Brdów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 52°21′12.52″N 18°43′46.00″E
- błąd 0 m
WD 52°21'13.1090"N, 18°43'50.0459"E, 52°22'N, 18°41'E
- błąd 0 m
Odległość 83 m
Brdów
wieś
Ilustracja
Panorama Brdowa, ośrodek zdrowia, kościół i klasztor paulinów, ul. Braterstwa Broni, zabudowa przy Pl. Wolności, Remiza OSP, Jezioro Brdowskie
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat kolski
Gmina Babiak
Sołectwo Brdów
Wysokość 109-114 m n.p.m.
Liczba ludności (2019) 900
Strefa numeracyjna 63
Kod pocztowy 62-620[1]
Tablice rejestracyjne PKL
SIMC 0280844
Położenie na mapie gminy Babiak
Mapa konturowa gminy Babiak, w centrum znajduje się punkt z opisem „Brdów”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, w centrum znajduje się punkt z opisem „Brdów”
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Brdów”
Położenie na mapie powiatu kolskiego
Mapa konturowa powiatu kolskiego, u góry znajduje się punkt z opisem „Brdów”
Ziemia52°21′12,52″N 18°43′46,00″E/52,353478 18,729444
Dawny herb miejski Brdowa

Brdówwieś w Polsce, administracyjnie w województwie wielkopolskim, w powiecie kolskim, w gminie Babiak. Kulturowo Brdów położony jest na pograniczu Kujaw i Wielkopolski; leży na Pojezierzu Kujawskim, na tzw. Kujawach Borowych, nad Jeziorem Brdowskim. Dawniej miasto. W latach 1436–1795 był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[2], następnie do 1870 miastem rządowym. W 1827 roku jako miasto rządowe Królestwa Kongresowego położone było w powiecie brzeskim, obwodzie kujawskim województwa mazowieckiego[3]. Zdegradowany do rangi wsi w 1870 jako kara za poparcie powstańców styczniowych walczących w bitwie pod Brdowem. W latach 1975–1998 administracyjnie Brdów należał do województwa konińskiego.

Lokalny ośrodek kultu religijnego i turystyki. Znajduje się tu kościół i klasztor oo. Paulinówsanktuarium Matki Bożej Zwycięskiej.

Brdów pierwszy raz wymieniony został w bulli papieskiej w 1136 roku jako Brdovo[4].

Integralne części wsi Brdów[5][6]
SIMC Nazwa Rodzaj
0280873 Grądy Brdowskie część wsi
0280850 Kolonia od Babiaka część wsi
0280867 Kolonia od Bugaja część wsi
0280880 Ostrowy Brdowskie część wsi
Brdów na mapie Kujaw
Fragment Rynku w Brdowie

Transport i komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość położona jest 20 km na północny wschód od Koła.

W Brdowie krzyżują się następujące drogi:

Ponadto przez sołectwo Brdów przebiega 263: SłupcaSompolnoKłodawaDąbie

Najbliższa stacja kolejowa mieści się w Babiaku, ok. 4 km na zachód od Brdowa.

Powierzchnia sołectwa Brdów[edytuj | edytuj kod]

  • tereny zabudowane – 2,96 km²
  • użytki rolne – 5,32 km²
  • łącznie – 8,28 km²

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Źródła[7][8][9]

1946* – Dane szacunkowe

W skład sołectwa Brdów zaliczane są także przyległe kolonie: Ostrowy Brdowskie (ludność: 40), Grądy Brdowskie (ludność: 80), Kolonia od Bugaja (ludność: 50), Kolonia od Babiaka (ludność: 70); praktycznie stanowią one i tak odrębne wsie.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Brdów położony jest w centrum wielkopolskiej dzielnicy klimatycznej. Jest obszarem o bardzo małym opadzie rocznym ok. 502 mm, leży w krainie wiecznych wiatrów. Liczba dni z przymrozkami waha się od 50 do 75, temperatura całkowita 8,7°C. Średnie miesięczne zachmurzenie wynosi 66%, najmniejsze w sierpniu 50% i w czerwcu 52%, a największe w listopadzie 82%. Dane uzyskane ze stacji meteorologicznej w Kole wynosiły:

  • średnia temperatura powietrza +8,7°C
  • średnia temperatura dla stycznia +1,4°C
  • średnia temperatura dla lipca +17,9°C
  • średnia wilgotność względna 81,2%
  • roczna suma opadów 505,2 mm[10].

