Powiat średzki (województwo dolnośląskie)
| powiat | |||||||||||
_ID_597199.jpg) Zamek w Wojnowicach w gminie Miękinia | |||||||||||
| |||||||||||
| Państwo | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Województwo | |||||||||||
| Data powstania |
1 stycznia 1999 | ||||||||||
| TERC |
0218 | ||||||||||
| Siedziba | |||||||||||
| Starosta |
Sebastian Burdzy | ||||||||||
| Powierzchnia (2025) |
704,21 km² | ||||||||||
| Populacja (2024) • liczba ludności |
| ||||||||||
| • gęstość |
85 os./km² | ||||||||||
| Urbanizacja |
19,5% | ||||||||||
| Nr kierunkowy |
71, 76 | ||||||||||
| Kod pocztowy (2025) |
55–3XX | ||||||||||
| Tablice rejestracyjne |
DSR | ||||||||||
Adres urzędu: ul. Wrocławska 255–300 Środa Śląska | |||||||||||
| Szczegółowy podział administracyjny | |||||||||||
| |||||||||||
Położenie na mapie województwa
| |||||||||||
| Strona internetowa | |||||||||||
| Biuletyn Informacji Publicznej | |||||||||||
_COA.svg)
_flag.gif)
Powiat średzki – powiat w Polsce, położony w centralnej części województwa dolnośląskiego. Jego siedzibą jest miasto Środa Śląska.
Podział administracyjny
[edytuj | edytuj kod]Powiat średzki powstał 1 stycznia 1999 roku wskutek reformy administracyjnej, której jednym z aspektów było wprowadzenie powiatów jako drugiego szczebla administracji, pomiędzy województwami i gminami[1].
Został stworzony z części znoszonych województw wrocławskiego (gminy Kostomłoty, Malczyce, Miękinia i Środa Śląska) oraz legnickiego (gmina Udanin)[2][3]. Terytorium powiatu zostało określone w kształcie bardzo zbliżonym do tego, jaki posiadał on przed swoją likwidacją w 1975 roku[4][5][6]. Jedynie wieś Bogdaszowice, wówczas stanowiąca część gminy Kostomłoty, w 1984 roku znalazła się w gminie Kąty Wrocławskie, która w ramach reformy trafiła do powiatu wrocławskiego[7].
Z powiatem średzkim graniczą jednostki[8]:
- powiat wołowski od północy,
- powiat trzebnicki od północnego wschodu,
- miasto na prawach powiatu Wrocław od wschodu,
- powiat wrocławski od południowego wschodu,
- powiat świdnicki od południa,
- powiaty jaworski i legnicki od zachodu.
W skład powiatu wchodzi 5 gmin: 2 miejsko-wiejskie oraz 3 wiejskie. Na jego terenie położone są 2 miasta: Miękinia oraz Środa Śląska[9].
| Gmina[9] | Pow. (2025)[10] |
Ludność (2024)[10] |
Siedziba[11] | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
| TERYT | Typ | Nazwa | ||||
| 0218012 | wiejska | 
|
Kostomłoty | 146,02 | 7151 | Kostomłoty |
| 0218022 | wiejska | 
|
Malczyce | 52,70 | 5631 | Malczyce |
| 0218033 | miejsko-wiejska | 
|
Miękinia | 179,50 | 22 403 | Miękinia |
| 0218043 | miejsko-wiejska | 
|
Środa Śląska | 215,09 | 19 773 | Środa Śląska |
| 0218052 | wiejska | 
|
Udanin | 110,90 | 4755 | Udanin |
Od chwili powstania powiatu, doszło do jednej nieudanej próby zmiany jego granic. Pod koniec 2018 roku, Rada Gminy Miękinia wystąpiła o włączenie w swoje granice części wsi Pysząca z gminy Brzeg Dolny w powiecie wołowskim[12]. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji odniosło się negatywnie do wniosku[13].
