Brdów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Brdów
Herb
Herb Brdowa
Panorama Brdowa, Zakład Opieki Zdrowotnej, Sanktuarium MB Zwycięskiej, zabudowa przy Placu Wolności, dawny budynek szkoły z 1907 roku, Remiza strażacka, Jezioro Brdowskie
Panorama Brdowa, Zakład Opieki Zdrowotnej, Sanktuarium MB Zwycięskiej, zabudowa przy Placu Wolności, dawny budynek szkoły z 1907 roku, Remiza strażacka, Jezioro Brdowskie
Państwo  Polska
Województwo wielkopolskie
Powiat kolski
Gmina Babiak
Sołectwo Brdów
Wysokość 109-114 m n.p.m.
Liczba ludności (2013) 910
Strefa numeracyjna (+48) 63
Kod pocztowy 62-620, 62-621(poczta: Brdów)
Tablice rejestracyjne PKL
SIMC 0280844
Położenie na mapie gminy Babiak
Mapa lokalizacyjna gminy Babiak
Brdów
Brdów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Brdów
Brdów
Ziemia 52°21′12,52″N 18°43′46,00″E/52,353478 18,729444

Brdówwieś (do 1870 miasto) w Polsce, administracyjnie w województwie wielkopolskim, w powiecie kolskim, w gminie Babiak. Brdów położony jest na styku trzech wielkich regionów historyczno-geograficznych: Kujaw, Wielkopolski i Mazowsza; leży na Pojezierzu Kujawskim, na tzw. Kujawach Borowych, nad Jeziorem Brdowskim. Miejscowość liczy około tysiąc mieszkańców, jest drugą największą miejscowością w gminie Babiak i siódmą w powiecie kolskim. Brdów to lokalny ośrodek kultu religijnego i turystyki. Znajduje się tu kościół i klasztor oo. Paulinówsanktuarium Matki Bożej Zwycięskiej.

Brdów był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[1].

W latach 19751998 miejscowość administracyjnie należała do województwa konińskiego.

Brdów na mapie Kujaw
Centrum Brdowa

Transport[edytuj]

Miejscowość położona jest 20 km na północny wschód od Koła.

W Brdowie krzyżują się następujące drogi:

Ponadto przez sołectwo Brdów przebiega 263: SłupcaSompolnoKłodawaDąbie

Klimat[edytuj]

Brdów położony jest w centrum wielkopolskiej dzielnicy klimatycznej. Jest obszarem o bardzo małym opadzie rocznym ok. 502 mm. Brdów leży w krainie wiecznych wiatrów. Liczba dni z przymrozkami waha się od 50 do 75, temperatura całkowita 8,7 °C. Średnie miesięczne zachmurzenie wynosi 66%, najmniejsze w sierpniu 50% i w czerwcu 52%, a największe w listopadzie 82%. Dane uzyskane ze stacji meteorologicznej w Kole wynoszą:

  • średnia temperatura powietrza +8,7 °C
  • średnia temperatura dla stycznia +1,4 °C
  • średnia temperatura dla lipca +17,9 °C
  • średnia wilgotność względna 81,2%
  • roczna suma opadów 505,2 mm[2].

Demografia[edytuj]

[3].

W skład sołectwa Brdów zaliczane są także przyległe kolonie: Ostrowy Brdowskie (ludność: 40), Grądy Brdowskie (ludność: 80), Kolonia od Bugaja (ludność: 50), Kolonia od Babiaka (ludność: 70); praktycznie stanowią one i tak odrębne wsie.

