pruskiego Śląska należały 4 enklawy – w Brandenburgii wokół Świebodzina oraz na Łużycach – wsie Kromlau, Jämlitz i Tzschernitz, wieś Lieskau oraz wieś Bloischdorf. Liczne enklawy występowały wewnątrz Śląska – w granicach powiatów znajdowały się ziemie z innych, niekoniecznie sąsiednich powiatów.

W 1741 wolne państwo stanowe Żmigród zostało podniesione do rangi księstwa. W 1793, po II rozbiorze Polski, do Prowincji Śląskiej włączono ziemię wschowską, przez 450 lat położoną w granicach Polski. Dwa lata później z części zachodniej Małopolski powstały dwa kolejne powiaty – pilicki i siewierski, które przyłączono jako Nowy Śląsk. Nabytki te odpadły już w 1807, najpierw na rzecz Księstwa Warszawskiego, a później Królestwa Polskiego (tzw. Kongresowego). W 1809 Francuzi przenieśli siedzibę departamentu kameralnego z Głogowa do Legnicy z uwagi na jej bardziej centralne położenie.

Największe zmiany przyniósł rok 1815. Na Kongresie Wiedeńskim ustalono, że północne rejony Królestwa Saksonii zaanektują Prusy. Tereny te, historycznie należące do Górnych Łużyc, włączono do nowo utworzonej prowincji Śląsk (Provinz Schlesien). Były to trzy powiaty – Zgorzelec, Lubań i Rózbork (Rothenburg). W 1825 po raz kolejny przesunięto administracyjną granicę Śląska na zachód – o około 50 kilometrów. Był to wąski i długi pas łużyckiego powiatu Hoyerswerda, otoczony z trzech stron Saksonią. Takie rozszerzenie terytorium prowincji było decyzją sztuczną – nowe obszary nie miały przedtem ze Śląskiem nic wspólnego[3].

Prowincja Śląsk w roku 1905

Enklawę Świebodzina włączono do Brandenburgii (w 1815), podobnie jak wspomniane 3 mniejsze enklawy. Chcąc wyrównać północną granicę prowincji przesunięto ją bliżej Odry, włączając do niej fragmenty Brandenburgii – Czerwieńsk (Rothenburg) i Nietków (Polnisch Nettkow). Przydzielono je do powiatu zielonogórskiego, podobnie jak kolejny nabytek – wieś Drzonów.

W miejsce dawnych departamentów wprowadzono rejencje (Regierungsbezirk), które dzieliły się na powiaty. Na początku utworzono 4 rejencje: legnicką (13 powiatów), wrocławską (14), dzierżoniowską (11) i opolską (14). Dzierżoniowską w 1820 zlikwidowano i podzielono między rejencję wrocławską i legnicką. Do rejencji opolskiej włączono tereny dawnego księstwa nyskiego oraz niektóre inne ziemie, należące historycznie do Dolnego Śląska (Kluczbork, Byczyna). Hrabstwo kłodzkie, posiadające do tej pory dużą samodzielność administracyjną, włączono do rejencji wrocławskiej. Tak ukształtowane rejencje pozostały w niemal niezmienionych granicach aż do 1945.

Wraz z reformą administracyjną zlikwidowano większość enklaw. W 1818 ze wschodniej części powiatu Racibórz, ziemi wodzisławskiej, żorskiej oraz południowych fragmentów powiatu gliwickiego utworzono powiat Rybnik. Z większych powiatów wykrojono mniejsze, samodzielne – np. Kamienna Góra, Świerzawa, Wałbrzych. Powstało też kilka całkowicie nowych – Lubań, Ziębice, Złotoryja-Chojnów. W 1820 powiat Kluczbork przeniesiono z rejencji wrocławskiej do opolskiej. Po reformach w rejencji wrocławskiej były 22 powiaty, w legnickiej 19, a w opolskiej 16. Powierzchnie były podobne – 13600, 13500 oraz 13200 kilometrów kwadratowych. Równolegle oprócz oficjalnych nazw stosowano też nazwy zwyczajowe – Śląsk Dolny na rejencję legnicką, Śląsk Średni lub Środkowy na wrocławską (Mittelschlesien) i Śląsk Górny na opolską[4].

