Gramatyka języka angielskiego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Present Simple)
Skocz do: nawigacja, szukaj

Gramatyka języka angielskiego – opis zjawisk gramatycznych w ujęciu synchronicznym w języku angielskim. Gramatyka angielska, należąc do gramatyk języków germańskich, jest podobna do systemów gramatycznych innych języków germańskich zarówno pod względem morfologicznym, jak i syntaktycznym. W języku angielskim istnieją trzy rodzaje gramatyczne, nie mając większego wpływu na morfologię. Zanikł system przypadków, zredukowany do mianownika i dopełniacza (Saxon genitive), tworzonego z końcówką 's. Pozostałe przypadki właściwe językowi polskiemu można oddać, używając właściwych przyimków. System przypadków zrekompensował ścisły szyk angielskiego zdania. Język należy do grupy SVO, a orzeczenie znajduje się w zdaniu na drugim miejscu. W języku starannym pominięcie w zdaniu podmiotu jest dopuszczalne tylko w trybie rozkazującym.

Podobnie jak w przypadku większości innych języków, w angielskim można wydzielić dwie główne grupy gramatyk – deskryptywną i preskryptywną. Gramatyka deskryptywna (opisowa) opisuje reguły używane powszechnie przez osoby używające danego języka, a gramatyka preskryptywna opisuje istniejący już zbiór przyjętych zasad w danym języku.

Spis treści

Szyk zdania[edytuj]

Angielski jest językiem SVO, co znaczy, że na początku zdania stoi podmiot, po nim orzeczenie, a na końcu dopełnienie[1]. Na przykład:

  • I am going to the cinema. → (Ja) idę do kina.
  • You do it wrong(Ty) robisz to źle.
  • He ate an orange. → On zjadł pomarańczę.
  • I have been to London. → (Ja) byłem w Londynie.

Szyk odwrócony w zdaniu twierdzącym[edytuj]

Jeśli zdanie zaczyna się od przyimka lub frazy przyimkowej, a jej znaczenie jest w szerokim kontekście negatywne (np. hardly, barely, seldom, never, w zdaniu używa się szyku przestawnego, charakterystycznego dla pytań[2]: Never in history had technology made such spectacular advancesNigdy w historii nauka nie poczyniła tak spektakularnych postępów, Seldom can there have been such a happy meetingRzadko mogło dochodzić do tak szczęśliwego spotkania.

Czasownik[edytuj]

Czasownik angielski jest częścią mowy z największą liczbą form i zastosowań. Czasowniki pod względem zachowania w zdaniu dzielą się na trzy grupy: posiłkowe, modalne i zwykłe. Angielski czas ma dwie formy morfologiczne: czas teraźniejszy i przeszły, pozostałe tworzy przy użyciu czasowników modalnych i posiłkowych. Czasownik angielski może występować w 4 czasach: teraźniejszym, przeszłym, przyszłym i przyszłym w przeszłości, 3 stronach: czynnej, biernej i zwrotnej oraz 4 trybach: orzekającym, rozkazującym, przypuszczającym i łączącym.

Czasowniki specjalne[edytuj]

Do tej grupy zaliczamy czasowniki to be, to have oraz czasowniki modalne.

To be[edytuj]

Czasownik to be („być”) używany jest w swym znaczeniu podstawowym oraz jako czasownik pomocniczy do tworzenia czasów ciągłych. odmienia się nieregularnie[3]:

forma oznajmująca forma pytająca forma przecząca
I am, I was am I?, was I? I am not, I was not
you are, you were are you?, were you? you are not, you were not
he/she/it is, he/she/it was is he/she/it?, was he/she/it? he/she/it is not, he/she/it was not
we are, we were are we?, were we? we are not, we were not
you are, you were are you?, were you? you are not, you were not
they are, they were are they?, were they? they are not, they were not

W języku mówionym stosuje się następujące skróty[3]:

  • are + not → aren't
  • were + not → weren't
  • is + not → isn't.

