Turyngia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Turyngia
Freistaat Thüringen
kraj związkowy
ilustracja
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Niemcy
Stolica Erfurt
Kod ISO 3166-2 DE-TH
Premier Bodo Ramelow (Die Linke)
Powierzchnia 16 172,50 km²
Populacja (30 czerwca 2015)
• liczba ludności

2 154 816[1]
• gęstość 133 os./km²
Szczegółowy podział administracyjny
Liczba miast na prawach powiatu 6
Liczba powiatów 17
Liczba gmin 942
Liczba przedstawicieli w parlamencie
Liczba przedstawicieli w Bundesracie 4
Położenie na mapie Niemiec
Położenie na mapie
Strona internetowa
Portal Portal Niemcy

Turyngia (niem. Freistaat ThüringenWolny Kraj Turyngia[2]) – kraj związkowy w Niemczech. Jego stolicą jest miasto Erfurt. Powstał 3 października 1990. Należy do tak zwanych nowych krajów związkowych, jak określa się kraje na terenach dawnej NRD.

Turyngia graniczy z następującymi krajami związkowymi:

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Południe kraju związkowego od Eisenach do Sonneberg jest zdominowane przez górzyste pasma Lasu Turyńskiego (Großer Beerberg, 982 m n.p.m.) i Lasu Frankońskiego. Liczne rzeki, w tym największe: Soława (Saale), Werra, Unstruta (Unstrut). Obszar pagórkowaty pokrywają lasy liściaste i mieszane. Przez środkową Kotlinę Turyńską przebiega ze wschodu na zachód główna arteria komunikacyjna przy której leżą miasta: Eisenach, Gotha, Erfurt, Weimar, Jena i Gera.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Od ok. 400 księstwo plemienne Turyngów, w 531 roku podbite przez Franków. W VIII wieku schrystianizowana. Od ok. 804 roku marchia w państwie Karola Wielkiego, następnie rozpadła się na liczne terytoria pozostające pod rządami dostojników duchownych i świeckich. W XI wieku zjednoczona pod władzą Ludowingów, od połowy XIII wieku stopniowo przechodziła pod zwierzchnictwo Wettynów. Od 1485 roku w większości stanowiły własność ernestyńskiej linii rodu, od XVI wieku podzieloną na kilka odrębnych księstw saskich. Środkowy pas dzisiejszej Turyngii był częścią Elektoratu Saksonii, a w latach 1697-1763 znajdował się pod panowaniem królów Polski Augusta II Mocnego i Augusta III Sasa jako część unijnego państwa polsko-saskiego. Pamiątką po unii są pocztowe słupy dystansowe w miastach Auma-Weidatal i Neustadt an der Orla, ozdobione herbami Polski i Saksonii, królewskim monogramem i polską koroną królewską, oraz słup milowy z królewskim monogramem w Bad Langensalza.

Podział polityczny obszaru dzisiejszej Turyngii w 1680 r.

W międzyczasie w regionie istniały także inne kraje, m.in.: Vogtland, obejmujący od XI w. do XVI w. wschodnie krańce regionu z miastami Gera i Weida, będący w XIV-XV w. protektoratem Królestwa Czech, hrabstwa Reuss i Schwarzburg, wolne miasta Mühlhausen i Nordhausen, a okolice Erfurtu pozostawały posiadłością Arcybiskupstwa Moguncji.

Ziemie Vogtlandu zostały z biegiem czasu rozdzielone pomiędzy Elektorat Saksonii oraz hrabstwo Reuss, z którego powstały księstwa Reuss linii starszej i linii młodszej. Hrabstwo Schwarzburg zostało podzielone w 1599 na hrabstwa Schwarzburg-Sondershausen i Schwarzburg-Rudolstadt, podniesione na przełomie XVII i XVIII w. do rangi księstw.

W okresie reformacji ośrodek protestancki.

W latach 1802-1803 Erfurt, Mühlhausen i Nordhausen zostały przyłączone do Królestwa Prus, po czym zostały w 1807 r. częścią Królestwa Westfalii i Księstwa Erfurtu(ang.), krajów podległych Francji. W 1815 ponownie włączone do Prus wraz z zachodnimi ziemiami Saksonii, stanowiły południową część prowincji Saksonia. Prowincja oraz księstwa Wettynów, Reussów i Schwarzburgów ostatecznie zostały włączone w 1871 r. do Niemiec.

25 marca 1919 przedstawiciele landtagów dotychczasowych ośmiu księstw saskich uzgodnili połączenie się w jeden kraj związkowy. Powstał on ostatecznie w 1920 roku na mocy decyzji rządu Rzeszy (RGBl. 1920, I, s. 841), obejmując terytoria dawnych księstw (z wyjątkiem Coburga, przyłączonego do Bawarii na mocy postanowień plebiscytu z 30 X 1919 oraz pozostającego w Prusach Erfurtu). Ponieważ stosunki majątkowe rodów książęcych zdetronizowanych w 1918 nie doczekały się regulacji ustawowej (20 czerwca 1926 upadł wniosek o wywłaszczenie bez odszkodowania), rząd krajowy Turyngii zmuszony był do negocjacji z przedstawicielami 7 dawnych domów panujących, nie osiągając jednak porozumienia do 1933 roku. W obliczu konieczności pokrycia deficytu budżetowego naziści, którzy w tym roku objęli tam rządy, uznali te roszczenia za niebyłe[3]. W 1945 roku stolicę Turyngii przeniesiono z Weimaru do Erfurtu. Po II wojnie światowej od 1949 roku w granicach NRD. W 1952 roku podzielona na trzy okręgi (Bezirke): Erfurt, Suhl i Gera. Od 1990 roku kraj związkowy w zjednoczonych Niemczech.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Region przemysłowo-rolniczy. Eksploatacja złóż gazu ziemnego, soli potasowych i rud żelaza. Rozwinięty przemysł maszynowy, elektrotechniczny, elektroniczny, środków transportu, chemiczny, włókienniczy, precyzyjny, poligraficzny, szklarski i spożywczy. Hutnictwo żelaza. Uprawa pszenicy, jęczmienia, ziemniaków, buraków cukrowych i warzyw. Hodowla bydła, trzody chlewnej i owiec. Rozwinięta turystyka. Liczne ośrodki wypoczynkowe, sportów zimowych (m.in. Oberhof) i uzdrowiska klimatyczne (Bad Salzungen, Wurzbach).

