Powiat dzierżoniowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Powiat dzierżoniowski
powiat
ilustracja
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
TERYT 0202
Siedziba Dzierżoniów
Starosta Grzegorz Kosowski
Powierzchnia 478,34 km²
Populacja (31.12.2020)
• liczba ludności

99 935[1]
• gęstość 210,8 os./km²
Urbanizacja 81,39%
Tablice rejestracyjne DDZ
Adres urzędu:
Rynek 27
58-200 Dzierżoniów
Szczegółowy podział administracyjny
Liczba gmin miejskich 3
Liczba gmin miejsko-wiejskich 2
Liczba gmin wiejskich 2
Położenie na mapie województwa
Położenie na mapie województwa
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Powiat dzierżoniowski”
50°43′00″N 16°33′00″E/50,716667 16,550000
Strona internetowa
Portal Polska

Powiat dzierżoniowski – powiat w Polsce (województwo dolnośląskie), utworzony w 1999 r. w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Dzierżoniów.

W skład powiatu wchodzą:

Graniczy z powiatami: wrocławskim, świdnickim, wałbrzyskim, ząbkowickim, strzelińskim oraz kłodzkim.

Przed 1 stycznia 1999 r. wszystkie gminy powiatu należały do województwa wałbrzyskiego, z wyjątkiem gminy Łagiewniki, która należała do województwa wrocławskiego.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Gmina Typ Powierzchnia
(km²)
Ludność
(2012)
Siedziba
Dzierżoniów miejska 20.1 34 704  
Bielawa miejska 36.2 31 499  
Pieszyce miejsko-wiejska 63.6 9 683 Pieszyce
Gmina Dzierżoniów wiejska 142.1 9 420 Dzierżoniów *
Gmina Łagiewniki wiejska 124.4 7 590 Łagiewniki
Piława Górna miejska 20.9 6 764  
Gmina Niemcza miejsko-wiejska 72.1 5 860 Niemcza
* siedziba poza gminą

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Liczba ludności (dane z 30 czerwca 2012):

  Ogółem Kobiety Mężczyźni
  osób % osób % osób %
Ogółem 105 520 100 55 417 52,52 50 103 47,48
Miasto 85 782 81,29 45 416 43,04 40 366 38,25
Wieś 19 738 18,71 10 001 9,48 9737 9,23
  • Piramida wieku mieszkańców powiatu dzierżoniowskiego w 2014 roku.


Piramida wieku powiat dzierzoniowski.png

Według danych z 31 grudnia 2019 roku[2] powiat zamieszkiwało 100 813 osób. Natomiast według danych z 30 czerwca 2020 roku powiat zamieszkiwało 100 519 osób[3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Powiat dzierżoniowski istniał już w poprzednim podziale administracyjnym Polski w latach 1956-1975, a utworzono go po II wojnie światowej (początkowo pod nazwą powiat rychonecki). Po 1975 r. wchodził w skład dwóch województw: wałbrzyskiego i wrocławskiego.

Historycznie obszar ten był pod wpływem Piastów Śląskich, Czech, Austrii, Prus i Niemiec. Pierwsze pisemne wzmianki pochodzą z XII w. i odnoszą się do Dzierżoniowa i Niemczy. Od XVI w. obszar powiatu jest terenem rozwoju ośrodków tkactwa. Przez ten teren przetaczało się wiele wojen – wojny husyckie z XV w. i wojna trzydziestoletnia 1618-1648. Z ważnych wydarzeń należy jeszcze odnotować bunt tkaczy z 1844 r. opisany przez Gerharta Hauptmanna w dramacie Tkacze.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Powiat dzierżoniowski leży na Przedgórzu Sudeckim. W związku z tym rzeźba terenu jest zróżnicowana – od równinnej do górskiej. Na jego terenie znajdują się część nizinna (Kotlina Dzierżoniowska), wyżynna (Wzgórza Bielawskie, Krzyżowe, Gilowskie i Łagiewnickie) oraz górska (Góry Sowie i masyw Ślęży). Najwyższym szczytem górskim jest Wielka Sowa – 1015 m n.p.m. Najważniejszą rzeką regionu jest Piława.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W końcu listopada 2019 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w powiecie dzierżoniowskim obejmowała ok. 1,4 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 4,9% do aktywnych zawodowo[4].