Forma imiesłowu przeszłego biernego: been. Czasownik ten nie tworzy również form z czasownikiem posiłkowym do. W zdaniu przeczącym stawia się przeczenie bezpośrednio przy czasowniku głównym formie osobowej. W zdaniu pytającym następuje przestawienie podmiotu i orzeczenia. Na przykład:I am not French.Nie jestem Francuzem. Are you there?Jesteś tam?. Who are you?Kim jesteś?

To have[edytuj]

Czasownik oznacza mieć i odmienia się nieregularnie[4]. W formie pytającej i przeczącej możliwe są dwa warianty: tworzenie pytań przez inwersję i (zwłaszcza w odmianie amerykańskiej) z operatorami do, does, did.

Czasownika have używa się na kilka sposobów[5]:

  • jako czasownika posiłkowego do tworzenia czasów w aspekcie perfect: I remembered his face, but I had forgotten his namePamiętałem jego twarz, ale zapomniałem jego imienia
  • do informowania o własności, stosunkach i innych stanach: They have three carsOni mają trzy samochody
  • do informowania o czynnościach i doświadczeniach: I am going to have a bathZamierzam wziąć kąpiel.

Czasowniki modalne[edytuj]

W języku angielskim istnieją następujące czasowniki modalne:

Czasownik Czas przeszły Znaczenie[6]
can could móc, oznacza zdolność, prawdopodobieństwo
may might móc, oznacza prawdopodobieństwo, zezwolenie
must must + Inf perf musieć, oznacza przymus, głównie wewnętrzny
will would wyraża chęć, używany do tworzenia czasu przyszłego
shall should wyraża ofertę, powinność, przypuszczenie
ought to ought to + Inf perf wyraża powinność

Czasowniki modalne tworzą pytania i przeczenia przez inwersję, bez użycia operatora.

  • Shall I open the window?
  • You really oughtn`t to drink so much.

Formy czasownika[edytuj]

Każdy czasownik angielski posiada następujące formy: bezokolicznik, forma czasu przeszłego, gerundium, mogące pełnić funkcję rzeczownika odsłownego jak i imiesłowu czynnego czasu teraźniejszego, wreszcie imiesłów bierny czasu przeszłego.

bezokolicznik czas przeszły gerundium Perfect participle
write wrote writing written
play played playing played

Bezokolicznik[edytuj]

Bezokolicznik angielskich czasowników ma trzy podstawowe formy: prostą to watch, postępującą złożoną z to be i gerundium danego czasownika (to be watching) i bierną, na którą składa się to be i imiesłów bierny czasu przeszłego (to be watched). Możliwe są formy złożone, np. to have been sitting[7]. Ich znaczenie odpowiada znaczeniu czasów i stron, w których są zbudowane[7]. Przykładowo: She is instructed by her tutorJest pouczana przez swojego opiekuna. She should be instructed by her tutorPowinna być pouczona przez swego opiekuna.

Przegląd form bezokolicznikowych:

bezokolicznik strona czynna strona bierna
czasu teraźniejszego to watch to be watched
ciągły czasu teraźniejszego to be watched to be being watched
przeszły to have watched to have been watched
ciągły czasu przeszłego to have been watching to have been being watched

Bezokolicznik ciągły czasu przeszłego w stronie biernej, aczkolwiek poprawny gramatycznie, jest nieużywany[7].

Operator[edytuj]

Niektóre podręczniki gramatyki (zwłaszcza dydaktyczne[8]) wyróżniają formę zwaną operatorem. Jest nim zazwyczaj pierwszy czasownik określony w określonej strukturze czasownikowej[8]. Operatorami mogą być: określone formy czasowników be (am, are, is, was, were), have (have, had), do (do, does, did) jak również czasowniki modalne (shall, will. may, can, ought) we wszystkich formach określonych.

Imiesłowy[edytuj]

 Główny artykuł: Imiesłów w języku angielskim.

W języku angielskim używane są trzy rodzaje imiesłowów (participle):

  • present participle (imperfect participle, imiesłów czasu teraźniejszego), tworzony przez dodanie sufiksu -ing do czasownika (tworząc formę identyczną z gerundem, ale różniącą się użyciem),
  • past participle (imiesłów przeszły), zazwyczaj tworzony tak samo jak czasowniki w past tense, szczególnie w przypadku czasowników kończących się na -ed
  • perfect participle (imiesłów przeszły dokonany), tworzony z członu having oraz formy past participle.