W późniejszych dekadach doszło już tylko do niewielkich zmian wewnętrznych. W 1855 powstał powiat Nowa Ruda, w 1873 powiaty Katowice, Tarnowskie Góry i Zabrze. Na przełomie XIX i XX wieku miastami wydzielonymi (powiatami grodzkimi) były: Wrocław, Legnica, Opole, Zgorzelec, Bytom, Królewska Huta, Katowice i Świdnica. Największym powiatem był opolski (1424 km kwadratowe), najmniejszym Królewska Huta (6 kilometrów kwadratowych).

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Mapa prowincji śląskiej z 1905
Mapa prowincji śląskiej z 1905

Przez większość czasu prowincja Śląsk podzielona była na rejencje: legnicką, wrocławską, opolską. W początkowych latach (1815-1820) istniała także zachodnia rejencja z ośrodkiem w Reichenbach. W 1816 do rejencji dzierżoniowskiej (później wrocławskiej) włączono hrabstwo kłodzkie[5]. Podział ten istniał w praktycznie niezmienionej formie aż do końca I wojny światowej[6]. W 1919 została rozdzielona na dwie prowincje: Dolny i Górny Śląsk. W 1938 obie prowincje ponownie połączono, ale w 1941 znowu dokonano podziału. W czasie II wojny światowej utworzono dodatkowo rejencję katowicką, a rejencja opolska objęła anektowane tereny powiatów Blachownia i Zawiercie z województwa kieleckiego II Rzeczypospolitej.

Podział administracyjny w roku 1910[edytuj | edytuj kod]

Rejencja wrocławska[edytuj | edytuj kod]

(niem. Regierungsbezirk Breslau)

Powiaty miejskie

  1. Breslau (Wrocław)
  2. Brieg (Brzeg) (od 1907)
  3. Schweidnitz (Świdnica)

Powiaty ziemskie

  1. Breslau (Wrocław)
  2. Brieg (Brzeg)
  3. Frankenstein (Ząbkowice Śl.)
  4. Glatz (Kłodzko)
  5. Groß Wartenberg (Syców)
  6. Guhrau (Góra)
  7. Habelschwerdt (Bystrzyca Kł.)
  8. Militsch (Milicz)
  9. Münsterberg (Ziębice)
  1. Namslau (Namysłów)
  2. Neumarkt (Środa Śląska)
  3. Neurode (Nowa Ruda)
  4. Nimptsch (Niemcza)
  5. Oels (Oleśnica)
  6. Ohlau (Oława)
  7. Reichenbach (Dzierżoniów)
  8. Schweidnitz (Świdnica)
  9. Steinau (Ścinawa)
  10. Strehlen (Strzelin)
  11. Striegau (Strzegom)
  12. Trebnitz (Trzebnica)
  13. Waldenburg (Wałbrzych)
  14. Wohlau (Wołów)

Rejencja legnicka[edytuj | edytuj kod]

(niem. Regierungsbezirk Liegnitz)

Powiaty miejskie

  1. Görlitz (Zgorzelec)
  2. Liegnitz (Legnica)

Powiaty ziemskie

  1. Bolkenhain (Bolków)
  2. Bunzlau (Bolesławiec)
  3. Freystadt (Kożuchów)
  4. Glogau (Głógów)
  5. Goldberg-Haynau (Złotoryja-Chojnów)
  6. Görlitz (Zgorzelec)
  7. Grünberg (Zielona Góra)
  8. Hirschberg (Jelenia Góra)
  1. Hoyerswerda (Wojrowice)
  2. Jauer (Jawor)
  3. Landeshut (Kamienna Góra)
  4. Lauban (Lubań)
  5. Liegnitz (Legnica)
  6. Löwenberg (Lwówek Śląski)
  7. Lüben (Lubin)
  8. Rothenburg/Oberlausitz (Rozbork)
  9. Sagan (Żagań)
  10. Schönau (Świerzawa)
  11. Sprottau (Szprotawa)

Rejencja opolska[edytuj | edytuj kod]

(niem. Regierungsbezirk Oppeln)

Powiaty miejskie

  1. Beuthen (Bytom)
  2. Gleiwitz (Gliwice)
  3. Kattowitz (Katowice)
  4. Königshütte (Królewska Huta)
  5. Oppeln (Opole)
  6. Ratibor (Racibórz) (od 1.04.1903)