Położenie
[edytuj | edytuj kod]
Zawartość tej strony może naruszać prawa autorskie.
Tekst źródłowy prawdopodobnie pochodzi z:
- Nie usuwaj tego szablonu. Zostanie on usunięty, jeżeli prawa autorskie tego artykułu zostaną wyjaśnione.
- Jeżeli potrafisz, napisz artykuł tak, aby nie naruszał praw autorskich.
- Jeżeli masz prawa autorskie do tej treści lub masz zgodę na publikację zgodną z naszą licencją, prosimy, napisz o tym na stronie dyskusji tego artykułu i na stronie Wikipedia:Lista NPA oraz zastosuj procedurę zamieszczania haseł wcześniej opublikowanych.
- Artykuł zostanie usunięty, jeżeli status praw autorskich do zawartych w nim treści nie zostanie wyjaśniony.
Powielanie materiałów chronionych prawami autorskimi – bez zezwolenia właściciela tych praw – jest pogwałceniem obowiązującego prawa, jest też sprzeczne z ustaleniami Wikipedii. Osobom, które regularnie wstawiają takie materiały, może zostać odebrane uprawnienie edytowania Wikipedii.
Obszar powiatu obejmuje centralną część Niziny Śląskiej, a dokładniej jej trzy mezoregiony fizycznogeograficzne: Dolinę Odry, Wysoczyznę Średzką i Równinę Kostomłotów.
Takie usytuowanie sprawia, że znajduje się w dwóch krajobrazowo odmiennych obszarach. Wysoczyzna Średzka leżąca w centrum regionu jest lekko pagórkowata i bezleśna. Wzniesienia na niej występujące są typowymi wzgórzami morenowymi, pokrytymi cienką warstwą lessu. Zbliżony charakter krajobrazowy ma przylegający do niej płaskowyż, noszący nazwę Równina Kostomłotów. Położona w północnej części regionu Dolina Odry składa się przede wszystkim z piaszczystych wzgórz i równin poprzecinanych głębokimi dolinami dawnych rzek, gdzie utworzyły się zatorfione obniżenia porośnięte liściastymi lasami łęgowymi i trzcinami. Duży stopień naturalności lasów sprawił, że w 1959 r. utworzono tu rezerwat przyrody „Zabór”[14].
Pokrycie terenu
[edytuj | edytuj kod]Powiat średzki według danych z 2025 roku zajmował powierzchnię 704,21 km², co stanowiło 3,5% powierzchni województwa dolnośląskiego. Pod względem powierzchni zajął 15. lokatę spośród 26 powiatów w województwie oraz 218. miejsce wśród 314 powiatów Polski[15]. Największą część powierzchni powiatu zajmowały grunty rolne (78,7%) oraz leśne (13,6%). Zabudowanych i zurbanizowanych było 6,1% terenów, zaś pod wodami znajdowało się ich 1,2%[16].