Powierzchnia sołectwa Brdów[edytuj]

  • tereny zabudowane – 2,96 km²
  • użytki rolne – 5,32 km²
  • łącznie – 8,28 km²

Historia[edytuj]

 Osobny artykuł: Historia Brdowa.
Centrum Brdowa w 1934

Kalendarium Brdowa:

  • około 3700 lat p. n. e. – pierwsze ślady człowieka na terenie Brdowa.
  • 7 lipca 1136 r. – pierwsza historyczna wzmianka o Brdowie, zawarta w tzw. Bulli gnieźnieńskiej papieża Innocentego II do arcybiskupa gnieźnieńskiego Jakuba[4].
  • 1266 r. – druga wzmianka o Brdowie w dokumencie, w którym wymieniono imię Alberta z Brdowa (kapelana dworu Kazimierza księcia Łęczyckiego).
  • 1325 r. – pierwsza pisemna wzmianka o istnieniu parafii w Brdowie, parafia Brdów wchodziła w skład dekanatu radziejowskiego i diecezji kujawsko-pomorskiej.
  • 1399 r. – pierwsza wzmianka o istnieniu murowanego kościoła.
  • 1436 r.:
  • 1450 r. – OO. Paulini założyli pierwszą szkołę klasztorną w Brdowie.
  • XV w. – Kazimierz Jagiellończyk przekazał Brdów Hińczy z Rogowa – staroście sandomierskiemu.
  • 1476 r. – prawo do własności miasta przypadło księżnej Annie mazowieckiej. Od tej pory Brdów stał się własnością królewską.
  • 1525 r. – Zygmunt I Stary nadał miastu przywileje dni targowych.
  • 1562 r. – Zygmunt August odnowił prawa miejskie i lokował Brdów na prawie magdeburskim. Miasto na przestrzeni lat otrzymywało liczne przywileje, które miały przyczynić się do rozwoju miasta.
  • 1584 r. – w Brdowie założono szpital i przytułek dla starców i kalek.
  • 1618 r. – w miasteczku pracowało ośmiu rzemieślników i trzech rybaków.
  • 23 sierpnia 1655 r. – miasto zostało zniszczone przez Szwedów.
  • 24 kwietnia 1656 r. – Szwedzi ponownie wrócili do miasta i je spalili.
  • 1682 r. – Anna Kiełczewska i jej zięć Sebastian Jarnowski przekazali wójtostwo brdowskie ojcom paulinom. Od tej pory Paulini byli wójtami Brdowa. Burmistrzowie miasta natomiast byli urzędnikami królewskimi i podlegali staroście kolskiemu.
  • 19 października 1706 r. – burmistrzem miasta został Moykowicz.
  • 20 marca 1707 r. – burmistrzem miasta został Kazimierz Musialik.
  • XVIII w.:
    • W dokumentach miejskich z XVIII w. pojawiają się niektóre nazwy ulic: ul. Pijarska, ul. Kołowa, ul. Rynek.
    • Częste pożary utrudniały rozwój miasta, działo się tak m.in. w latach: 1748, 1761, 1769, 1793.
  • 21 października 1783 r. – władze miejskie wystąpiły o prawo do budowy drewnianego ratusza.
  • 17 lutego 1785 r. – w piśmie starosty kolskiego wyrażono dezaprobatę dla postulatów mieszczan ws. budowy ratusza.
  • 1824 r. – do Brdowa sprowadzili się sukiennicy z Saksonii, którzy założyli w mieście fabrykę kuczbaju – kosmatej tkaniny wełnianej.
  • około 1860 r. – fabryka kuczbaju zakończyła swoją działalność.
  • 29 kwietnia 1863 r. – w pobliskich Nowinach Brdowskich doszło do bitwy pod Brdowem, w której polskie oddziały, dowodzone przez Léona Younga de Blankenheima, stoczyły przegraną walkę z dwukrotnie liczebniejszymi oddziałami Moskali – dowodzonymi przez gen. Konstandę.
  • 1870 r.:
    • Brdów utracił prawa miejskie i został sprowadzony do roli osady.
    • Paulini zostali zmuszeni do opuszczenia miejscowości.
  • 1893 r. – ludność Brdowa wyniosła rekordową liczbę 1 894 osób.
  • 1907 r. – z inicjatywy księdza Gniazdowskiego w Brdowie zbudowano nowy budynek szkoły, który służył mieszkańcom Brdowa do 2009 r. jako przedszkole.
  • 1938 r. – zbudowano nowy budynek szkoły. Od 1939 r. pełnił funkcję szpitala. Obecnie budynek ten pełni swą pierwotną funkcję: został rozbudowany kilkakrotnie i mieści się w nim zespół szkół.
  • 1939–1945 r. – obowiązującą nazwą miejscowości było niemieckie Seestetten (nazwa ta pochodzi od jeziora; see – po niemiecku znaczy jezioro).
  • 1952 r. – do Brdowa powrócili oo. Paulini.
  • 1983 r.:
  • 1986 r. – zakończono remont kościoła po pożarze.
  • 1999 r. – Brdów nawiązał współpracę zagraniczną z Ojranami na Litwie.
  • 2004 r. – w Brdowie swą działalność rozpoczęło Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Brdowskiej.
  • 2010 r.:
    • październik – centrum Brdowa zostało wyremontowane, postawiono m.in. pomnik Fryderyka Chopina.
  • 2012 r. – wschodnia część rynku została odnowiona.
  • 2013 r.:
    • zachodnia część rynku została odnowiona.
    • zbudowano Centrum Sportów Wodnych na południowym brzegu Jeziora Brdowskiego.
  • 2015 r.:
    • sierpień – rozpoczęto remont wieży kościelnej[5].