Powiaty ziemskie

  1. Beuthen (Bytom)
  2. Cosel (Koźle)
  3. Falkenberg (Niemodlin)
  4. Groß Strehlitz (Strzelce Opolskie)
  5. Grottkau (Grodków)
  1. Kattowitz (Katowice)
  2. Kreuzburg (Kluczbork)
  3. Leobschütz (Głubczyce)
  4. Lublinitz (Lubliniec)
  5. Neiße (Nysa)
  6. Neustadt (Prudnik)
  7. Oppeln (Opole)
  8. Pleß (Pszczyna)
  9. Ratibor (Racibórz)
  10. Rosenberg (Olesno)
  11. Rybnik (Rybnik)
  12. Beuthen-Tarnowitz (Tarnowskie Góry)
  13. Tost-Gleiwitz (Toszek-Gliwice)
  14. Zabrze (Zabrze)

Nadprezydenci prowincji[edytuj | edytuj kod]

Ludność[edytuj | edytuj kod]

1817[7] 1849[7] 1939[8]
Regierungsbezirk Breslau 510 617 1 174 679 1 970 856
Regierungsbezirk Liegnitz 499 788 921 002 1 316 588
Regierungsbezirk Reichenbach 465 575
Regierungsbezirk Oppeln 516 618 965 912 1 350 202
Regierungsbezirk Kattowitz 2 824 415
Razem 1 992 598 3 061 593 7 462 061

W grudniu 1939 roku ludność prowincji Śląsk wynosiła 7 462 061, co przy powierzchni 47 597 km² daje 156,8 mieszkańca na km²[8].

Narodowość i język ludności rejencji katowickiej w 1940 roku[9]
Narodowość
niemiecka polska śląska żydowska inne czeska
1 089 600 931 121 157 057 88 746 3939 46 877
47,02% 40,18% 6,78% 3,83% 0,17% 2,02%
Język
niemiecki polski śląski żydowski inne czeski
897 812 1 007 014 288 445 83 624 4128 30 312
38,74% 43,45% 12,45% 3,61% 0,18% 1,57%

Wykaz miast (stan na 1 grudnia 1905)[edytuj | edytuj kod]