Władza powiatu dzierżoniowskiego[edytuj | edytuj kod]

Władzę w powiecie dzierżoniowskim sprawuje Rada Powiatu Dzierżoniowskiego (organ uchwałodawczy) i Zarząd Powiatu ze Starostą na czele (organ wykonawczy).

Starostowie Powiatu[edytuj | edytuj kod]

  • Piotr Wiśniowski - 1998-2002
  • Zbigniew Rak - 2002-2003
  • Zbigniew Skowroński - 2003-2006
  • Janusz Guzdek - od 2006

Rada Powiatu Dzierżoniowskiego[edytuj | edytuj kod]

Rada Powiatu Dzierżoniowskiego - organ stanowiący i kontrolny samorządu powiatu z siedzibą w Dzierżoniowie. Istnieje od 1998 r.; w jego skład wchodzą radni wybierani w powiecie dzierżoniowskim, w wyborach bezpośrednich na kadencje trwające 4 lata. IV Kadencja rady trwała od 2010 do 2014 roku. Przewodniczącym Rady Powiatu Dzierżoniowskiego jest Jacek Grzebieluch. Starostą powiatu dzierżoniowskiego jest Grzegorz Kosowski[5].

Wybory do rady[edytuj | edytuj kod]

Radni do Rady Powiatu Dzierżoniowskiego są wybierani w wyborach co 4 lata w czterech okręgach wyborczych, które nie mają swoich oficjalnych nazw. Zasady i tryb przeprowadzenia wyborów określa odrębna ustawa. Skrócenie kadencji rady może nastąpić w drodze referendum powiatowego.

Okręg Gminy Liczba
radnych
Liczba
wyborców w 2006[6]
1. Bielawa 7 26 848
2. Dzierżoniów 8 29 738
3. Pieszyce, gmina Dzierżoniów 4 15 451
4. Piława Górna, gmina Łagiewniki, gmina Niemcza 4 16 353
Razem 23 88 390

Organizacja Rady Powiatu[edytuj | edytuj kod]

Radę Powiatu Dzierżoniowskiego tworzy 21 radnych, wybierających spośród siebie przewodniczącego i dwóch wiceprzewodniczących[7]. Radni pracują w tematycznych komisjach stałych i doraźnych. Komisje Stałe[8]:

Komisja Rewizyjna
Komisja Edukacji
Komisja Rozwoju Gospodarczego
Komisja Planowania, Budżetu i Finansów
Komisja Ochrony Zdrowia i Spraw Społecznych
Komisja Kultury, Sportu i Turystyki

Historia Rady Powiatu[edytuj | edytuj kod]

I kadencja (1998-2002)[edytuj | edytuj kod]

Prezydium[9]

  • Przewodnicząca: Zofia Mirek
  • Wiceprzewodnicząca: Zofia Cupak
  • Wiceprzewodniczący: Wiesław Matczak (do 2001), Stanisław Modrzejewski

Kluby radnych[10]:

Zmiany w radzie powiatu[9]

  • 2000 - Wiesław Matczak występuje z klubu SLD, zostając radnym niezrzeszonym.
  • 2001 - nastąpiło scalenie Klubu Nasz Powiat z Klubem AWS.
  • 2002 - w marcu radni: Danuta Powierza i Zbigniew Jednoróg przechodzą do klubu SLD z PS; z kolei w kwietniu powstaje Klub Zgoda Samorządowa (ZS), liczący 6 radnych.

II kadencja (2002-2006)[edytuj | edytuj kod]

Prezydium[9]

  • Przewodnicząca: Zofia Mirek
  • Wiceprzewodniczący: Krzysztof Zawadzki
  • Wiceprzewodniczący: Wiesław Kaptur (do 2003), Zbigniew Kwaśnik

Kluby radnych:[9]

Zmiany w radzie powiatu:[9]

  • październik 2003 - powstaje klub radnych Forum z podziału klubu OBS, liczący 4 radnych.
  • listopad 2003 - Ferdynand Ardelli zostaje radnym niezrzeszonym.

III kadencja (2006-2010)[edytuj | edytuj kod]

Prezydium[11]

  • Przewodniczący: Mateusz Cegiełka
  • Wiceprzewodniczący: Roman Gabrowski
  • Wiceprzewodniczący: Krzysztof Zawadzki

Kluby radnych[12]

IV kadencja (2010-2014)[edytuj | edytuj kod]

Prezydium

  • Przewodniczący: Jacek Grzebieluch
  • Wiceprzewodniczący: Albert Blacharz
  • Wiceprzewodniczący: Jarosław Tyniec

Kluby radnych

Zabytki i atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Zabytki Dzierżoniowa.
 Osobny artykuł: Zabytki Bielawy.