Brdów w Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego[edytuj]

W 1893r. w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego tak pisano o Brdowie:

Quote-alpha.png
Brdów osada przedtem miasteczko, nad jeziorem, pow. kolski, gm. Lubotyń, leży o 3 wiorsty na wschód od Babiaku, przy drodze z Koła do Izbicy. Posiada kościół parafialny murowany z XIV w. szkołę początkową i dom schronienia dla starców i kalek. W 1827 r. Brdów liczył 94 domy i 794 mieszkańców, w 1859 r. 85 domów i 863 mieszk., obecnie ma 1894 mieszkańców. (...)

Kościół i klasztor oo. paulinów[edytuj]

Sanktuarium Matki Boskiej Zwycięskiej
Kościół i klasztor
wnętrze kościoła

Parafię św. Wojciecha w Brdowie wzmiankowano po raz pierwszy w 1325 r. Prawdopodobnie już wcześniej na terenie obecnej świątyni istniał skromny, drewniany kościół (bądź kaplica). Jedno z domniemań mówi, iż na terenie obecnej świątyni istniał zamek warowny, połączony tunelem pod jeziorem z dworem w Radoszewicach. W miejscu samego kościoła miał istnieć pałac biskupi. Teorię tą potwierdzałby fakt istnienia starej piwnicy, pod kościołem brdowskim, z XIV wieku. Pewną datą jest rok 1399, gdy w Brdowie istniał już murowany kościół parafialny. W późniejszych wiekach wielokrotnie rozbudowywany i remontowany po pożarach. W 1436 r. król Władysław Warneńczyk istniejącą parafię przekazał pod opiekę ojcom paulinom, według woli swego ojca – Władysława Jagiełły. Ojcowie paulini opiekowali się parafią do 1819 r. i od 1952 do dziś.

