Noteć

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Noteć
Noteć pod Santokiem
Noteć pod Santokiem
Kontynent Europa
Państwo  Polska
Rzeka
Długość 391,3 km
Powierzchnia zlewni 17 300 km²
Średni przepływ 73[1] m³/s Nowe Drezdenko
Źródło
Miejsce Pojezierze Kujawskie
Współrzędne 52°22′29″N 19°00′25″E/52,374722 19,006944
Ujście
Recypient Warta
Miejsce Santok
Współrzędne 52°44′09″N 15°24′20″E/52,735833 15,405556
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
źródło
źródło
ujście
ujście
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
źródło
źródło
ujście
ujście
Stara Noteć na tzw. Bydgoskich Łąkach Nadnoteckich
Jaz na Noteci Górnej w Dębinku
Bocian nad Notecią
Śluza Gromadno na Noteci Dolnej
Ujście do Warty w Santoku

Noteć (niem. Netze) – rzeka o długości 391 km[2] w Polsce. Największy dopływ Warty. Powierzchnia dorzecza wynosi 17 300 km²[2]. Jest to siódma pod względem długości i szósta pod względem powierzchni dorzecza – rzeka Polski.

Noteć przepływa przez trzy województwa: kujawsko-pomorskie, wielkopolskie oraz lubuskie. Dzieli się na dwa odcinki[3]:

  • Noteć Górna – od źródeł do Nakła o długości (204 km),
  • Noteć Dolna – od Nakła do ujścia do Warty (187 km).

Przebieg rzeki[edytuj]

Źródło Noteci znajduje się na obszarze pomiędzy wsią Szczecin a Bogołomia w gminie Chodecz, na Pojezierzu Kujawskim, na zachód od Jeziora Kromszewskiego. Stąd płynie w kierunku południowo-zachodnim do jeziora Przedecz.

W 1928 roku Walenty Winid przedstawił iż Noteć powstaje z dwóch nurtów – Noteci wschodniej oraz Noteci zachodniej, która obecnie zwana jest Małą Notecią[4].

Dalej rzeka przepływa przez Jeziora Brdowskie, Modzerowskie oraz Długie. Następnie płynąc na zachód, a potem na północ, przepływa wzdłuż jez. Gopło.

W dalszym biegu Noteć przepływa jeszcze przez małe jeziora pałuckie, po czym dostaje się do Pradoliny Toruńsko-Eberswaldzkiej. Odtąd płynie wśród rozległych łąk i bagien.

W Nakle rzeka łączy się z Kanałem Bydgoskim i odtąd aż do ujścia (na długości 187 km) jest elementem drogi wodnej Wisła-Odra. Od Nakła do Krzyża na długości 137 km ma charakter rzeki skanalizowanej z 14 stopniami wodnymi (śluzami i jazami)[4].

Dość ospały bieg „leniwej Noteci” zmienia się dopiero po przyjęciu największego dopływu – Gwdy, który w tym miejscu jest większy od Noteci – średni przepływ Gwdy wynosi 27 m³/s w Pile[5] Noteci 44 m³/s -w Ujściu po połączeniu rzek[6]. Ostatnim większym dopływem jest Drawa. Ujście rzeki do Warty znajduje się w Santoku koło Gorzowa Wielkopolskiego.

Żegluga[edytuj]

Zobacz też: Droga wodna Wisła-Odra oraz Transport na Kanale Bydgoskim w latach 1774-1912

Noteć jest żeglowna na prawie całej długości. Od czasu budowy Kanału Bydgoskiego w 1774 r. jest elementem szlaku żeglugowego łączącego Wisłę z Odrą. Prace regulacyjne na Noteci Dolnej przeprowadzono w latach 1863-1915[7]. W rezultacie tych prac, między Nakłem, a ujściem Drawy zbudowano 14 stopni wodnych oraz wykonano 105 przekopów likwidujących zakola rzeki o promieniu poniżej 180 m, skracając bieg Noteci na tej przestrzeni ze 169,8 km na 140,1 km[7].

Natomiast na Noteci Górnej na odcinku od jeziora Gopło do Kanału Bydgoskiego prace regulacyjne przeprowadzono w latach 1878-1882. Doprowadziły one do budowy Kanału Górnonoteckiego wraz z 6 stopniami wodnymi, budowy dwóch śluz na Noteci, a także pogłębienia oraz wyprostowania koryta rzecznego poprzez przekopy o długości 30 km.

Od czasu uruchomienia drogi wodnej Wisła-Odra ranga Noteci urosła do najważniejszego szlaku transportowego północnej Wielkopolski. Po przebudowie szlaku w latach 1905-1915, po Noteci pływały barki o nośności ponad 500 ton. Upadek żeglugi towarowej na Noteci rozpoczął się w latach 80. XX w. Od lat 90. XX w. nie wykonuje się prac bagrowniczych, co spowodowało zamulenie dna i wstrzymanie ruchu jednostek z ładunkami. Spowodowało to proces likwidacji firm żeglugowych, stoczni, portów, przystani i infrastruktury transportowej[3].