Wydarzenia kulturalne i sportowe[edytuj | edytuj kod]

  • Jarmark św. Jerzego - Dzierżoniów - kwiecień
  • Majówka – impreza folklorystyczna w Bielawie – maj
  • Dni Dzierżoniowa - maj
  • Dni Niemczy - maj
  • VAG Meeting Bielawa - impreza samochodowa - maj
  • StreetFighter Festival (SFF) – impreza motocyklowa w Bielawie – maj/czerwiec
  • Dni Bielawy – czerwiec
  • Dni Piławy Górnej – czerwiec
  • Dni Pieszyc – czerwiec
  • Poezja na murach – koncert poezji śpiewanej w Dzierżoniowie – czerwiec
  • Sudeckie Lato – festyn sportowo-rekreacyjny w Bielawie – lipiec
  • Tolk-Folk – festiwal Tolkiena w Bielawie – lipiec
  • Miodobranie - Jarmark Pszczelarski w Dzierżoniowie - sierpień
  • Regałowisko – Międzynarodowy festiwal muzyki reggae w Bielawie – sierpień
  • Prezentacje Dzierżoniowskie – wrzesień
  • Sowiogórski Festiwal Techniki - Dzierżoniów - wrzesień
  • Darcie gumy Kormoran Grand Prix – zawody dla siłaczy w Bielawie – listopad
  • Poetycka Stajnia - Ogólnopolski Konkurs Poezji Śpiewanej w Dzierżoniowie - listopad

Szkoły ponadgimnazjalne powiatu dzierżoniowskiego[edytuj | edytuj kod]

  • Zespół Szkół Ogólnokształcących w Dzierżoniowie z I Liceum Ogólnokształcącym im. J. Śniadeckiego
  • II Liceum Ogólnokształcące im. Jana Pawła II w Dzierżoniowie
  • Zespół Szkół Nr 1 im. prof. Wilhelma Rotkiewicza w Dzierżoniowie
  • Zespół Szkół Nr 2 im. prof. Tadeusza Kotarbińskiego w Dzierżoniowie
  • Zespół Szkół Nr 3 im. Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej w Dzierżoniowie
  • Niepubliczne Liceum Ogólnokształcące w Dzierżoniowie
  • Zespół Szkół Ogólnokształcących w Bielawie z Liceum Ogólnokształcącym im. Bolesława Chrobrego
  • Zespół Szkół w Bielawie
  • Zespół Szkół im. ks. Jana Dzierżonia w Pieszycach

Transport[edytuj | edytuj kod]

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Przez obszar powiatu przebiegają dwie czynne linie kolejowe - linia kolejowa nr 137 (tzw. magistrala podsudecka, która została zakwalifikowana przez Biuro Eksploatacji spółki PKP Polskie Linie Kolejowe jako „linia o priorytecie towarowym”)[13] oraz linia kolejowa nr 341. Ruch pasażerski na liniach prowadzi samorządowa spółka Koleje Dolnośląskie w ramach następujących linii komunikacyjnych:

  • D5 Legnica - Dzierżoniów - Kłodzko - Kudowa-Zdrój,
  • D16 Wrocław Główny - Świdnica - Dzierżoniów[14].

Transport autobusowy[edytuj | edytuj kod]

Gminy powiatu dzierżoniowskiego oraz gmina Stoszowice zawarły porozumienie administracyjne w sprawie wspólnej organizacji publicznych linii autobusowych o charakterze komunikacji miejskiej[15]. Obowiązki organizatora komunikacji powierzono Zarządowi Komunikacji Miejskiej (ZKM) w Bielawie[15].

Linie organizowane przez ZKM Bielawa w latach 2017-2027 obsługuje wybrane w przetargu konsorcjum firm: PPUH „Kłosok” i „A21” (operator)[15]. Do obsługi linii operator przeznaczył 30 fabrycznie nowych autobusów SOR NB 12, analogiczne pojazdy używane, dwa pojazdy SOR BN 12 oraz pojazdy rezerwowe[16]. Flota autobusów operatora jest niskopodłogowa (typu BN 12 - niskowejściowe), pojazdy są wyposażone w automaty do sprzedaży biletów, ładowarki USB oraz dźwiękowy i wizualny system informacji pasażerskiej[17].