  |
Historia
[edytuj | edytuj kod]Powiat Średzki należy do obszarów o najstarszym osadnictwie na Śląsku. Najdawniejsze ślady odkryto w Głosce i szacuje się, że pochodzą z końcowego okresu paleolitu, czyli 8–13 tys. lat temu. Naukowcy twierdzą, że Słowianie przybyli na tereny Powiatu Średzkiego w VI w., zaś do państwa Polan przyłączono je pod koniec X w., za panowania Bolesława Chrobrego. W XII w. na szlaku handlowym pojawiła się osada targowa – Środa Śląska, przemianowana sto lat później na miasto. Lokacja Środy Śląskiej nastąpiła na prawie niemieckim, które po dostosowaniu do miejscowych potrzeb i warunków zaczęto nazywać "prawem średzkim". W 1335 r. region Średzki został włączony do Czech, a w latach 1526–1740 z całym Śląskiem, przeszedł pod panowanie Habsburgów. W 1740 r. powiat został przyłączony do Prus. Przechodzenie kolejno pod panowanie czeskie, austriackie i pruskie skutkowało wieloma wojnami wyniszczającymi okolice, ale również wieloma wpływami kulturowymi i religijnymi. Pierwszym starostą średzkim był w latach 1742–1749 Karl Friedrich von Poser - właściciel dóbr w Radkowicach i Zakrzycach. W okresie wojen napoleońskich Środę Śląską odwiedził sam cesarz Napoleon Bonaparte, który w czerwcu 1813 r. oczekiwał tu na zawarcie rozejmu. Pod koniec II wojny światowej region został zajęty przez wojska radzieckie, stając się ich zapleczem w walkach o Wrocław. Po wojnie na mocy postanowień konferencji w Jałcie i Poczdamie, Śląsk – a wraz z nim powiat średzki, został przekazany Polsce. Pierwszym starostą po wojnie został Romuald Czapliński, a przewodniczącym Powiatowej Rady Narodowej utworzonej w 1946 r. – Szczepan Koralewicz[17].
Demografia
[edytuj | edytuj kod]
Źródło: Bank Danych Lokalnych[18]. Stan w dniu 31 grudnia.
Według stanu z 31 grudnia 2024 roku w powiecie średzkim zamieszkiwało 59 713 mieszkańców: 30 178 kobiet (50,5% ludności) i 29 535 mężczyzn (49,5%), czyli 2,1% ludności województwa dolnośląskiego. Gęstość zaludnienia w powiecie wyniosła 85 osób na km². Pod względem ludności powiat średzki zajął w 2024 roku 15. miejsce spośród 26 powiatów w województwie oraz 191. lokatę wśród 314 powiatów Polski[15].
Wskaźnik urbanizacji wyniósł 19,5%; w miastach w tym dniu mieszkało 11 670 osób, zaś na wsi 48 043 osoby[18].
  |
 |
 |
Gospodarka
[edytuj | edytuj kod]W końcu listopada 2019 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w powiecie obejmowała ok. 1 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 4,8% do aktywnych zawodowo[19].
Starostowie średzcy
[edytuj | edytuj kod]Na podstawie źródła[20]:
- Ferdynand Grabowiecki (14 listopada 1998 – 18 wrzesień 2000),
- Czesław Osiecki (19 wrzesień 2000 – 13 listopada 2002),
- Stanisław Wicha (14 listopada 2002 – 26 listopada 2006),
- Sebastian Burdzy (27 listopada 2006 – 19 listopada 2018),
- Krzysztof Szałankiewicz (20 listopada 2018 – 6 maja 2024),
- Sebastian Burdzy (od 6 maja 2024)[21].
Religia
[edytuj | edytuj kod]- Kościół rzymskokatolicki: 22 parafie
- Kościół greckokatolicki: parafia
- Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny: 2 parafie
- Kościół Zielonoświątkowy: zbór
- Świadkowie Jehowy: zbór[22]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa (Dz.U. z 1998 r. nr 96, poz. 603).
- ↑ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 października 1996 r. w sprawie określenia miast oraz gmin wchodzących w skład województw (Dz.U. z 1996 r. nr 130, poz. 612).
- ↑ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów (Dz.U. z 1998 r. nr 103, poz. 652).
- ↑ Wykaz powierzchni jednostek podziału terytorialnego dla potrzeb statystycznych : stan w dniu 1 I 1974 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, Biuro Spisów, 1974, s. 217.
- ↑ Komunikat o zmianach w podziale administracyjnym za okres od 2 I 1974 r. do 1 I 1975 r. włącznie, Główny Urząd Statystyczny, Biuro Spisów, Warszawa, marzec 1975, s. 2-3 [dostęp 2025-08-20] (pol.).