Herb Miasto Nazwa niem. 1905 Ludność 1905 Rejencja 1905 Powiat 1905 Obecna lokacja
Herb wroclaw.svg Wrocław Breslau 470 904 wrocławska Wrocław-Miasto (Breslau-Stadt) Polska
Wappen Goerlitz vector.svg Zgorzelec (+Zgorzelec) Görlitz 83 766 legnicka Zgorzelec-Miasto (Görlitz-Stadt) NiemcyPolska
Koenigshuette Wappen.png Królewska Huta (miasto od 1869) Königshütte 66 042 opolska Królewska Huta-Miasto (Königshütte-Stadt) Polska
POL Gliwice COA.svg Gliwice Gleiwitz 61 326 opolska Gliwice-Miasto (Gleiwitz-Stadt) Polska
Bytom herb.svg Bytom Beuthen 60 273 opolska Bytom-Miasto (Beuthen-Stadt) Polska
Legnica herb.svg Legnica Liegnitz 59 749 legnicka Legnica-Miasto (Liegnitz-Stadt) Polska
POL Zabrze COA.svg Zabrze (miasto od 1922) Zabrze[10] 55 634 opolska zabrski (Zabrze)[10] Polska
Katowice Herb.svg Katowice (miasto od 1865) Kattowitz 35 772 opolska Katowice-Miasto (Kattowitz-Stadt) Polska
POL Racibórz COA.svg Racibórz Ratibor 32 690 opolska Racibórz-Miasto (Ratibor-Stadt) Polska
POL Opole COA.svg Opole Oppeln 30 765 opolska Opole-Miasto (Oppeln-Stadt) Polska
POL Świdnica COA.svg Świdnica Schweidnitz 30 540 wrocławska Świdnica-Miasto (Schweidnitz-Stadt) Polska
POL Brzeg COA.svg Brzeg Brieg 27 486 wrocławska Brzeg-Miasto (Brieg-Stadt) Polska
POL Nysa COA.svg Nysa Neisse 25 390 opolska Nysa-Miasto (Neisse-Stadt) Polska
POL Zielona Góra COA.svg Zielona Góra Grünberg 21 630 legnicka zielonogórski (Grünberg) Polska
POL Prudnik COA.svg Prudnik Neustadt 20 190 opolska prudnicki (Neustadt) Polska
POL Bielawa COA.svg Bielawa (miasto od 1924) Langenbielau 19 666 wrocławska dzierżoniowski (Reichenbach) Polska
POL Jelenia Góra COA.svg Jelenia Góra Hirschberg 19 317 legnicka jeleniogórski (Hirschberg) Polska
POL Wałbrzych COA.svg Wałbrzych Waldenburg 16 435 wrocławska wałbrzyski (Waldenburg) Polska
POL Kłodzko COA.svg Kłodzko Glatz 16 052 wrocławska kłodzki (Glatz) Polska
POL Dzierżoniów COA.svg Dzierżoniów Reichenbach in Eulengebirge 15 984 wrocławska dzierżoniowski (Reichenbach) Polska
POL Mysłowice COA.svg Mysłowice (miasto od 1861) Myslowitz 15 838 opolska katowicki (Kattowitz-Land) Polska
POL Bolesławiec COA.svg Bolesławiec Bunzlau 15 782 legnicka bolesławiecki (Bunzlau) Polska
POL Lubań COA.svg Lubań Lauban 14 624 legnicka lubański (Lauban) Polska
POL Żagań COA.svg Żagań Sagan 14 208 legnicka żagański (Sagan) Polska
POL Strzegom COA.svg Strzegom Striegau 13 427 wrocławska strzegomski (Striegau) Polska
POL Jawor COA.svg Jawor Jauer 13 307 legnicka jaworski (Jauer) Polska
POL Kamienna Góra COA.svg Kamienna Góra Landeshut 13 125 legnicka kamiennogórski (Landeshut) Polska
POL Nowa Sól COA.svg Nowa Sól Neusalz 13 002 legnicka kożuchowski (Freystadt) Polska
Herb TarnowskieGory.svg Tarnowskie Góry Tarnowitz 12 721 opolska tarnogórski (Tarnowitz) Polska
POL Głubczyce COA.svg Głubczyce Leobschütz 12 700 opolska głubczycki (Leobschütz) Polska
POL Oleśnica COA.svg Oleśnica Oels 10 944 wrocławska oleśnicki (Oels) Polska
POL Kluczbork COA.svg Kluczbork Kreuzburg 12 700 opolska kluczborski (Kreuzburg) Polska
POL Boguszów (dzielnica Boguszowa-Gorców) COS.jpg Boguszów Gottesberg 10 536 wrocławska wałbrzyski (Waldenburg) Polska
POL Rybnik COA.svg Rybnik Rybnik 10 445 opolska rybnicki (Rybnik) Polska
POL Chojnów COA.svg Chojnów Haynau 10 119 legnicka złotoryjsko-chojnowski (Goldberg-Haynau) Polska
POL Świebodzice COA.svg Świebodzice Freiburg 9606 wrocławska świdnicki (Schweidnitz) Polska
POL Oława COA.svg Oława Ohlau 9233 wrocławska oławski (Ohlau) Polska
POL Strzelin COA.svg Strzelin Strehlen 8999 wrocławska strzeliński (Strehlen) Polska