Żaden z ww. rodzajów imiesłowów nie podlega odmianie.

Czasy[edytuj]

W języku angielskim istnieją dwa czasy morfologiczne (przejawiające się w różnej budowie czasownika): czas teraźniejszy i czas przeszły. Większość form, uważanych za oddzielne czasy, interpretuje się jako aspekty tych dwóch czasów. Nie ma jakiejś konkretnej liczby konstrukcji uważanych za czasy; i tak np. A Higher English Grammar (autor: Llewelyn Tipping), opublikowana w 1927 r., wyróżniała ponad 40 form czasownika, mogących być używanych za czasy. Dużą liczbę czasów tłumaczy się niekiedy łacińskim podejściem do gramatyki. I tak np. wielu ludziom trudno jest podejść do gramatyki, zarzuciwszy koncepcję czasu przyszłego, a także innych konstrukcji jak np. czas zaprzeszły[9].

Czasy teraźniejsze[edytuj]

Present simple (Czas teraźniejszy prosty)[edytuj]

W języku angielskim czas teraźniejszy prosty. Operatorem zdania jest czasownik do w 3. osobie liczby pojedynczej przyjmujący formę does. W języku mówionym w pozycji nieakcentowanej formy ulegają ścieśnieniu: do + not → don't, does + not → doesn't[10].

Czas teraźniejszy prosty używany jest do opisywania[11]:

  • czynności wielokrotnie powtarzanych w teraźniejszości: I play football every weekGram w piłkę co tydzień.
  • stanów i uczuć I feel sick.
  • prawd ogólnych: The Earth rotates around its orbit
  • czynności i wydarzeń przyszłych, zaplanowanych, niezależnych od mówiącego: My train leaves at ten o'clock, tomorrow.[12]
Present perfect (Czas przeszło-teraźniejszy)[edytuj]

Czas Present Perfect mimo, że nawiązuje do wydarzeń z przeszłości jest formalnie czasem teraźniejszym, tworzonym za pomocą operatora have (przyjmującego w trzeciej osobie liczby pojedynczej formę has w połączeniu z imiesłowem biernym czasownika głównego. Np. I have listened[13] Czas ten wyraża:

  • Zdarzenie, które zakończyło się w przeszłości, w pewien sposób połączone z teraźniejszością. Użyty czas Present Perfect zmusza odbiorcę komunikatu językowego do myślenia zarówno w kategoriach przeszłości, jak i teraźniejszości. Często można zmienić zdanie w czasie Present Perfect na bliskoznaczne zdanie w czasie teraźniejszym[13]: I`ve broken my leg = My leg is broken nowZłamałem nogę = Mam złamaną nogę. Our dog has died = Our dog is dead nowNasz pies zdechł = Nasz pies nie żyje. I've been to Berlin = I know BerlinByłem w Berlinie = Znam Berlin.
  • Czynność zakończoną w przeszłości, której skutki są odczuwalne w chwili obecnej[13]: I have seen that movie.Widziałem (już) ten film (więc np. znam jego treść i mogę go opowiedzieć).
Present progressive (Czas teraźniejszy postępujący)[edytuj]

Czas teraźniejszy ciągły zwany jest niekiedy Present Continuous (czas teraźniejszy ciągły). W czasie tym operatorem zdania jest czasownik to be[14].

Czas teraźniejszy postępujący używany jest do wyrażenia:

  • Zdarzenia, które właśnie ma miejsce, przy czym ma ono charakter ciągły. Zdarzenie odbywa się „w okolicach” teraźniejszości, niekoniecznie musi zachodzić właśnie w tej chwili[11]: What are you doing? I am readingCo robisz? Czytam. I am travelling a lot these days → Obecnie sporo podróżuję.
  • Przy dłuższej narracji Present Progressive służy do budowania tła i obrazuje rzeczy, które są w trakcie trwania, gdy opowiadanie się zaczyna i są niezmienne w trakcie całej historii[11]: There's this Scotsman, you see, and he is walking through the jungle when he meets a gorillaOto ten Szkot, widzisz, i on idzie sobie przez dżunglę i nagle spotyka goryla.
  • Dla sytuacji powtarzanych, toczących się wokół teraźniejszości[11]: Why is he hitting his dog? Dlaczego on bije swego psa?
Present perfect progressive (Czas przeszło-teraźniejszy postępujący)[edytuj]

