Brandenburgia (prowincja)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Provinz Brandenburg
Brandenburgia
1815-1946
Flaga Brandenburgii
Herb Brandenburgii
Flaga Brandenburgii Herb Brandenburgii
Hymn: Brandenburglied
(Pieśń Brandenburgii)
Położenie Brandenburgii
Stolica Poczdam (1815-1827)
Berlin (1827-1843)
Poczdam (1843-1918)
Charlottenburg (1918-1946)
Powierzchnia
 • całkowita

38,275 km²
Liczba ludności (1939)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia

3,023,443
79 osób/km²
Data powstania 1815
Data likwidacji 1946
Mapa Brandenburgii
Podział administracyjny prowincji brandenburskiej w 1905 roku

Prowincja Brandenburgia (niem. Provinz Brandenburg) – prowincja państwa pruskiego, a potem zjednoczonych w XIX w. Niemiec (do 1945 r.). Prowincja powstała w 1815 roku. W 1939 roku prowincja miała powierzchnię 38 275 km² i liczyła 3 023 443 mieszkańców.

Od 21 marca 1939 zmieniono nazwę prowincji na Mark Brandenburg (Marchia Brandenburska)[1].

Zmiany terytorialne[edytuj | edytuj kod]

Główna część terytorium prowincji to tereny należące wcześniej do Marchii Brandenburskiej, z wyłączeniem obszaru Starej Marchii (położonych na zachód od rzeki Łaby). W wyniku postanowień kongresu wiedeńskiego pod panowaniem Prus znalazła się północna Saksonia (Dolne Łużyce), która została włączona do tworzonej prowincji. 1 kwietnia 1881 z prowincji wydzielono administracyjnie miasto Berlin, jednak nadal podlegało ono pod nadprezydenta Brandenburgii. W 1920 odłączono część terytorium prowincji i przyłączono je do tzw. Wielkiego Berlina.

W 1938 r. przyłączono do Brandenburgii część zlikwidowanej Marchii Granicznej Poznańsko-Zachodniopruskiejpowiat Bomst, powiat Międzyrzecz i powiat Schwerin (Warthe). W zamian, w związku z utworzeniem rejencji pilskiej w prowincji Pomorze, od Brandenburgii odłączono powiaty: Arnswalde i Friedeberg Nm.

Po drugiej wojnie światowej tereny na wschód od Odry przypadły Polsce jako część Ziem Odzyskanych. Po podziale Niemiec znalazła się w Niemieckiej Republice Demokratycznej. Od 1990 roku w Republice Federalnej Niemiec jako kraj związkowy Brandenburgia.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Stolica: Poczdam (Potsdam).

Dzieliła się na trzy rejencje: berlińską (Regierungsbezirk Berlin) w latach 1816–1821, frankfurcką (Regierungsbezirk Frankfurt) oraz poczdamską (Regierungsbezirk Potsdam).

Rejencja berlińska[edytuj | edytuj kod]

Powiaty grodzkie (Stadtkreise):

  1. Berlin

Rejencja frankfurcka[edytuj | edytuj kod]

Powiaty grodzkie (Stadtkreise):

  1. Chociebuż Cottbus (od 1886)
  2. Forst (Lausitz) (od 1897)
  3. Frankfurt nad Odrą Frankfurt (Oder) (od 1826)
  4. Gubin Guben(od 1884)
  5. Landsberg (Warthe) (od 1892)

Powiaty ziemskie (Landkreise):

  1. Arnswalde (do 1938)
  2. Calau
  3. Cottbus
  4. Crossen (Oder)
  5. Cüstrin (do 1836)
  6. Friedeberg Nm.
  7. Guben
  8. Königsberg Nm.
  9. Landsberg (Warthe)
  10. Lebus (siedziba powiatu do 1863 we Frankfurcie nad Odrą, później w Seelow)
  11. Luckau
  12. Lübben (Spreewald)
  13. Międzyrzecz (od 1938)
  14. Oststernberg (od 1873; siedziba w Zielenzig)
  15. Schwerin (Warthe) (od 1938)
  16. Soldin
  17. Sorau (Lausitz)
  18. Spremberg (Lausitz)
  19. Sternberg (do 1873)
  20. Weststernberg (od 1873; siedziba w Reppen)
  21. Züllichau-Schwiebus (siedziba w Züllichau)

Rejencja poczdamska[edytuj | edytuj kod]

Powiaty grodzkie:

  1. Berlin (1822-1875)
  2. Brandenburg an der Havel (od 1881)
  3. Charlottenburg (1877-1920; później część Wielkiego Berlina)
  4. Deutsch-Wilmersdorf (1907-1920; później część Wielkiego Berlina)
  5. Eberswalde (od 1911)
  6. Lichtenberg (1908-1920; później część Wielkiego Berlina)
  7. Poczdam Potsdam (od 1809)
  8. Rathenow (od 1925)
  9. Rixdorf (1899-1920; później część Wielkiego Berlina)
  10. Schöneberg (1899-1920; później część Wielkiego Berlina)
  11. Spandau (1886-1920; później część Wielkiego Berlina)
  12. Wittenberge (od 1922)