POL Głuchołazy COA.svg Głuchołazy Ziegenhals 8673 opolska nyski (Neisse-Land) Polska
POL Ziębice COA.svg Ziębice Münsterberg 8475 wrocławska ziębicki (Münsterberg) Polska
POL Ząbkowice Śląskie COA.svg Ząbkowice Śląskie Frankenstein 8404 wrocławska ząbkowicki (Frankenstein) Polska
POL Szprotawa COA.svg Szprotawa Sprottau 7900 legnicka szprotawski (Sprottau) Polska
POL Mikołów COA.svg Mikołów Nikolai 7720 opolska pszczyński (Pleß) Polska
POL Koźle COA.svg Koźle Kosel 7499 opolska kozielski (Kosel) Polska
POL Nowa Ruda COA.svg Nowa Ruda Neurode 7298 wrocławska noworudzki (Neurode) Polska
POL Głogówek COA.svg Głogówek Oberglogau 7010 opolska prudnicki (Neustadt) Polska
POL Trzebnica COA.svg Trzebnica Trebnitz 6853 wrocławska trzebnicki (Trebnitz) Polska
POL Złotoryja COA.svg Złotoryja Goldberg 6804 legnicka złotoryjsko-chojnowski (Goldberg-Haynau) Polska
POL Lubin COA.svg Lubin Lüben 6568 legnicka lubiński (Lüben) Polska
POL Namysłów COA.svg Namysłów Namslau 6183 wrocławska namysłowski (Namslau) Polska
POL Paczków COA.svg Paczków Patschkau 6153 opolska nyski (Neisse-Land) Polska
POL Lwówek Śląski COA.svg Lwówek Śląski Löwenberg 5682 legnicka lwówecki (Löwenberg) Polska
POL Kowary COA.svg Kowary Schmiedeberg 5675 legnicka jeleniogórski (Hirschberg) Polska
POL Strzelce Opolskie COA.svg Strzelce Opolskie Groß Strehlitz 5656 opolska strzelecki (Groß Strehlitz) Polska
Brochow herb.svg Brochów (miasto od 1939) Brockau 5487 wrocławska wrocławski (Breslau-Land) Polska
POL Wołów COA.svg Wołów Wohlau 5311 wrocławska wołowski (Wohlau) Polska
POL Olesno COA.svg Olesno Rosenberg 5222 opolska oleski (Rosenberg) Polska
POL Pszczyna COA.svg Pszczyna Pleß 5190 opolska pszczyński (Pleß) Polska
Wappen Hoyerswerda.PNG Wojrowice Hoyerswerda 5136 legnicka wojrowicki (Hoyerswerda) Niemcy
POL Środa Śląska COA.svg Środa Śląska Neumarkt 5118 wrocławska średzki (Neumarkt) Polska
POL Mieroszów COA.svg Mieroszów Friedland in Niederschlesien 4947 wrocławska wałbrzyski (Waldenburg) Polska
POL Lubawka COA.svg Lubawka Liebau 4892 legnicka kamiennogórski (Landeshut) Polska
POL Pyskowice COA.svg Pyskowice Peiskretscham 4865 opolska toszecko-gliwicki (Tost-Gleiwitz) Polska
POL Góra COA.svg Góra Guhrau 4798 wrocławska górowski (Guhrau) Polska
POL Kożuchów COA.svg Kożuchów Freystadt 4675 legnicka kożuchowski (Freystadt) Polska
POL Żory COA.svg Żory Sohrau 4642 opolska rybnicki (Rybnik) Polska
POL Grodków COA.svg Grodków Grottkau 4537 opolska grodkowski (Grottkau) Polska
POL Bierutów COA.svg Bierutów Bernstadt 4480 wrocławska oleśnicki (Oels) Polska
POL Ścinawa COA.svg Ścinawa Steinau an der Oder 4337 wrocławska ścinawski (Steinau) Polska
POL Chocianów COA.svg Chocianów (miasto od 1895) Kotzenau 4118 legnicka lubiński (Lüben) Polska
Wappen Bad Muskau.png Mużaków (+Łęknica[11]) Muskau 4077 legnicka różbarski (Rothenburg) Niemcy
(Polska[11])
POL Cieplice Śląskie Zdrój COA.svg Cieplice Śląskie-Zdrój (miasto od 1935) Warmbrunn 4077 legnicka jeleniogórski (Hirschberg) Polska
POL Kietrz COA.svg Kietrz Katscher 4026 opolska głubczycki (Leobschütz) Polska
POL Bolków COA.svg Bolków Bolkenhain 3959 legnicka bolkowski (Bolkenhain) Polska
POL Milicz COA.svg Milicz Militsch 3692 wrocławska milicki (Militsch) Polska
POL Lubliniec COA.svg Lubliniec Lublinitz 3656 opolska lubliniecki (Lublinitz) Polska
POL Otmuchów COA.svg Otmuchów Ottmachau 3650 opolska grodkowski (Grottkau) Polska
POL Wołczyn COA.svg Wołczyn Konstadt 3561 opolska kluczborski (Kreuzburg) Polska
POL Lądek-Zdrój COA.svg Lądek-Zdrój Landeck 3481 wrocławska bystrzycki (Habelschwerdt) Polska
POL Lewin Brzeski COA.svg Lewin Brzeski Löwen 3450 wrocławska brzeski (Brieg-Land) Polska