Czas przeszło-teraźniejszy postępujący – tworzony za pomocą operatora have (przyjmującego w 3 os. lp. formę has) oraz formy imiesłowu biernego czasownika be (been) w połączeniu z formą gerund czasownika głównego: np. I have been listening. Czasu Present Perfect progressive używa się w następujących sytuacjach:

  • Do wyrażenia czynności, która rozpoczęła się w przeszłości, jest nadal wykonywana i być może będzie wykonywana nadal[15]: I have been listening to music for four hoursSłucham muzyki od czterech godzin. It's been raining all dayCały dzień pada.
  • Do opisu zdarzeń, które właśnie się skończyły, ale których skutki są widoczne lub odczuwane w teraźniejszości[15]: You look hot. – Yes, I`'ve been running jesteś spocony. – Tak, biegłem.

Czasy przeszłe[edytuj]

Past simple (Czas przeszły prosty)[edytuj]

Czas przeszły prosty konstruuje się przy użyciu drugiej formy czasownika, w przypadku czasowników regularnych zakończonych na -(e)d. Operatorem zdania jest czasownik do użyty w formie did, zdania oznajmujące tworzy się przez użycie czasownika głównego w formie czasu przeszłego. Np. I heardSłyszałem, Did you hear?Słyszałeś?

Czas Past Simple używany jest:

  • Do wyrażenia czynności przeszłej wykonanej w ściśle określonym czasie[16]: I came back at ten o'clock yesterday. = Wróciłem wczoraj o dziesiątej.
  • Do wyrażenia czynności przeszłej zakończonej, bez skutków w teraźniejszości.
  • W opisach sekwencji wydarzeń przeszłych. Jest często używany do narracji o wydarzeniach przeszłych, używany w opowiadaniach itp.[17]: I woke up, got up and left. And suddenly, I spotted him in the crowd.Obudziłem się, wstałem i wyszedłem. I nagle dostrzegłem go w tłumie. Również: When he came, I gave him some money.Kiedy przyszedł, dałem mu trochę pieniędzy.
Past perfect (Czas zaprzeszły)[edytuj]

Czas zaprzeszły tworzy się za pomocą czasownika posiłkowego have w czasie przeszłym prostym oraz imiesłowu biernego czasownika głównego, np. I had listenedSłuchałem (był).

Czas zaprzeszły używany jest do wyrażenia:

  • Czynności wykonanej w przeszłości przed inną czynnością przeszłą[18]: When they came to see me, I had already left.Kiedy przyszli się ze mną zobaczyć, ja już wyszedłem (już mnie nie było). The army had won the battle, before they crossed the riverArmia wygrała bitwę zanim przeszła rzekę.
  • Z przyimkami after, when, as soon as[19]: He went to Paris as soon as he had passed his examsWyjechał do Paryża, skoro tylko zdał egzaminy.
Past progressive (Czas przeszły postępujący)[edytuj]

Czas przeszły postępujący jest tworzony za pomocą operatora to be w czasie Past Simple (was, were) i czasownika głównego w formie gerund, np. I was listeningSłuchałem.

Czas Past progressive jest używany w następujących sytuacjach:

  • Dla podkreślenia, że w danym momencie czynność byłą w trakcie trwania[20]: At 9 p.m. we were having dinnerO dziewiątej wieczorem byliśmy w trakcie kolacji.
  • Do wyrażenia czynności przeszłej będącej tłem dla innej czynności przeszłej, której czas istnienia był krótszy[21] The war was raging around us, when we saw each other last time.Wojna szalała wokół, kiedy widzieliśmy się po raz ostatni.
  • Do wyrażenia czynności przeszłej, długotrwałej, przerwanej przez inną[21]: The telephone rang when I was having a bathTelefon zadzwonił, jak się kąpałem.
  • Do wyrażenia zdarzenia, które trwało przez pewien okres czasu dla podkreślenia jego długotrwałości. Często oznacza to, że opisywana czynność niee zakończyła się[21]: They were talking in a loud voice all over the night and I couldn't sleep.Rozmawiali głośno przez całą noc i nie mogłem spać.
  • Do wyrażenia czynności wykonywanych równolegle przez pewien czas w przeszłości[21]: John was playing football while she was doing her homework.John grał w piłkę, podczas gdy ona odrabiała pracę domową.
Past perfect progressive (Czas zaprzeszły postępujący)[edytuj]