Kościół św. Wojciecha, pierwotnie gotycki, przekształcony w barokowy w XVII w. Wieża czterokondygnacyjna ze ściętymi narożami, ujętymi w pilastry; na najwyższej nieco węższej kondygnacji, hełm z 1877 r. Na wieży także zegar z 1769 r. Kościół murowany jest z cegły i otynkowany, na zewnątrz z przyporami (oszkarpowany). Kościół jednonawowy, z prostym sufitem; z nieco niższym i węższym prezbiterium, zbudowanym w stylu gotyckim, zamkniętym wielobocznie; ze sklepieniem gwiaździstym, wewnątrz połączony z nawą główną ostrołukiem. Przy prezbiterium od północy stara zakrystia, od południa – nowa. Wewnątrz nowej zakrystii sufit z fasetą, w starej zakrystii – sklepienie kolebkowo-krzyżowe. W latach 19131914 dobudowano neobarokową kaplicę według projektu Józefa Dziekońskiego, połączoną z nawą główną łukiem półkolistym, ściany rozczłonkowane pilastrami. Okna świątyni prostokątne, zamknięte półkoliście z witrażami; w prezbiterium – ostrołukowe. Dachy świątyni dwuspadowe, kryte blachą miedzianą. Wewnątrz trzy ołtarze z drugiej połowy XVIII wieku. Ołtarz główny z rzeźbami świętych zakonników i ojców Kościoła oraz cudownym obrazem Matki Boskiej z Dzieciątkiem z przełomu XIV/XV wieku, w srebrnej sukience z cechą Torunia i imienną, zapewne złotnika Johanna Bierpfaffa z połowy wieku XVII. W bocznych ołtarzach obrazy: św. Pawła I Pustelnika, Chrystusa Ukrzyżowanego z Matką Bożą i Świętym Janem – wszystkie z przełomu XVII i XVIII wieku. Ambona rokokowa z rzeźbą Chrystusa na baldachimie. Organy w kościele barokowe. Wnętrze bogato zdobione freskami, odnowione ostatni raz po pożarze w 1983 r., nową polichromię wykonał artysta malarz z Krakowa – Z. Pabisiak. Ponadto w kościele zabytkowa chrzcielnica i płaskorzeźba przedstawiająca chrzest Pana Jezusa w Jordanie.

Barokowy klasztor, zbudowany w końcu XVII w., usytuowany jest prostopadle od zachodu orientowanego kościoła, połączony z nim przejściem na wysokości pierwszego piętra. Klasztor spalony w 1748 r., odbudowany w 1758 r. Barokowy, dwukondygnacyjny. Wewnątrz w trakcie środkowym, korytarz sklepiony w przyziemiu kolebką na gurtach, na piętrze – kolebką krzyżową. Na osi elewacji wschodniej, brama wejściowa zamknięta łukiem odcinkowym. Szczyty północne i południowe ujęte w spływy wolutowe, zwieńczony trójkątnym przyczółkiem. Dach dwuspadowy, kryty dachówką.

Kościół otoczono w 1790 r. murem z dwiema bramami, ujętymi w zdwojone pilastry, ozdobione przerywanymi szczytami.

Cmentarz rzymskokatolicki[edytuj]

cmentarz – widok ogólny

Cmentarz parafialny założono poza granicami miasta w 1790 r.

Obecnie spoczywają tam m.in. członkowie rodziny Poli Negri (wybitnej, polskiej aktorki) – jej dziadek Franciszek Kiełczewski, oraz wujostwo Julian i Franciszka – rodzeństwo Eleonory Kiełczewskiej – matki Poli Negri[6]. Znajduje się tu również grób Jakuba Krzyżanowskigo – dziadka Fryderyka Chopina ze strony matki[7]. Zbiorowa mogiła powstańców styczniowych, którzy polegli w bitwie pod Brdowem. Pomnik Karola Libelta – syna poznańskiego działacza i filozofa oraz Leo Younga de Blankenheima – dowódcy powstania styczniowego.

Szkolnictwo[edytuj]

Zespół Szkół w Brdowie
Przedszkole

W Brdowie od około 1450 roku działa szkoła. Prowadzili ją ojcowie paulini, którzy byli jej rektorami.

W 1907 roku staraniem księdza Gniazdowskiego i parafian oddano do użytku nowy budynek szkoły, który służył mieszkańcom Brdowa do 2009 r. jako przedszkole, obecnie mieści się w nim Klub Seniora i TPZB.