POL Gryfów Śląski COA.svg Gryfów Śląski Greiffenberg 3415 legnicka lwówecki (Löwenberg) Polska
POL Żmigród COA.svg Żmigród Trachenberg 3361 wrocławska milicki (Militsch) Polska
POL Krapkowice COA.svg Krapkowice Krappitz 3230 opolska opolski (Oppeln-Land) Polska
POL Duszniki-Zdrój COA.svg Duszniki-Zdrój Reinerz 3139 wrocławska kłodzki (Glatz) Polska
POL Wodzisław Śląski COA.svg Wodzisław Śląski Loslau 3126 opolska rybnicki (Rybnik) Polska
POL Bytom Odrzański COA.svg Bytom Odrzański Beuthen an der Oder 3706 legnicka kożuchowski (Freystadt) Polska
Hlučín znak.png Hulczyn Hultschin 2942 opolska raciborski (Ratibor) Czechy
POL Międzylesie COA.svg Międzylesie Mittelwalde 2932 wrocławska bystrzycki (Habelschwerdt) Polska
POL Kąty Wrocławskie COA.svg Kąty Wrocławskie Kanth 2914 wrocławska średzki (Neumarkt) Polska
POL Dobrodzień COA.svg Dobrodzień Guttentag 2884 opolska lubliniecki (Lublinitz) Polska
POL Przemków COA.svg Przemków Primkenau 2850 legnicka szprotawski (Sprottau) Polska
POL Biała COA.svg Biała Zülz 2816 opolska prudnicki (Neustadt) Polska
POL Baborów COA.svg Baborów Bauerwitz 2771 opolska głubczycki (Leobschütz) Polska
POL Radków COA.svg Radków Wünschelburg 2769 wrocławska noworudzki (Neurode) Polska
POL Zawidów COA.svg Zawidów Seidenberg 2707 legnicka lubański (Lauban) Polska
POL Mirsk COA.svg Mirsk Friedeberg 2644 legnicka lwówecki (Löwenberg) Polska
Wappen Ruhland.png Rolany Ruhland 2476 legnicka wojrowicki (Hoyerswerda) Niemcy
POL Leśna COA.svg Leśna Marklissa 2466 legnicka lubański (Lauban) Polska
POL Toszek COA.svg Toszek Tost 2414 opolska toszecko-gliwicki (Tost-Gleiwitz) Polska
POL Wiązów COA.svg Wiązów Wansen 2355 wrocławska oławski (Ohlau) Polska
POL Twardogóra COA.svg Twardogóra Festenberg 2338 wrocławska sycowski (Groß Wartenberg) Polska
POL Byczyna COA.svg Byczyna Pitschen 2306 opolska kluczborski (Kreuzburg) Polska
POL Syców COA.svg Syców Groß Wartenberg 2299 wrocławska sycowski (Groß Wartenberg) Polska
POL gmina Sobotka COA.svg Sobótka Zobten 2280 wrocławska świdnicki (Schweidnitz) Polska
Wappen Niesky (Sachsen).svg Niska (miasto od 1935) Niesky 2218 legnicka różbarski (Rothenburg) Niemcy
POL Niemcza COA.svg Niemcza Nimptsch 2216 wrocławska niemczański (Nimptsch) Polska
POL Ujazd COA.svg Ujazd Ujest 2214 opolska strzelecki (Groß Strehlitz) Polska
POL COA PsiePole1.png Psie Pole (miasto do 1928) Hundsfeld 2168 wrocławska oleśnicki (Oels) Polska
POL Niemodlin COA.svg Niemodlin Falkenberg 2158 opolska niemodliński (Falkenberg) Polska
POL Bieruń COA.svg Bieruń (miasto od 1865) Berun 2145 opolska pszczyński (Pleß) Polska
Wappen wittichenau.png Kulów Wittichenau 2087 legnicka wojrowicki (Hoyerswerda) Niemcy
Reichenbach-OL-Wappen.png Rychbach Reichenbach in Oberlausitz 2085 legnicka zgorzelecki (Görlitz) Niemcy
POL Korfantów COA.svg Korfantów (miasto od 1867) Friedland in Oberschlesien 2074 opolska niemodliński (Falkenberg) Polska
POL Prochowice COA.svg Prochowice Parchwitz 2069 legnicka legnicki (Liegnitz-Land) Polska
POL Złoty Stok COA.svg Złoty Stok Reichenstein 2064 wrocławska ząbkowicki (Frankenstein) Polska
POL Miasteczko Śląskie COA.svg Miasteczko Śląskie (miasto od 1866) Georgenberg 2040 opolska tarnogórski (Tarnowitz) Polska
POL Nowogrodziec COA.svg Nowogrodziec Naumburg am Queis 1954 legnicka bolesławiecki (Bunzlau) Polska
POL Wąsosz COA.svg Wąsosz Herrnstadt 1864 wrocławska górowski (Guhrau) Polska
POL Leśnica COA.svg Leśnica Leschnitz 1830 opolska strzelecki (Groß Strehlitz) Polska
POL gmina Wińsko COA.svg Wińsko Winzig 1814 wrocławska wołowski (Wohlau) Polska