Wykaz linii komunikacyjnych wg stanu na rok 2013 (wyszczególnienie obsługiwanych miejscowości)[18]:

Mapa konturowa powiatu dzierżoniowskiego
Geographylogo.svg
Miejscowości powiatu dzierżoniowskiego objęte liniami komunikacyjnymi Zarządu Komunikacji Miejskiej w Bielawie

Miejscowości powiatu dzierżoniowskiego[edytuj | edytuj kod]

Mapa powiatu z zaznaczonymi wszystkimi miejscowościami

Poniższy wykaz przedstawia wszystkie miasta, wsie oraz dzielnice miast i przysiółki wsi w powiecie[19]:

W granicach powiatu znajdują się także dwie miejscowości (Albinów i Borowica), które do 1 stycznia 2007 były przysiółkami wsi Uciechów, ale zostały ostatecznie do niej przyłączone[20].

Najwyższe szczyty[edytuj | edytuj kod]

Wielka Sowa (Góry Sowie) – 1015 m n.p.m.
Kalenica (Góry Sowie) – 964 m n.p.m.
Wilczyna (Góry Sowie) – 665 m n.p.m.
Kuczaba (Góry Sowie) – 654 m n.p.m.
Radunia (Masyw Ślęży) – 578 m n.p.m.
Cisówka (Góry Sowie) – 490 m n.p.m.
Szczytna (Masyw Ślęży) – 480 m n.p.m.
Góra Parkowa (Góry Sowie) – 455 m n.p.m.
Krowiak – 397 m n.p.m.
Łysa Góra – 365 m n.p.m.
Lipowa Góra – 357,2 m n.p.m.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wyniki badań bieżących - Baza Demografia - Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-05-20].
  2. l, Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym (stan w dniu 31.12.2019), 31 grudnia 2019.
  3. GUS, TABL. II. LUDNOŚĆ, RUCH NATURALNY ORAZ MIGRACJE LUDNOŚCI WEDŁUG POWIATÓW W PIERWSZYM PÓŁROCZU 2020 R., 30 czerwca 2020.
  4. GUS, Bezrobotni zarejestrowani i stopa bezrobocia. Stan w końcu listopada 2019 r., stat.gov.pl [dostęp 2020-01-09] (pol.).
  5. Starosta powiatu dzierżoniowskiego na oficjalnej stronie powiatu, (dostęp: 03.03.2010)
  6. Dane na oficjalnej stronie PKW, (dostęp: 24.05.2013)
  7. Statut Powiatu Dzierżoniowskiego, Dział II, rozdział I, par. 7-10., (dostęp:22.02.2010)
  8. Lista komisji na oficjalnej stronie powiatu dzierżoniowskiego, (dostęp: 03.03.2010)
  9. a b c d e Informacja na stronie BIP Starostwa Powiatowego w Dzierżoniowie, (dostęp: 03.03.2010)
  10. Oni będą rządzić w powiatach, tekst w Gazecie Wrocławskiej z X 1998 r.
  11. Prezydium Rady powiatu na oficjalnej stronie powiatu dzierżoniowskiego, (dostęp: 03.03.2010)
  12. kluby radnych na oficjalnej stronie powiatu, (dostęp: 03.03.2010)
  13. Biuro Eksploatacji PKP PLK: mapa sieci kolejowej, dostęp 05.08.2014
  14. Schemat połączeń Kolei Dolnośląskich. [dostęp 2018-02-03].
  15. a b c Bielawa podpisała nowe umowy przewozowe na lata 2017-2027. 2017-07-31. [dostęp 2018-02-03].
  16. SOR opanowuje Bielawę i Dzierżoniów. 2017-11-08. [dostęp 2018-02-03].
  17. Nowe autobusy ZKM. 2017-10-29.
  18. Plan zrównoważonego rozwoju publicznego transportu zbiorowego dla gmin dla których organizatorem publicznego transportu zbiorowego jest Gmina Bielawa. 2014. s. 17-22. [dostęp 2018-02-03].
  19. Baza TERYT
  20. Dz.U. z 2006 r. nr 240, poz. 1746

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]