- ↑ Komunikat o zmianach w podziale administracyjnym za okres od 2 I 1975 r. do 31 V 1975 r. włącznie, Główny Urząd Statystyczny, Biuro Spisów, Warszawa, sierpień 1975, s. 1-3 [dostęp 2025-08-20] (pol.).
- ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji i Gospodarki Przestrzennej z dnia 17 grudnia 1983 r. w sprawie utworzenia, zmiany granic i nazw niektórych gmin w województwach: bialskopodlaskim, ciechanowskim, chełmskim, częstochowskim, gdańskim, kaliskim, kieleckim, lubelskim, łomżyńskim, nowosądeckim, skierniewickim, suwalskim, słupskim, tarnobrzeskim, włocławskim, wrocławskim i zamojskim (Dz.U. z 1983 r. nr 70, poz. 314)
- ↑ Państwowy Rejestr Granic (PRG) [online], Główny Urząd Geodezji i Kartografii [dostęp 2025-08-20] (pol.).
- ↑ a b Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia, stosowania i udostępniania krajowego rejestru urzędowego podziału terytorialnego kraju oraz związanych z tym obowiązków organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego (Dz.U. z 1998 r. nr 157, poz. 1031).
- ↑ a b Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2025 r., Główny Urząd Statystyczny, Warszawa, 22 lipca 2025, tabl. 21: Powierzchnia, ludność oraz lokaty według gmin [dostęp 2025-08-20] (pol.).
- ↑ Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 23 sierpnia 2017 r. w sprawie wykazu gmin i powiatów wchodzących w skład województw (M.P. z 2017 r. poz. 853).
- ↑ Uchwała nr XLVI/501/18 Rady Gminy Miękinia z dnia 26 października 2018 r. w sprawie wystąpienia z wnioskiem do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o zmianę granic administracyjnych Gminy Miękinia [online], Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Miejskiego w Miękini, 26 października 2018, załącznik nr 1, s. 2-3 [dostęp 2025-08-22] (pol.).
- ↑ Uzasadnienie do projektu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lipca 2019 r. w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast oraz nadania niektórym miejscowościom statusu miasta [online], Rządowe Centrum Legislacji, 26 lipca 2019, s. 15-16 [dostęp 2025-08-22] (pol.).
- ↑ Powiat Średzki – Portal informacyjny Starostwa Powiatowego w Środzie Śląskiej. [dostęp 2012-05-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-01)].
- ↑ a b Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2025 r., Główny Urząd Statystyczny, Warszawa, 22 lipca 2025, tabl. 2: Powierzchnia, ludność oraz lokaty według powiatów i miast na prawach powiatu [dostęp 2025-08-22] (pol.).
- ↑ a b Powiatowe zbiorcze zestawienie danych dotyczących gruntów wg stanu na dzień 1 stycznia 2025 (woj. dolnośląskie, pow. średzki). [online], Główny Urząd Geodezji i Kartografii [dostęp 2025-08-20] (pol.).
- ↑ Powiat Średzki – Portal informacyjny Starostwa Powiatowego w Środzie Śląskiej. [dostęp 2012-05-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-08)].
- ↑ a b c d Bank Danych Lokalnych [online], Główny Urząd Statystyczny [dostęp 2025-08-22] (pol.).
- ↑ GUS, Bezrobotni zarejestrowani i stopa bezrobocia. Stan w końcu listopada 2019 r. [online], stat.gov.pl [dostęp 2020-01-16] (pol.).
- ↑ Rafał Rudka, Joanna Gryboś-Chechelska, Tomasz Smaś: Słownik biograficzny współczesnych starostów. T. I: Starostowie województwa dolnośląskiego. Warszawa: Związek Powiatów Polskich, 2022, s. 33. ISBN 978-83-62251-80-3. [dostęp 2024-03-18].
- ↑ Jakub Kuraś: Wybrano nowego starostę Powiatu Średzkiego. glossredzki.pl. [dostęp 2024-09-02].
- ↑ Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2016-08-31].