Toponimia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa miejscowości zapewne wywodzi się od czasownika brodzić, związane jest to z położeniem osady na terenach podmokłych. W dawnych czasach Brdów otoczony był mokradłami do tego stopnia, że należało brodzić w wodzie, by dostać się do miasta. Takie położenie pełniło też funkcje obronne. Inne założenie sugeruje, że nazwa miejscowości może wywodzić się od starosłowiańskiego słowa brda, które w V wieku oznaczało wyżynę[11]. Brdów jest położony na terenie polodowcowym, gdzie w krajobrazie dominują niewysokie wzgórza.

Pierwsze pisane źródła z 1136 roku określają miejscowość jako Brdovo[12] lub Brdouo. Na Kujawach nazwy miejscowości kończyły się zazwyczaj na -owo.

W XIX wieku funkcjonuje nazwa Brdów, a także Brdowsk[13], czy w lokalnej gwarze Brudowo[14]. W czasie okupacji niemieckiej w latach 1939–1945 nazwa miejscowości została zmieniona na Seestetten. Po II wojnie światowej wrócono do nazwy Brdów.

Historia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Historia Brdowa.
Centrum Brdowa w 1944
Zabudowa małomiasteczkowa w Brdowie
Zachowane późnogotyckie prezbiterium kościoła, zapewne z pocz. XVI wieku

Kalendarium Brdowa:

  • około 3700 p.n.e. – Pierwsze ślady człowieka, o czym świadczą grobowce megalityczne (tzw. kopce kujawskie) z okresu kultury pucharów lejkowatych w okolicach Brdowa, m.in. w Gaju.
  • XII w.:
  • XIII w.:
    • 1266 r. – Druga pisemna wzmianka o Brdowie w dokumencie z rozprawy sądowej, w którym wymieniono imię Albertus de Brdovo. Był on kapelanem dworu Kazimierza księcia kujawskiego i łęczyckiego.
  • XIV w.:
    • 1326 r. – Pierwsza pisemna wzmianka o istnieniu parafii w Brdowie, wchodziła ona w skład dekanatu radziejowskiego i diecezji kujawsko-pomorskiej[16] z biskupstwem we Włocławku.
    • 1399 r. – Pierwsza pisemna wzmianka o istnieniu kościoła w Brdowie. Była to zapewne świątynia gotycka, która zastąpiła wcześniejszy drewniany kościół.
  • XV w.:
  • XVI w.:
    • 1525 r. – Król Zygmunt I Stary nadał miastu przywileje dni targowych.
    • 1562 r. – Król Zygmunt August odnowił prawa miejskie i lokował Brdów na prawie magdeburskim. Miasto na przestrzeni lat otrzymywało liczne przywileje, które miały przyczynić się do rozwoju miasta.
    • 1584 r. – W Brdowie założono szpital i przytułek dla starców i kalek.
  • XVII w.:
    • 23 sierpnia 1655 r. – Miasto zostało zniszczone przez Szwedów.
    • 24 kwietnia 1656 r. – Szwedzi ponownie wrócili do miasta i je spalili.
    • około 1690 r. – Przy kościele parafialnym zbudowano barokowy klasztor.
  • XVIII w.:
    • W dokumentach miejskich z XVIII w. pojawiają się niektóre nazwy ulic: ul. Pijarska, ul. Kołowa, ul. Rynek.
    • Częste pożary w latach 1748, 1761, 1769 oraz w 1793 utrudniały rozwój miasta.
    • 1748–1758 r. – Po pożarze odbudowano kościół w stylu barokowym.
    • 21 października 1783 r. – władze miejskie wystąpiły do starostwa o prawo do budowy drewnianego ratusza, na co władze Koła nie wyraziły zgody.
    • 1783 r. – Zbudowano nowy szpital miejski.
    • 1788-1790 r. – Do brdowskiego kościoła dobudowano wieżę zegarową.
    • Ok. 1793 r. – W mieście, mimo przywileju Privilegium de non tolerandis Judaeis, zaczęli osiedlać się pierwsi Żydzi[17].
  • XIX w.:
    • 1820 r. – W mieście istniało 89 gospodarstw, 13 warsztatów sukienniczych, 1 browar oraz odbywało się 12 jarmarków, mimo że miasto posiadało przywilej 3 jarmarków w ciągu roku. Zabudowa w mieście głównie drewniana, zaczęto brukować Rynek.
    • 1824 r. – Do Brdowa sprowadzili się niemieccy sukiennicy z Saksonii, którzy założyli w mieście fabrykę kuczbaju – kosmatej tkaniny wełnianej.
    • 1857 r. – Liczba mieszkańców Brdowa wyniosła 829 osób, z czego 96 stanowili Żydzi trudniący się głównie handlem.
    • 29 kwietnia 1863 r. – W pobliskich Nowinach Brdowskich doszło do bitwy pod Brdowem, w której polskie oddziały, dowodzone przez Léona Younga de Blankenheima, stoczyły przegraną walkę z dwukrotnie liczebniejszymi oddziałami Moskali – dowodzonymi przez gen. Apostoła Spirydonowicza Kostandę.
    • 1870 r. – Władze carskie odebrały Brdowu prawa miejskie w związku z udzieleniem poparcia powstańcom w okresie powstania styczniowego.
    • 1880 r. – Ludność Brdowa wyniosła rekordową liczbę 1 894 mieszkańców.
  • XX w.:
    • 1907 r. – Z inicjatywy księdza Gniazdowskiego w Brdowie zbudowano nowy budynek szkoły, który służył mieszkańcom Brdowa do 2009 r. jako przedszkole.
    • 1938 r. – Zbudowano nowy budynek szkoły, który w okresie okupacji niemieckiej pełnił funkcję szpitala.
    • 1939–1945 r. – Obowiązującą nazwą miejscowości było niemieckie Seestetten (nazwa ta pochodzi od jeziora; der See – po niemiecku znaczy jezioro).
    • 1952 r. – Do Brdowa powrócili oo. Paulini.
    • 1954 r. – Powstała Gromada Brdów, która funkcjonowała do 1971 r., następnie została wcielona w gromadę Babiak, a w 1973 r. w gminę Babiak. Brdów przestał pełnić funkcje administracyjne.
    • 19 czerwca 1983 r. – Jan Paweł II ukoronował obraz Matki Boskiej Zwycięskiej z Brdowa na Jasnej Górze.
    • 30 listopada 1983 r. – Pożar kościoła, w wyniku którego uszkodzone zostało wnętrze świątyni.
    • 1986 r. – Zakończono remont kościoła po pożarze.
    • 1999 r. – Brdów nawiązał współpracę zagraniczną z Ojranami na Litwie.
  • XXI w.:
    • 2004 r. – W Brdowie swą działalność rozpoczęło Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Brdowskiej.
    • 2010–2012 r. – Centrum Brdowa zostało wyremontowane, m.in. na Rynku postawiono popiersie Fryderyka Chopina, zainstalowano nowe latarnie uliczne.
    • 2013 r. – Zbudowano Centrum Sportów Wodnych na południowym brzegu Jeziora Brdowskiego.
    • 2020 r. – Mieszkańcy Brdowa i okolicy podjęli dyskusję ws. odzyskania praw miejskich oraz dawnej roli głównego ośrodka dla najbliższej okolicy, którą po części przejął Babiak po II wojnie światowej.
    • 5 września 2021 – W zebraniu sołeckim wszyscy głosujący, spośród ok. 100 osób, opowiedziało się za referendum ws. odłączenia się od gminy Babiak oraz utworzenia nowej gminy Brdów[18]

Przynależność państwowa i administracyjna Brdowa od 1138[edytuj | edytuj kod]