Polityka[edytuj | edytuj kod]

Bodo Ramelow, premier Turyngii
Landtag Turyngii

W Turyngii od 1990 roku, czyli od zjednoczenia Niemiec, rządzili chadecy z CDU[4]. Jednak 5 grudnia 2014 landtag na nowego premiera wybrał Bodo Ramelowa z postkomunistycznej partii Die Linke, która utworzyła koalicję z SPD oraz Zielonymi[4]. Ramelow zastąpił dotychczasowego premiera, którym była Christine Lieberknecht (CDU). Był to pierwszy przypadek objęcia władzy w landzie przez postkomunistów[4].

Podział głosów w kadencji 2009-2014

Koalicja rządząca: CDU/SPD
Dzień wyborów: 30 sierpnia 2009
Premier: Christine Lieberknecht (CDU)

Podział głosów w kadencji 2014-2019[5][6]

Koalicja rządząca: Die Linke, SPD oraz Zieloni
Dzień wyborów: 14 września 2014
Premier: Bodo Ramelow (Die Linke)

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Kraj związkowy dzieli się na powiaty ziemskie (Landkreis), których jest 17 oraz na sześć miast na prawach powiatu. Litery w nawiasach oznaczają skrót na tablicach rejestracyjnych pojazdów.

Miasta na prawach powiatu[edytuj | edytuj kod]

miasto
31.12.1970 31.12.2000 31.06.2005 31.12.2009
1. Wappen Erfurt.svg Erfurt (EF) 192 679 200 564 202 590 203 830
2. Wappen Jena.svg Jena (J) 85 169 99 893 102 494 104 449
3. Wappen Gera.svg Gera (G) 106 841 112 835 101 737 99 987
4. Wappen Weimar.svg Weimar (WE) 63 985 62 425 64 361 65 233
6. Wappen Eisenach.svg Eisenach (EA) 50 059 44 442 43 858 42 847
8. Wappen Suhl.svg Suhl (SHL) 28 177 48 025 43 202 39 526

Powiaty ziemskie[edytuj | edytuj kod]

Powiaty Turyngii
  1. Wappen Landkreis Altenburger Land.svg powiat Altenburger Land (ABG)
  2. Landkreis Eichsfeld Wappen.svg powiat Eichsfeld (EIC)
  3. Wappen Landkreis Gotha.svg powiat Gotha (GTH)
  4. Wappen Landkreis Greiz.svg powiat Greiz (GRZ)
  5. Wappen Landkreis Hildburghausen.svg powiat Hildburghausen (HBN)
  6. Wappen Ilm-Kreis.svg powiat Ilm (IK)
  7. Wappen Kyffhäuserkreis.svg powiat Kyffhäuser (KYF)
  8. Wappen Landkreis Nordhausen.svg powiat Nordhausen (NDH)
  9. Wappen Saale-Holzland-Kreis.svg powiat Saale-Holzland (SHK)
  10. Wappen Saale-Orla-Kreis.svg powiat Saale-Orla (SOK)
  11. Wappen Landkreis Saalfeld-Rudolstadt.svg powiat Saalfeld-Rudolstadt (SLF)
  12. Wappen Landkreis Schmalkalden-Meiningen.svg powiat Schmalkalden-Meiningen (SM)
  13. Wappen Landkreis Sömmerda.svg powiat Sömmerda (SÖM)
  14. Wappen Landkreis Sonneberg.svg powiat Sonneberg (SON)
  15. Wappen Unstrut-Hainich-Kreis.svg powiat Unstrut-Hainich (UH)
  16. Wappen Wartburgkreis.svg powiat Wartburg (WAK)
  17. Wappen Landkreis Weimarer Land.svg powiat Weimarer Land (AP)

Przypisy

  1. Turyngia – statystyka.
  2. Protokół 46. posiedzenia Komisji Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
  3. „Rozmowy przy stole”, Wyd. Charyzma 1996, s. 131–132, ISBN 83-85820-02-07.
  4. a b c Piotr Jendroszczyk: Sensacyjny sukces postkomunistów w Turyngii. Rzeczpospolita, 5 grudnia 2014. [dostęp 2014-12-05].
  5. Jerzy Haszczyński: Postkomunista może być premierem. Rzeczpospolita, 2014-10-19. [dostęp 2014-12-05].
  6. Bodo Ramelow ist Ministerpräsident von Thüringen (niem.). Die Welt, 5 grudnia 2014. [dostęp 2014-12-05].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]