Metformina

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Metformina
Metformina Metformina
Nazewnictwo
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C4H11N5
Masa molowa 129,16 g/mol
Identyfikacja
Numer CAS 657-24-9
PubChem 4091[2]
DrugBank DB00331[1]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja
ATC A10 BA02
Stosowanie w ciąży kategoria B

Metformina (INN) – lek z grupy biguanidów zaliczany do doustnych leków przeciwcukrzycowych. Jest stosowany w cukrzycy typu 2, szczególnie jeśli towarzyszy jej nadwaga lub otyłość[3].
Metformina jest stosowana w lecznictwie od 1957 roku.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W medycynie ludowej od czasów średniowiecza stosowano roślinę rutwicę lekarską (Galega officinalis), której przypisywano działanie przeciwcukrzycowe.

Z naturalnie występujących w rutwicy biguanidów, guanidyna okazała się zbyt toksyczna, za to galeginę stosowano przez krótki czas na początku XX wieku jako lek przeciwcukrzycowy. W toku dalszych badań, w 1926 r., udało się uzyskać 2 syntetyczne biguanidy: syntalinę A i B, charakteryzujące się jeszcze lepszą od galeginy tolerancją. Ze względu na odkrycie i szerokie zastosowanie insuliny jako leku przeciwcukrzycowego zarzucono na wiele lat stosowanie i badania nad tą grupą leków hipoglikemizujących[4].

Metformina czyli dimetylobiguanid, został odkryty i zastosowany w leczeniu cukrzycy w 1957 roku przez francuskiego lekarza Jeana Sterne'a. Także dwa inne pokrewne leki, fenformina i buformina, na wiele lat weszły do arsenału farmakoterapii. Jednak pod koniec lat 70. XX wieku zostały wycofane, ze względu na zagrożenie rozwoju kwasicy mleczanowej w niektórych sytuacjach klinicznych. Obecnie jedynie metformina jest lekiem z tej grupy dopuszczonym do stosowania. Renesans metforminy rozpoczął się od doniesień, które przyniosło badanie UKPDS. W badaniu tym, opublikowanym w 1998 roku, dowiedziono, że w okresie 10-letniej obserwacji otyłych cukrzyków leczonych metforminą doszło do znacznego zmniejszenia powikłań cukrzycowych i zmniejszenia śmiertelności.

Po uzyskaniu korzystnych wyników badań, w roku 1995 FDA ponownie zezwoliła na stosowanie w USA metforminy.

Działanie[edytuj | edytuj kod]

Wielostronne działania metforminy, mogą być wykorzystywane w farmakoterapii.

Działanie przeciwcukrzycowe i inne metaboliczne[edytuj | edytuj kod]

Metformina stała się podstawowym lekiem hipoglikemizującym w cukrzycy typu 2.

Obniża poziom glukozy we krwi poprzez zwiększenie odpowiedzi organizmu na endogenną i egzogenną insulinę. Obniżenie poziomu glukozy następuje poprzez zmniejszenie wątrobowej syntezy glukozy (zmniejszenie glukoneogenezy) i zwiększenie jej obwodowego zużycia (nasilenie glikolizy beztlenowej). Wykazuje działanie antyagregacyjne i obniża stężenie trójglicerydów i cholesterolu w osoczu. Powoduje niewielki spadek masy ciała.

Działanie przeciwnowotworowe[edytuj | edytuj kod]

Metformina wykazuje też działanie antynowotworowe. W dużych badaniach kohortowych wykazano, że w grupie osób z cukrzycą stosujących metforminę umieralność z powodu nowotworów jest mniejsza, niż u osób z cukrzycą leczonych insuliną i pochodnymi sulfonylomocznika. Mechanizm tego działania jest nieznany, jednakże przypuszcza się, że działanie to związane jest z pobudzaniem kinazy białkowej aktywowanej przez monofosforan adenozyny (AMPK), która hamuje rozwój guza; wykazano niszczenie komórek macierzystych in vitro; stwierdzono zmniejszoną zapadalność na choroby nowotworowe pewnych narządów (trzustka, prostata i płuca) u osób leczonych metforminą[5][6][7][8].

Wskazania[edytuj | edytuj kod]

Głównym wskazaniem jest cukrzyca typu 2 od chwili rozpoznania, niezależnie od masy ciała (rekomendacja EASD/ADA). Może być stosowana jako lek w monoterapii oraz w skojarzeniu zarówno z wszystkimi innymi doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi, jak i insuliną. Stosowana również w zespole wielotorbielowatych jajników.

Przeciwwskazania[9][edytuj | edytuj kod]

Najpoważniejszym działaniem ubocznym leczenia metforminą jest kwasica mleczanowa, której powstaniu sprzyjają, przede wszystkim stany niedotlenienia tkanek i prowadzące do pogorszenia wydolności nerek. Z tego względu stosowanie tego leku jest przeciwwskazane we wszystkich sytuacjach klinicznych, które mogą sprzyjać wystąpieniu kwasicy mleczanowej, m.in.:

Metforminę należy odstawić przed każdym zabiegiem operacyjnym i planowanym podaniem jodowych środków kontrastujących. Ponowne zastosowanie leku jest możliwe po 48 godzinach, jeśli potwierdzono prawidłową funkcję nerek.

Przerwanie leczenia metforminą należy rozważyć w wypadku gdy stężenie mleczanów w surowicy krwi przekroczy 3 mmol/l, a także w wypadku głodzenia lub przy skrajnie niskokalorycznej diecie.

Metformina jest przeciwwskazana u chorych na cukrzycę w podeszłym wieku (podeszły w ocenie biologicznej, nie metrykalnej), w cukrzycy ciężarnych (kategoria B) i w wypadku nadwrażliwości na ten lek.