Przynależność polityczno-administracyjna Brdowa
Okres Państwo Zwierzchnictwo Jednostka administracyjna
przed 1138 POL Przemysł II 1295 COA.svg Księstwo Polskie, Królestwo Polskie Kujawy
1138–1233 POL województwo krakowskie IRP COA.svg Polska w okresie rozbicia dzielnicowego Dzielnica senioralna, część Kujaw
1233–1320 POL województwo brzeskokujawskie IRP COA.svg Polska w okresie rozbicia dzielnicowego Księstwo kujawskie, Księstwo brzesko-kujawskie
1320–1386 Alex K Kingdom of Poland3.svg Zjednoczone Królestwo Polskie Kujawy brzeskie
1386–1793 Herb Polska (Alex K).svg Korona Królestwa Polskiego prowincja wielkopolska, województwo brzeskokujawskie, miasto Brdów (od ok. 1436)
1793–1807 Flag of the Kingdom of Prussia (1750-1801).svg Królestwo Prus Prusy Południowe, powiat brzeski, miasto Brdów
1807–1815 Coat of Arms of Frederick Augustus I of Saxony (Order of the Golden Fleece).svg Księstwo Warszawskie departament warszawski, powiat łęczycki, miasto Brdów
1815–1837 Medium Coat of Arms of Congress Poland.svg Królestwo Polskie (kongresowe), część Imperium Rosyjskiego województwo mazowieckie, obwód kujawski, powiat brzeski, miasto Brdów
1837–1918 gubernia kaliska, powiat kolski, miasto Brdów (do 1870)
1919–1938 Godło II Rzeczypospolitej.png II Rzeczpospolita województwo łódzkie, powiat kolski, gmina Lubotyń
1938–1939 województwo poznańskie, powiat kolski, gmina Lubotyń
1939–1945 Reichsadler Deutsches Reich (1935–1945).svg III Rzesza Kraj Warty, rejencja inowrocławska, powiat Koło (Warthbrücken)
1945–1975 Coat of arms of Poland (1955-1980).svg Polska Rzeczpospolita Ludowa województwo poznańskie, powiat kolski, gmina Lubotyń (do 1954), gromada Brdów (1954-1972)
1975–1989 województwo konińskie, gmina Babiak, sołectwo Brdów
1989–1998 Herb Polski.svg Rzeczpospolita Polska województwo konińskie, gmina Babiak, sołectwo Brdów
od 1998 województwo wielkopolskie, powiat kolski, gmina Babiak, sołectwo Brdów


Brdów w Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego[edytuj | edytuj kod]

W 1880 r. w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego tak pisano o Brdowie:

Brdów osada przedtem miasteczko, nad jeziorem, powiat kolski, gmina Lubotyń, leży o 3 wiorsty na wschód od Babiaku, przy drodze z Koła do Izbicy. Posiada kościół parafialny murowany z XIV w., szkołę początkową i dom schronienia dla starców i kalek. W 1827 r. Brdów liczył 94 domy i 794 mieszkańców, w 1859 r. 85 domów i 863 mieszkańców, obecnie ma 1894 mieszkańców. (...)

Legendy[edytuj | edytuj kod]

Z Brdowem związanych jest wiele legend:

  • Legenda o obrazie mówi, że wizerunek Matki Boskiej z Dzieciątkiem został namalowany na życzenie Władysława Jagiełły na podobiznę swojej żony, czyli królowej Jadwigi. Sam obraz miał zostać zabrany przez króla na bitwę pod Grunwaldem[19].
  • Legenda o jeziorze opowiada o zatopionym w nim weselu, zmierzającym z kościoła po zamarzniętej wodzie, na drugi brzeg. Jak mówią podania, lód nie wytrzymał ciężaru, a woda pochłonęła wszystkich weselników razem z karocą zaprzęgniętą w konie.
  • Legenda dotycząca mieszkańców Brdowa opowiada o pojedynku dwóch braci o rękę kobiety, który oboje przepłacili życiem. Wspomina o tym w swojej poezji ks. Józef Markowski na pocz. XX wieku.
  • Zgodnie z miejscową tradycją wydaje się być prawdą, iż pod Jeziorem Brdowskim znajduje się tunel, który łączy klasztor z wsią Radoszewice po przeciwnym brzegu jeziora.