Budynek szkoły, przy ul. A. Mickiewicza, zbudowano w 1938 r. Na przestrzeni lat był rozbudowywany dwukrotnie (ostatni raz w 2006 r.). W 1999 r. Zespół Szkół w Brdowie nawiązał współpracę ze szkołą podstawową w Ojranach na Litwie. Co roku dwudziestoosobowa grupa nauczycieli i młodzieży przyjeżdża do Brdowa na wakacje. Jest to możliwe dzięki wsparciu finansowemu „Wspólnota Polska”. Dzięki temu uczniowie z polskiej szkoły na Wileńszczyźnie mogą zwiedzić Polskę i zapoznać się bliżej z polską kulturą[8]. Obecnie w skład Zespołu Szkół w Brdowie wchodzi: szkoła podstawowa, gimnazjum i przedszkole. W 2009 r. przedszkole przeniesiono z ul. Kościelnej do nowo wybudowanego budynku przy ul. A. Mickiewicza – na terenie zespołu szkół.

Sport[edytuj]

Przy Zespole Szkół w Brdowie działa Uczniowski Klub Sportowy o specjalności wioślarskiej, dzięki któremu uczniowie mają możliwość uprawiania tej dyscypliny sportowej oraz uczestniczenia w zawodach sportowych, nawet na szczeblu ogólnopolskim. Klub korzysta z naturalnej bazy sportowej, jaką jest, znajdujące się w odległości 300 m od szkoły, Jezioro Brdowskie. Uczniowie biorą udział w licznych zawodach wioślarskich odbywających się na terenie całego kraju (m.in. w Warszawie, w Płocku, w Kaliszu, czy we Włocławku). Baza sportowa klubu pozwala od kilku lat organizować na Jeziorze Brdowskim regaty wioślarskie o zasięgu krajowym.

Ponadto w miejscowości działa też „Młodzieżowy Klub Sportowy – Brdów”, który reprezentuje Brdów w różnych dyscyplinach sportowych.

Kultura[edytuj]

Dawny budynek szkoły z 1907 roku, dawniej siedziba urzędu gminy, obecnie siedziba Klubu Seniora

W Brdowie swą działalność prowadzą:

W Brdowie co roku odbywa się kilka imprez kulturalnych bądź sportowych m.in.: bieg im. Poli Negri (od 2008), czy konkurs fotograficzny (od 2011), których organizatorami są Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Brdowskiej oraz Stowarzyszenie MKS „Brdów”.

Edukacja[edytuj]

Na terenie Brdowa działalność swą prowadzą trzy szkoły:

  • przedszkole samorządowe
  • szkoła podstawowa
  • gimnazjum

W drugiej poł. XX w. istniała także możliwość nauki dla dorosłych.

Pomniki[edytuj]

Pomniki przyrody[edytuj]

Na rynku w Brdowie rośnie lipa, posadzona 3 maja 1919 roku na pamiątkę odzyskania przez Polskę niepodległości, pomnik przyrody od 1991 r.

Legendy brdowskie[edytuj]

Z Brdowem związanych jest wiele legend. Dotyczą one jeziora, ludzi i obrazu Matki Bożej:

  • Legenda o obrazie mówi, że przedstawiona na brdowskim wizerunku Madonna ma twarz św. Jadwigi Andegaweńskiej, królowej – żony Władysława Jagiełły. Król, życząc sobie namalowania obrazu Matki Bożej, rozkazał, by namalować Madonnę z twarzą jego żony[9].
  • Legenda o jeziorze mówi zaś, że dawniej utopiło się tam wesele, przechodzące po zamarzniętej wodzie na skróty z kościoła. Utopiły się wówczas wszyscy weselnicy, karoca zaprzężona w konie, a także panna młoda – Melania.
  • Legenda o powstaniu osady, mówi, że na terenie dzisiejszego Brdowa znajdowały się rozległe mokradła i lasy. Na wzgórzu założono osadę, którą z czasem zaczęto nazywać Brdowem, ponieważ, aby się tu dostać, należało zewsząd brodzić i brnąć przez podmokłe tereny.
  • Legenda o ludziach dotyczy m.in. dwóch braci, którzy zabili się nawzajem w pojedynku o rękę pięknej kobiety. Dziś można zobaczyć kamień z wyrytymi dwiema czaszkami, znajdujący się niedaleko kościoła, który upamiętnia tę legendę.
  • Legenda dotycząca klasztoru opowiada, iż w miejscu dzisiejszego kościoła i klasztoru w Brdowie, znajdował się potężny zamek warowny.
  • Zgodnie z miejscową tradycją wydaje się być prawdą, iż pod Jeziorem Brdowskim znajduje się tunel, który łączy klasztor z wsią Radoszewice po przeciwnym brzegu jeziora.