Nadzieje ożywienia ruchu żeglugowego na Noteci wiąże się od początku XXI wieku z rozwojem turystyki wodnej. W celu poprawy stanu środowiska i infrastruktury Noteci powstało w 2000 roku stowarzyszenie pod nazwą Związek Miast i Gmin Nadnoteckich (ZMiGN)[3].

Szlak kajakowy[edytuj]

Szlak kajakowy na Noteci posiada następujące parametry:

Na spływ całą rzeką należy przeznaczyć około 7-8 dni (do Kaliny trzy i to tylko przy wyższych stanach wód)[8].

Noteć w sieci międzynarodowych dróg wodnych[edytuj]

 Osobny artykuł: Śródlądowe drogi wodne.

Noteć Dolna (187,2 km, od Nakła do ujścia do Warty) jest elementem międzynarodowej drogi wodnej E70, ustalonej w 1996 r. w porozumieniu AGN (European Agreement on Main Inland Waterways of International Importance)[9].

Hydronimia[edytuj]

Nazwa rzeki wywodzi się z praindoeuropejskiego rdzenia *(s)ne-t- || *(s)nē-t-, por. stind. snāti 'pławi, kąpie się’, łac. , nā-re ‘pływać’, grec. νοτος, νοτιος ‘mokry’, ilir. Natiso, Natissa[10].

Dorzecze[edytuj]

Lewe dopływy:

Prawe dopływy:

Urbanizacja[edytuj]

Większe miejscowości leżące nad Notecią bądź w jej pobliżu
herb miejscowość ludność
POL Przedecz COA.svg
Przedecz 1 780
POL gmina Budzyń COA.svg
Brdów 1 215
POL Izbica Kujawska COA.svg
Izbica Kujawska 2 771
POL Sompolno COA.svg
Sompolno 3 624
POL Kruszwica COA.svg
Kruszwica 8 969
POL Inowrocław COA.svg
Inowrocław 72 643
POL Pakość COA.svg
Pakość 5 824
POL Barcin COA.svg
Barcin 7 715
POL Łabiszyn COA.svg
Łabiszyn 4 563
POL Nakło nad Notecią COA.svg
Nakło nad Notecią 19 542
POL Szamocin COA.svg
Szamocin 4 258
POL Miasteczko Krajeńskie COA.jpg
Miasteczko Krajeńskie 1 163
POL Ujście COA 1.svg
Ujście 3 869
POL Czarnków COA.svg
Czarnków 11 375
POL Wieleń COA.svg
Wieleń 5 899
POL Drezdenko COA.svg
Drezdenko 10 193

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. http://monitor.pogodynka.pl/hydro/map#/Notec/152150190.
  2. a b Raport o stanie środowiska województwa kujawsko-pomorskiego w 2007 roku. Bydgoszcz: WIOŚ w Bydgoszczy, 2008, s. 113. ISBN 978-83-927525-0-9. [dostęp 2009-12-15].
  3. a b c Strugała Franciszek. Rozwój turystyki wodnej na rzece Noteć – doświadczenia Związku Miast i Gmin Nadnoteckich. [w.] Rewitalizacja drogi wodnej Wisła-Odra szansą dla gospodarki regionu. T. I. Praca pod red. Zygmunta Babińskiego. Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego. Instytut Geografii Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy. Bydgoszcz 2008.
  4. a b I. Krajobraz bydgosko-nakielski. W: Walenty Winid: Kanał Bydgoski. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Popierania Nauki, 1928, s. 9. [dostęp 2009-12-15].
  5. http://monitor.pogodynka.pl/hydro/map#/Notec/153160180.
  6. http://monitor.pogodynka.pl/hydro/map#/Notec/153160170.
  7. a b Woźniak-Hlebionek Agnieszka. Kanał bydgoski, Brda i Noteć w pruskich planach inwestycyjnych w latach 1773-1915. [w.] Kronika Bydgoska XXIII (2001). Bydgoszcz 2002.
  8. Wuja Republika.
  9. http://bip.transport.gov.pl/pl/bip/raporty_i_analizy/transport_morski/analiza_potrzeb/px_analiza_potrzeb_inwestycyjnych....pdf Analiza potrzeb inwestycyjnych w zakresie żeglugi śródlądowej na rzece Odrze w latach 2007-2013. Akademia Morska w Szczecinie. Instytut Inżynierii Transportu. Zakład Żeglugi Śródlądowej i Gospodarki Wodnej. Szczecin 2006, s. 25.
  10. S. Rospond, Onomastyka słowiańska, cz. II, [w:] Onomastica nr 4, r. III, z. 1, Wrocław 1957.

Bibliografia[edytuj]