Działania niepożądane[edytuj | edytuj kod]

Do bardzo często występujących działań niepożądanych metforminy należą dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego: nudności, wymioty, biegunka, bóle brzucha i utrata apetytu. Zwykle te objawy występują na początku leczenia i czasem ustępują one samoistnie w trakcie dalszego leczenia. Przy leczeniu metformina powoduje je rzadziej niż fenformina.

Do innych rzadziej występujących działań niepożądanych należą: zaburzenia smaku, zmiany skórne (rumień, świąd, pokrzywka).

Bardzo rzadko występuje kwasica mleczanowa, jednak jest najpoważniejszym działanie niepożądanym.

Objawy metaboliczne wynikają z mechanizmu działania, zwiększenie produkcji mleczanów w wyniku glikolizy beztlenowej (nie zakłóca metabolizmu mleczanów), może to prowadzić do kwasicy mleczanowej (metaanaliza 194 badań nie wykazała zwiększonego ryzyka wystąpienia kwasicy mleczanowej). Takie powikłanie było obserwowane u ludzi starszych, u chorych z niewydolnością wątroby lub nerek, jak również u chorych z niewydolnością krążenia. Wszystkie te sytuacje sprzyjają gromadzeniu się mleczanów i występowaniu kwasicy. Jak wykazano, pojedyncze przypadki występowania kwasicy mleczanowej zdarzają się dokładnie z taką samą częstotliwością u przyjmujących metforminę, jak u nie przyjmujących jej. Co więcej, wszystkie analizowane przypadki kwasicy mleczanowej dotyczyły osób, u których występowały uprzednio czynniki ryzyka zaistnienia kwasicy mleczanowej, tak, że zdarzenie to miałoby miejsce nawet gdyby nie przyjmowały metforminy.

Od kilku lat pojawiają się publikacje [10] [11], które wykazują, że jeszcze niedawno medycyna zbyt ostro traktowała metforminę, co było niesłusznym stanowiskiem i powodowało "odebranie" możliwości podawania skutecznego, bezpiecznego i taniego leku wielu grupom chorych na cukrzycę, którzy mieli "tzw. przeciwwskazania".

Obecne badania sugerują, że metformina stosowana zgodnie ze wskazaniami i dawkowaniem, jak również u osób bez przeciwwskazań nie wywołuje kwasicy mleczanowej.

Długotrwałe leczenie metforminą prowadzi do niedoboru witaminy B12, co powoduje wzrost stężenia we krwi homocysteiny. W tym wypadku zaleca się okresowe badanie stężenia witaminy B12 we krwi. [12]

Dawkowanie[edytuj | edytuj kod]

Zaleca się przyjmowanie metforminy po jedzeniu w celu zmniejszenia działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego. Istnieją tabletki o dawkach 500 mg, 850 mg i 1000 mg (jest również dostępny preparat o przedłużonym uwalnianiu XR 500 mg i XR 750 mg). Nie należy zbyt szybko zwiększać dawki leku. Stosuje się go od 1 (postać XR) do 3 razy dziennie.

Preparaty dostępne w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Avamina, Etform, Formetic, Glucophage, Glucophage XR, Gluformin, Metfogamma, Metformax, Metformax SR, Metformin Galena, Metifor, Metral, Siofor.

Eucreas - połączenie metforminy i wildagliptyny.

Preparaty złożone[edytuj | edytuj kod]

W niektórych krajach dostępne są połączenia metforminy z innymi lekami w jednej tabletce:

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Metformina – karta leku (DB00331) (ang.). DrugBank.
  2. Metformina – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  3. Effect of intensive blood-glucose control with metformin on complications in overweight patients with type 2 diabetes (UKPDS 34). UK Prospective Diabetes Study (UKPDS) Group.. „Lancet”. 352 (9131), s. 854-65, Sep 1998. PMID 9742977. 
  4. Postepy Hig Med Dosw (online), 2011; tom 65: 277-285
  5. Evans J.M., Donnelly L.A., Emslie-Smith A.M., Alessi D.R., Morris A.D.: Metformin and reduced risk of cancer in diabetic patients. BMJ, 2005; 330: 1304–1305
  6. Metformin Selectively Targets Cancer Stem Cells, and Acts Together with Chemotherapy to Block Tumor Growth and Prolong Remission Cancer Res October 1, 2009 69; 7507
  7. Medscape News
  8. GW. Landman, N. Kleefstra, KJ. van Hateren, KH. Groenier i inni. Metformin associated with lower cancer mortality in type 2 diabetes: ZODIAC-16.. „Diabetes Care”. 33 (2), s. 322-6, Feb 2010. doi:10.2337/dc09-1380. PMID 19918015. 
  9. Metformina w Indeksie Leków Medycyny Praktycznej
  10. J. McCormack, K. Johns, H. Tildesley. Metformin's contraindications should be contraindicated.. „CMAJ”. 173 (5), s. 502-4, Aug 2005. doi:10.1503/cmaj.045292. PMID 16129871. 
  11. A. Holstein, M. Stumvoll. Contraindications can damage your health--is metformin a case in point?. „Diabetologia”. 48 (12), s. 2454-9, Dec 2005. doi:10.1007/s00125-005-0026-1. PMID 16283245. 
  12. J. de Jager, A. Kooy, P. Lehert, MG. Wulffelé i inni. Long term treatment with metformin in patients with type 2 diabetes and risk of vitamin B-12 deficiency: randomised placebo controlled trial.. „BMJ”. 340, s. c2181, 2010. PMID 20488910. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.