POL Prusice COA alt.svg Prusice Prausnitz 1805 wrocławska milicki (Militsch) Polska
Wappen Weisswasser.svg Biała Woda (miasto od 1935) Weißwasser 1779 legnicka różbarski (Rothenburg) Niemcy
POL gmina Chełmsko Śląskie (1945-1954) COA.jpg Chełmsko Śląskie Schömberg 1716 legnicka kamiennogórski (Landeshut) Polska
POL Świerzawa COA.svg Świerzawa Schönau an der Katzbach 1706 legnicka świerzawski (Schönau) Polska
POL Polkowice COA.svg Polkowice Polkwitz 1654 legnicka głogowski (Glogau) Polska
POL Lubomierz COA.svg Lubomierz Liebenthal 1624 legnicka lwówecki (Löwenberg) Polska
POL Nowe Miasteczko COA.svg Nowe Miasteczko Neustädtel 1418 legnicka kożuchowski (Freystadt) Polska
POL Woźniki COA.svg Woźniki (miasto od 1858) Woischnik 1411 opolska lubliniecki (Lublinitz) Polska
POL Przewóz COA.svg Przewóz Priebus 1394 legnicka żagański (Sagan) Polska
POL gmina Lewin Kłodzki COA.svg Lewin Kłodzki Hummelstadt 1346 wrocławska kłodzki (Glatz) Polska
Herb Uraz.jpg Uraz Auras 1345 wrocławska wołowski (Wohlau) Polska
POL Rudna COA.svg Rudna Raudten 1337 wrocławska ścinawski (Steinau) Polska
POL Bardo COA.svg Bardo Wartha 1312 wrocławska ząbkowicki (Frankenstein) Polska
POL gmina Sulików COA.jpg Sulików Schönberg 1302 legnicka lubański (Lauban) Polska
POL Brzeg Dolny COA.svg Brzeg Dolny Dyhernfurth 1294 wrocławska wołowski (Wohlau) Polska
Wappen rothenburg ol.png Różbark Rothenburg in Oberlausitz 1263 legnicka różbarski (Rothenburg) Niemcy
POL Międzybórz COA.svg Międzybórz Neumittelwalde 1229 wrocławska sycowski (Groß Wartenberg) Polska
POL Srebrna Góra (woj dolnośląskie) COA.gif Srebrna Góra Silberberg 1125 wrocławska ząbkowicki (Frankenstein) Polska
POL Chobienia COA.svg Chobienia Köben an der Oder 1114 wrocławska ścinawski (Steinau) Polska
POL Gorzów Śląski COA.svg Gorzów Śląski Landsberg 1107 opolska oleski (Rosenberg) Polska
POL Czerwieńsk COA.svg Czerwieńsk Rothenburg an der Oder 1104 legnicka zielonogórski (Grünberg) Polska
POL Wleń COA.svg Wleń Lähn 1104 legnicka lwówecki (Löwenberg) Polska
POL Sułów (woj dolnośląskie) COA.gif Sułów Sulau 1085 wrocławska milicki (Militsch) Polska
POL gmina Rychtal COA.svg Rychtal Reichthal 1083 wrocławska namysłowski (Namslau) Polska
POL Sośnicowice COA.svg Sośnicowice (miasto od 1853) Kieferstädtel 961 opolska toszecko-gliwicki (Tost-Gleiwitz) Polska
POL Skorogoszcz COA.svg Skorogoszcz Schurgast 949 opolska niemodliński (Falkenberg) Polska
POL gmina Otyń COA.svg Otyń Deutsch Wartenberg 820 legnicka zielonogórski (Grünberg) Polska
POL Nowogród Bobrzański COA.svg Nowogród Bobrzański Naumburg am Bober 804 legnicka żagański (Sagan) Polska
POL Sława COA.svg Sława Schlawa 766 legnicka kożuchowski (Freystadt) Polska
Wappen Carlsmarkt.jpg Karłowice (miasto do 18??) Karlsmarkt 728 wrocławska brzeski (Brieg-Land) Polska
POL gmina Dobroszyce COA.svg Dobroszyce (miasto do 1928) Juliusburg 715 wrocławska oleśnicki (Oels) Polska
POL village Dobromierz COA.svg Dobromierz Hohenfriedeberg 706 legnicka bolkowski (Bolkenhain) Polska
Coat of arms Czernina gora.svg Czernina Tschirnau 686 wrocławska górowski (Guhrau) Polska
POL Lubiąż COA.svg Lubiąż (miasto do 1844) Leubus 675 wrocławska wołowski (Wohlau) Polska
Strupina.svg Strupina Stroppen 631 wrocławska trzebnicki (Trebnitz) Polska
POL gmina Cieszków COA.svg Cieszków (miasto do 1843) Freyhan 565 wrocławska milicki (Militsch) Polska
POL Bolesławów (województwo dolnośląskie) COA.svg Bolesławów (miasto do 1892) Wilhelmsthal 552 wrocławska bystrzycki (Habelschwerdt) Polska
POL Miedzianka (woj dolnośląskie) COA.jpg Miedzianka Kupferberg 507 legnicka świerzawski (Schönau) Polska