Kościół i klasztor oo. paulinów[edytuj | edytuj kod]

Kościół i klasztor paulinów - od południa
Kościół i klasztor paulinów - od północy

Parafię św. Wojciecha w Brdowie wzmiankowano po raz pierwszy w 1326 r. Prawdopodobnie już wcześniej na terenie obecnej świątyni istniał drewniany kościół bądź kaplica. Jedna z teorii mówi, że na terenie obecnej świątyni istniał zamek warowny, połączony tunelem pod jeziorem z dworem w Radoszewicach. W miejscu samego kościoła miał istnieć pałac biskupi. Teorię tą potwierdzałby fakt istnienia starej piwnicy, pod kościołem brdowskim, z XIV wieku[20]. Pewną datą jest rok 1399, gdy w Brdowie istniał już murowany kościół parafialny. W późniejszych wiekach wielokrotnie rozbudowywany i remontowany po pożarach. W 1436 r. król Władysław Warneńczyk istniejącą parafię przekazał pod opiekę ojcom paulinom, według woli swego ojca – Władysława Jagiełły. Ojcowie paulini opiekowali się parafią z przerwami do 1870 r., ponownie wrócili do klasztoru w 1952 roku.

Kościół św. Wojciecha, położony na wysokim brzegu Jeziora Brdowskiego to kościół orientowany, pierwotnie gotycki, zbarokizowany i rozbudowany w XVII i XVIII w. Ostatni raz odnowiony w latach 1748–1758 być może według projektu architekta Cochilego[21]. Założony na planie prostokątnym, jednonawowy, z wyodrębnionym prezbiterium. Zbudowany z cegły i otynkowany. Korpus nawowy oskarpowany, przykryty prostym sufitem, połączony z prezbiterium ostrołukiem. Prezbiterium również oskarpowane zachowało gotycką formę, zamknięte wielobocznie, nakryte sklepieniem gwiaździstym. Okna w korpusie nawowym prostokątne zakończone łukiem półkolistym, w prezbiterium - ostrołukowe. Przy prezbiterium od północy stara zakrystia, od południa – nowa. Wewnątrz nowej zakrystii sufit z fasetą, w starej zakrystii – sklepienie kolebkowo-krzyżowe. Dachy świątyni dwuspadowe, kryte blachą miedzianą. Pomiędzy kościołem a klasztorem wieża czterokondygnacyjna wybudowana w 1790, ze ściętymi narożami, ujętymi w pilastry, kryta hełmem z 1877 r. Na wieży także zegar z 1769 r. W latach 1913–1914 do południowej ściany korpusu nawowego dobudowano neobarokową kaplicę według projektu Józefa Dziekońskiego, połączona z nawą główną łukiem półkolistym, kryta kopułą z latarnią.

Wewnątrz świątyni trzy ołtarze z drugiej połowy XVIII wieku. Ołtarz główny z figurami świętych zakonników i ojców Kościoła oraz obrazem Matki Boskiej z Dzieciątkiem z przełomu XV/XVI wieku, zakryty srebrną sukienką z XVIII wieku. W bocznych ołtarzach obrazy: św. Pawła I Pustelnika, Chrystusa Ukrzyżowanego z Matką Bożą i Świętym Janem – wszystkie z przełomu XVII i XVIII wieku. Ambona rokokowa z rzeźbą Chrystusa na baldachimie. Organy w kościele nowe, sprowadzone po pożarze w 1983 roku. Wnętrze bogato zdobione freskami, odnowione ostatni raz po pożarze w 1983 r., nową polichromię wykonał artysta malarz z KrakowaZdzisław Pabisiak. Ponadto w kościele zabytkowa chrzcielnica z 1635[22] , płaskorzeźba przedstawiająca chrzest Pana Jezusa w Jordanie oraz epitafium z popiersiem ks. Bronisława Kochanowicza, który został zamordowany w obozie koncentracyjnym w Dachau w 1942 roku. Na ścianach świątyni w gablotach umieszczone liczne wota, wśród nich gablota z szablami z okresu powstania styczniowego.