Służba zdrowia[edytuj]

Zakład Opieki Zdrowotnej „Eskulap”

Pierwszy szpital i przysiółek dla bezdomnych istniał w Brdowie już w XV w., prowadzili go ojcowie paulini. W okresie wojennym w obecnym budynku zespołu szkół mieścił się szpital, gdzie pracowali polscy lekarze. Służył on pomocą medyczną wielu rannym podczas II wojny światowej.

Obecnie w miejscowości działa zakład opieki zdrowotnej i apteka.

Miejsca noclegowe[edytuj]

  • Dom pielgrzyma ojców Paulinów,
  • „Karczma pod Jesionem”,
  • Agroturystyka „Pod wierzbą”.

Handel[edytuj]

Brdów to lokalny ośrodek handlu, mieści się tu kilkanaście sklepów o różnych specjalnościach. Działają małe zakłady usługowe. Ponadto dwa razy w tygodniu na rynku w Brdowie organizowany jest malutki targ, zazwyczaj na dwóch taszach, gdzie sprzedawane są warzywa, owoce, odzież.

W Brdowie mieszczą się dwie restauracje: „Karczma pod Jesionem” i pizzeria „Capri”.

Znani ludzie związani z Brdowem[edytuj]

Panorama[edytuj]

Panorama Brdowa od południa
Panorama Brdowa od południa
Brdów z lotu ptaka
Brdów z lotu ptaka

Współpraca zagraniczna[edytuj]

Przypisy

  1. Magazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 12.
  2. Przyroda/Klimat. www.brdow.konin.lm.pl. [dostęp 2002].
  3. historyczny dokument miejski: ustrój miasta Brdów (pol.).
  4. „Dzieje Wielkopolski w wypisach”, PZWS, Warszawa 1963, s. 37.
  5. Historia (pol.). [dostęp 2002].
  6. Chalupec - genealogia. www.genealogia.okiem.pl. [dostęp 11 grudnia 2009].
  7. [1].
  8. Zwiedzili kraj przodków. NaszeMiasto.pl. [dostęp 2005-06-27].
  9. Izabela A. Kolasińska: BRDÓW - Rocznica koronacji Madonny spod Grunwaldu. NaszeMiasto.pl. [dostęp 11 grudnia 2009].
  10. Irena Mikulewicz: Pomoc materialna i moralna (pol.).

Bibliografia[edytuj]

  • Brdów. Sanktuarium Matki Bożej Zwycięskiej, Brdów.
  • Maluśkiewicz Piotr, Ziemia konińska – przewodnik turystyczny, Konin 1997, ISBN 83-86139-28-5.
  • Nowak Andrzej Czesław, Koło, Kłodawa, Uniejów, Dąbie, Przedecz oraz okolice – przewodnik turystyczny, Poznań 1987, ISBN 83-85034-05-6.
  • Racinowska Teresa, Przewodnik po miejscach życia dziadka i matki Fryderyka Chopina na Kujawach, TPZB, Brdów 2010, ISBN 978-83-61117-37-7.
  • Racinowski Dariusz, Brdów. Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Brdowskiej, Brdów.

Linki zewnętrzne[edytuj]