Miasta[edytuj | edytuj kod]

Wrocław, 1890-1900
Zgorzelec, ok. 1905

Największe miasta prowincji na przełomie XIX i XX wieku:

miasto pop. 1900 pop. 1910 rejencja 2014
1. Wrocław 422,709 512,105[12] wrocławska Polska
2. Görlitz/Zgorzelec 80,931 85,806[13] legnicka Niemcy/Polska
3. Królewska Huta 57,919 72,641[14] opolska Polska
4. Bytom 51,404 67,718[15] opolska Polska
5. Gliwice 52,362 66,981[16] opolska Polska
6. Legnica 54,882 66,620[17] legnicka Polska
7. Katowice 31,738 43,173[18] opolska Polska
8. Racibórz 25,250 38,424[19] opolska Polska
9. Opole 30,112 33,907[20] opolska Polska
10. Świdnica 28,439 31,329[21] wrocławska Polska

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Preußische Provinz Schlesien (niem.). [dostęp 2015-04-18].
  2. W tym przypadku rozszerzenie terytorium Śląska było sztuczne, gdyż zostały do niego włączone obszary czysto łużyckie, które ze Śląskiem nie miały historycznie nic wspólnego. Było to czysto administracyjne rozszerzenie zakresu terytorialnego pojęcia Śląsk – cytat za: R. Pysiewicz-Jędrusik, A. Pustelnik, B. Konopska, Granice Śląska, Wrocław 1998, ​ISBN 83-911532-0-7​, s. 30.
  3. R. Pysiewicz-Jędrusik, A. Pustelnik, B. Konopska, Granice Śląska, Wrocław 1998, ​ISBN 83-911532-0-7​, s. 30, „włączono obszary czysto łużyckie”.
  4. A. Scheer, Zmiany granic Śląska na przestrzeni wieków, Świdnica 2002, s. 36.
  5. Marek Czapliński: Historia Śląska. Wrocław: 2002, s. 254. ISBN 83-229-2213-2.
  6. Jedyną dodatkową zmianą było przeniesienie okręgów Neisse i Grottkau do rejencji opolskiej.
  7. a b Stefi Jersch-Wenzel, Die Juden als Bestandteil der oberschlesischen Bevölkreung in der ersten Hälfte des 19. Jahrhunderts, tabela 1, s. 194.
  8. a b Helmut Neubach, Die Verwaltung Schlesiens zwischen 1848 und 1945, s. 936.
  9. M. Błaszczak-Wacławik, W. Błasiak, T. Nawrocki Górny Śląsk szczególny przypadek kulturowy, Warszawa 1990, s. 63.
  10. a b Od 1915 Hindenburg
  11. a b Łęknica była częścią Mużakowa jedynie w latach 1940–1945
  12. Informationsseite - DENIC eG, www.verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2018-07-27] [zarchiwizowane z adresu 2017-11-03] (niem.).
  13. Informationsseite - DENIC eG, www.verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2018-07-27] [zarchiwizowane z adresu 2017-11-03] (niem.).
  14. Informationsseite - DENIC eG, www.verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2018-07-27] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-04] (niem.).
  15. Informationsseite - DENIC eG, www.verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2018-07-27] [zarchiwizowane z adresu 2018-01-25] (niem.).
  16. Deutsche Verwaltungsgeschichte Schlesien, Kreis Gleiwitz, www.verwaltungsgeschichte.de:80 [dostęp 2018-07-15] [zarchiwizowane z adresu 2017-12-08].
  17. Informationsseite - DENIC eG, www.verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2018-07-27] [zarchiwizowane z adresu 2017-11-03] (niem.).
  18. Informationsseite - DENIC eG, www.verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2018-07-27] [zarchiwizowane z adresu 2017-11-14] (niem.).
  19. Informationsseite - DENIC eG, www.verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2018-07-27] (niem.).
  20. Deutsche Verwaltungsgeschichte Schlesien, Kreis Oppeln, www.verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2018-07-13] [zarchiwizowane z adresu 2016-01-15].
  21. Informationsseite - DENIC eG, www.verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2018-07-27] (niem.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]