Na ścianach zewnętrznych kościoła umieszczono kilka tablic pamiątkowych, m.in. tablicę upamiętniającą prawa miejskie Brdowa, czy pochowanego w Brdowie Jakuba Krzyżanowskiego - dziadka Fryderyka Chopina.

Barokowy klasztor, zbudowany w końcu XVII w., usytuowany jest prostopadle od zachodu orientowanego kościoła, połączony z nim przejściem na wysokości pierwszego piętra. Klasztor spalony w 1748 r., odbudowany w 1758 r. Barokowy, dwukondygnacyjny. Wewnątrz w trakcie środkowym, korytarz sklepiony w przyziemiu kolebką na gurtach, na piętrze – kolebką krzyżową. Na osi elewacji wschodniej, brama wejściowa zamknięta łukiem odcinkowym. Szczyty północne i południowe ujęte w spływy wolutowe, zwieńczone trójkątnymi przyczółkami. Dach dwuspadowy, kryty dachówką.

W 1790 r. cmentarz przykościelny został zamknięty, a kościół otoczono murem z dwiema bramami, ujętymi w zdwojone pilastry, ozdobione przerywanymi szczytami.

Cmentarz[edytuj | edytuj kod]

cmentarz parafialny

Cmentarz parafialny założono poza granicami miasta w 1790 r.

Na przestrzeni dziejów pochowano na nim niektóre znane, bądź szanowane osobistości, m.in. członkowie rodziny Poli Negri – jej dziadek Franciszek Kiełczewski, oraz wujostwo Julian i Franciszka – rodzeństwo Eleonory Kiełczewskiej – matki Poli Negri[23]. Znajduje się tu również symboliczny nagrobek Jakuba Krzyżanowskigo – dziadka Fryderyka Chopina ze strony matki[24]. Został on pochowany w Brdowie w 1805 roku. W 1863 r. w zbiorowej mogile pochowano 70 powstańców styczniowych, którzy polegli w bitwie pod Brdowem, w osobnych mogiłach pochowani zostali Karol Libelt – syna poznańskiego działacza i filozofa o tym samym imieniu oraz Léon Young de Blankenheim – dowódca polskich oddziałów powstańczych pod Brdowem.

Cmentarz w 1995 roku został wpisany do rejestru zabytków. Zachowały się na nim nagrobki z XIX i początku XX wieku.

Pomniki i upamiętnienia[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Brdowa wiele miejsc, związanych z historią miejscowości, zostało upamiętnionych formą tablicy pamiątkowej bądź pomnika. Na samym rynku, prócz popiersia Fryderyka Chopina, znajdują się głaz z wyrytymi dwiema czaszkami, upamiętniający legendę o pojedynku dwóch braci oraz głaz upamiętniający rocznicę chrztu Polski. Tablice pamiątkowe umieszczone na ścianach kościoła upamiętniają m.in.: Jakuba Krzyżanowskiego, prawa miejskie i koronację obrazu Matki Boskiej przez Jana Pawła II. Na ścianie domu, w którym mieszkała Pola Negri również została umieszczona tablica pamiątkowa przypominająca ten fakt.

Przy remizie OSP postawiono pomnik św. Floriana. Na rozwidleniu ul. Cmentarnej i ul. Mickiewicza znajduje się z kolei figura Matki Bożej. Na skwerze w centrum Brdowa natomiast postawiono drewniane rzeźby bóstw słowiańskich.

Pomniki przyrody[edytuj | edytuj kod]

Na rynku w Brdowie rośnie lipa, posadzona 3 maja 1919 roku na pamiątkę odzyskania przez Polskę niepodległości, została wpisana do rejestru pomników przyrody w 1991 r.

Szkolnictwo[edytuj | edytuj kod]

Szkoła Podstawowa im. Powstańców Styczniowych w Brdowie

W Brdowie od około 1450 roku działa szkoła. Prowadzili ją ojcowie paulini, którzy byli jej rektorami.

W 1907 roku staraniem księdza Gniazdowskiego i parafian oddano do użytku nowy budynek szkoły, który służył mieszkańcom Brdowa do 2009 r. jako przedszkole.