Powiaty ziemskie:

  1. Powiat Angermünde (siedziba w Angermünde)
  2. Powiat Beeskow-Storkow (od 1836; siedziba w Beeskow)
  3. Powiat Jüterbog-Luckenwalde (siedziba w Jüterbog)
  4. Powiat Niederbarnim (siedziba w Berlin)
  5. Powiat Oberbarnim (siedziba w Bad Freienwalde (Oder))
  6. Powiat Osthavelland (siedziba w Nauen)
  7. Powiat Ostprignitz (siedziba w Kyritz)
  8. Powiat Prenzlau (siedziba w Prenzlau)
  9. Powiat Ruppin (siedziba w Neuruppin)
  10. Powiat Teltow (do 1935 powiat Teltow-Storkow; siedziba w Berlinie)
  11. Powiat Templin (siedziba w Templinie)
  12. Powiat Westhavelland (siedziba w Rathenow)
  13. Powiat Westprignitz (siedziba w Perleberg)
  14. Powiat Zauch-Belzig (siedziba w Bad Belzig)

Nadprezydenci Brandenburgii[edytuj | edytuj kod]

Lata urzędowania Nadprezydent Lata życia
1815–1824 Georg Christian Friedrich von Heydebreck (1765–1828)
1825–1840 Magnus Friedrich von Bassewitz (1773–1858)
1840–1848 August Friedrich Wilhelm Werner von Meding (1792–1871)
1848–1849 Erasmus Robert Freiherr von Patow (nadzór komisaryczny) (1804–1890)
1849–1850 August Herrmann Klemens Freiherr von Wolff von Metternich (nadzór komisaryczny) (1803–1872)
1850–1862 Eduard Heinrich von Flottwell (1786–1865)
1862 Werner Ludolf Erdmann von Selchow (1806–1884)
1862–1879 Gustav Wilhelm von Jagow (1813–1879)
1879–1899 Heinrich Karl Julius von Achenbach (1829–1899)
1899–1905 Theobald von Bethmann-Hollweg (1856–1921)
1905–1909 August Clemens Bodo Paul Wilhelm von Trott zu Solz (1855–1938)
1909–1910 Friedrich Wilhelm von Loebell (1855–1931)
1910–1914 Alfred von Conrad (1852–1914)
1914–1917 Rudolf Wilhelm von der Schulenburg (1860–1930)
1917–1919 Friedrich Wilhelm von Loebell (1855–1931)
1919–1933 Adolf Maier (1871–1963)
1933–1936 Wilhelm Paul Richard Kube (1887–1943)
1936–1945 Emil Stürtz (1892–1945)

Największe miasta[edytuj | edytuj kod]

Poczdam, ok. 1890-1905

Populacja największych miast prowincji pod koniec XIX wieku:

miasto pop. 1890 pop. 1900 rejencja źródło 2016
1. Charlottenburg 76,859 189,305 poczdamska [2] Niemcy
2. Schöneberg 28,721 95,998 poczdamska [2] Niemcy
3. Rixdorf 35,702 90,422 poczdamska [2] Niemcy
4. Spandau 45,365 65,030 poczdamska [2] Niemcy
5. Frankfurt nad Odrą/Słubice 55,738 61,852 frankfurcka [3] Niemcy/Polska
6. Poczdam 54,125 59,796 poczdamska [4] Niemcy
7. Brandenburg an der Havel 37,817 49,250 poczdamska [5] Niemcy
8. Chociebuż 34,910 39,322 frankfurcka [6] Niemcy
9. Gorzów Wielkopolski 28,065 33,598 frankfurcka [7] Polska
10. Gubin/Gubin 29,328 33,122 frankfurcka [8] Niemcy/Polska

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Od słowiańskich nazw prowincji (dlnłuż. Bramborska, grnłuż. Braniborska) wywodzi się polski przymiotnik braniborski, oznaczający tyle, co „brandenburski”, pojawiający się w niektórych nazwach własnych w Polsce (np. Wieża Braniborska w Zielonej Górze, ul. Braniborska – przed wojną Berlinerstraße – we Wrocławiu, ul. Braniborska do 1945 r. Franz-Engel-Straße w Szczecinie, oraz obowiązująca od 1945 do 1951 roku nazwa placu Braniborskiego, dziś placu Orląt Lwowskich – przed wojną do 1935 Berlinerplatz, potem Elfer Platz – również we Wrocławiu). Ten sam źródłosłów ma czeska nazwa ziemniakówbrambory. ul. Braniborska w Poznaniu na Junikowie.
  2. a b c d Stadt Berlin. Deutsche Verwaltungsgeschichte. [dostęp 2016-05-11].
  3. [1]
  4. [2]
  5. [3]
  6. [4]
  7. [5]
  8. [6]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]