Budynek szkoły, przy ul. A. Mickiewicza, zbudowano w 1938 r. Na przestrzeni lat był rozbudowywany dwukrotnie (ostatni raz w 2006 r.). W 1999 r. Zespół Szkół w Brdowie nawiązał współpracę ze szkołą podstawową w Ojranach na Litwie. W okresie wakacji grupa nauczycieli i młodzieży z Litwy przyjeżdżała do Brdowa, co było możliwe dzięki wsparciu finansowemu „Wspólnota Polska”. Dzięki współpracy uczniowie z polskiej szkoły na Wileńszczyźnie mogli zwiedzić Polskę i zapoznać się bliżej z polską kulturą[25].

Przed reformą szkolnictwa w 2017 w skład Zespołu Szkół w Brdowie wchodziła: szkoła podstawowa, gimnazjum i przedszkole. Obecnie na terenie miejscowości swą działalność prowadzi Szkoła Podstawowa im. Powstańców Styczniowych w Brdowie oraz Przedszkole Samorządowe w Brdowie.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Przy Szkole Podstawowej w Brdowie działa Uczniowski Klub Sportowy o specjalności wioślarskiej, który korzysta z naturalnej bazy sportowej, jaką jest, znajdujące się w odległości 300 m od szkoły, Jezioro Brdowskie. Uczniowie biorą udział w licznych zawodach wioślarskich odbywających się na terenie całego kraju (m.in. w Warszawie, w Płocku, w Kaliszu, czy we Włocławku). Baza sportowa klubu pozwala od wielu lat organizować na Jeziorze Brdowskim regaty wioślarskie o zasięgu krajowym.

Ponadto w miejscowości działa „Młodzieżowy Klub Sportowy – Brdów”, który reprezentuje Brdów w różnych dyscyplinach oraz organizuje wydarzenia sportowe na terenie miejscowości: rajdy rowerowe, marsze nordic-walking, czy biegi.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Dawny budynek szkoły z 1907 roku

W „Karczmie pod Jesionem” zorganizowana została wystawa poświęcona Poli Negri, prezentująca pamiątki z nią związane.

W Brdowie co roku odbywa się kilka imprez kulturalnych bądź sportowych m.in.: bieg im. Poli Negri (od 2008), czy konkurs fotograficzny (od 2011), których organizatorami są Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Brdowskiej oraz Stowarzyszenie MKS „Brdów”.

Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Brdowskiej organizuje również festyny i pikniki dla mieszkańców Brdowa i okolicy.

Służba zdrowia[edytuj | edytuj kod]

Zakład Opieki Zdrowotnej „Eskulap”

Pierwszy szpital i przysiółek dla bezdomnych istniał w Brdowie już w XV w., prowadzili go ojcowie paulini. W okresie wojennym w obecnym budynku szkoły mieścił się szpital, gdzie pracowali polscy lekarze. Służył on pomocą medyczną wielu rannym podczas II wojny światowej.

Obecnie w miejscowości działa ośrodek zdrowia – Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowtnej „Eskulap”, a przy nim apteka. Swoją działalność przy ośrodku zdrowia prowadzi także „Med-Vita Rehabilitacja i Masaż” z gabinetem fizjoterapii.

Straż pożarna[edytuj | edytuj kod]

W miejscowości znajduje się remiza strażacka, a przy niej działa Ochotnicza Straż Pożarna w Brdowie, powołana w 1912 roku.

Miejsca noclegowe[edytuj | edytuj kod]

Karczma
  • Dom pielgrzyma ojców Paulinów,
  • „Karczma pod Jesionem”,
  • Agroturystyka „Pod wierzbą”.

Handel i usługi[edytuj | edytuj kod]

Bank

Brdów to lokalny ośrodek handlu i usług dla pobliskich wsi. Znajduje się tu kilka sklepów spożywczych i przemysłowych, mini-market Groszek, market Dino, działają małe zakłady usługowe, m.in. zakład fryzjerski, zakład ubezpieczeń, zakład pogrzebowy. Swoją siedzibę ma tu także Agencja Pocztowa oraz Bank Spółdzielczy.

W Brdowie mieszczą się dwie restauracje: „Karczma pod Jesionem” i pizzeria „Capri”.

Stacja paliw znajduje się przed wjazdem do miejscowości od strony Koła.

Znani ludzie związani z Brdowem[edytuj | edytuj kod]

Dom, w którym mieszkała Pola Negri

Współpraca zagraniczna[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 87 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  2. Magazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 12.
  3. Tabella miast, wsi, osad Królestwa Polskiego, z wyrażeniem ich położenia i ludności, alfabetycznie ułożona w Biórze Kommissyi Rządowéy Spraw Wewnętrznych i Policyi. T. 1 : A-Ł, Warszawa 1827, s. 40.
  4. Jan Rozwadowski: Bulla z roku 1136. 1909.
  5. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  6. GUS. Rejestr TERYT
  7. historyczny dokument miejski: ustrój miasta Brdów (pol.).
  8. Polskie Towarzystwo Historyczne: Liczba ludności miast fabrycznych (pol.). Rocznik Oddziału Łódzkiego Polskiego Towarzystwa Historycznego, 1930.
  9. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie pierwszego powszechnego spisu ludności z dnia 30 września 1921 r., Województwo łódzkie, Powiat kolski, Gmina Lubotyń
  10. Przyroda/Klimat. brdow.konin.lm.pl. [dostęp 2002]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-08-13)].
  11. Wilhelm Józef Bogusławski: Dzieje słowiańszczyzny północno-zachodniej. Poznań 1887, s. 119.
  12. Dokument z 1136 roku.
  13. Society for the Diffusion of Useful Knowledge. London: Baldwin & Cradock, 1831; published under the Superintendence of the Society for the Diffusion of Useful Knowledge: Mapa Królestwa Kongresowego z 1831 r.. 1831.
  14. Oskar Kolberg: Dzieła wszystkie: cz. 2 Kujawy. Warszawa 1867, s. 285.
  15. „Dzieje Wielkopolski w wypisach”, PZWS, Warszawa 1963, s. 37.
  16. Ks. Witold Zdaniewicz i in.: Wykaz parafii w Polsce. 2006.
  17. Przemysław Nowicki: ŻYDZI W BRDOWIE W XIX WIEKU (DO 1866 ROKU). Polonia Maior Orientalis, 2017.
  18. „Brdów chce się odłączyć i być nową gminą” w: Przegląd Kolski, 14-20 września 2021, s. 3.
  19. Izabela A. Kolasińska: BRDÓW - Rocznica koronacji Madonny spod Grunwaldu. NaszeMiasto.pl. [dostęp 11 grudnia 2009].
  20. Historia Brdowa.
  21. Zespół klasztorny paulinów. zabytek.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-09-05)].
  22. Rutkowska J., Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 5, Województwo poznańskie, z. 8: Powiat kolski, Warszawa 1960.
  23. Chalupec - genealogia. genealogia.okiem.pl. [dostęp 11 grudnia 2009].
  24. Fryderyk Chopin - Centrum Informacji - Jakub Krzyżanowski - Biogram, pl.chopin.nifc.pl [dostęp 2017-11-17] (pol.).
  25. Zwiedzili kraj przodków. NaszeMiasto.pl. [dostęp 2005-06-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-12-11)].
  26. Irena Mikulewicz: Pomoc materialna i moralna (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Piotr Maluśkiewicz, Ziemia konińska – przewodnik turystyczny, Konin: „Apeks”, 1997, ISBN 83-86139-28-5, OCLC 750945451.
  • Andrzej Czesław Nowak, Koło, Kłodawa, Uniejów, Dąbie, Przedecz oraz okolice – przewodnik turystyczny, Poznań: Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej, 1987, ISBN 83-85034-05-6, OCLC 69476907.
  • Racinowska Teresa, Przewodnik po miejscach życia dziadka i matki Fryderyka Chopina na Kujawach, Brdów 2010, ​ISBN 978-83-61117-37-7​.
  • Jozafat Mozga, Dzieje konwentu paulinów w Brdowie, w: „Studia Claromontana”, t. 5, Jasna Góra 1986, s. 394-470.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]