Czas zaprzeszły ciągły tworzy się za pomocą operatora have w formie had, imiesłowu biernego czasownika be (been) oraz formy gerund czasownika głównego: I had been listening.

Czas zaprzeszły ciągły jest używany:

  • Do wyrażenia czynności przeszłej wykonywanej od jakiegoś czasu przed inną czynnością przeszłą[22]: They had been reading a book (for some time), when John entered the room.Od jakiegoś czasu czytali książkę, kiedy John wszedł do pokoju.
  • Dla powiedzenia jak długo trwało zdarzenie do pewnego momentu[23]: We had been walking since the sunrise and we were hungrySpacerowaliśmy od wschodu słońca, a ja byłem głodny.

Czasy przyszłe[edytuj]

Future simple (Czas przyszły prosty)[edytuj]

Czas przyszły prosty jest tworzony, tworzony za pomocą operatora will lub shall i formy podstawowej czasownika głównego. Jest najczęstszym sposobem informowania o przyszłości[24].

Czas Future Simple jest używany w następujących sytuacjach:

  • do oznajmiania decyzji o podjęciu czynności, która zdarzy się w przyszłości[24]: Oh, I can see you've forgotten your pen. I shall lend' you mine. Ach, widzę, że zapomniałeś pióra. Pożyczę ci swoje. OK, we`ll buy the ticketsW porządku, kupimy te bilety.
  • czynność przyszłą, niezależną od woli mówiącego, niezaplanowaną i nierozpoczętą. Czas ten służy do przewidywania przyszłości[24]: Np.: I am sure, he will comeJestem pewien, że przyjdzie (ale nie mam na to wpływu, ani też nie ma oznak zaplanowania lub rozpoczęcia akcji).
Future progressive (Czas przyszły postępujący)[edytuj]

Czas przyszły postępujący, zwany również Future Continuous (przyszły ciągły) jest tworzony za pomocą operatora will/shall, czasownika be i formy gerund czasownika głównego.

Czasu przyszłego postępującego używa się w następujących sytuacjach:

  • Do stwierdzenia, że dane wydarzenie będzie trwało w określonym punkcie w przyszłości[24]: This time tomorrow I`ll be driving home → Jutro o tej porze będę jechał do domu. Good luck at the test. I`ll be thinking of you Powodzenia na teście. Będę myślała o tobie.
  • Do określenia czynności która jeszcze się nie rozpoczęła i będzie trwała przez pewien czas[25]: I shall be listening będę słuchał. You`ll be living in a tent for two whole months Przez dwa pełne miesiące będziesz mieszkał w namiocie.
Future Perfect (Czas zaprzyszły)[edytuj]

Czas zaprzyszły tworzony jest przy pomocy operatora will lub shall oraz formy podstawowej czasownika have i imiesłowu biernego czasownika głównego: I shall have listened.. Jego podstawową funkcją jest mówienie o przeszłości z przyszłego punktu widzenia[26].

Czas zaprzyszły używany jest w następujących sytuacjach:

  • Do wyrażenia czynności zakończonej w przyszłości przed jakąś inną czynnością[24], np. I shall know the tune next week because I will have listened to itza tydzień się już nauczę tej piosenki, bo ją wcześniej wysłucham.
  • Do wyrażenia czynności zakończonej w przyszłości przed określonym momentem[26]: The USA will have sent humans to Mars by 2015USA wyślą człowieka na Marsa do roku 2015.
Future Perfect Progressive (Czas zaprzyszły postępujący)[edytuj]

Czas zaprzyszły ciągły używany jest do określenia czynności, która najczęściej już trwa, a która będzie odbywała się nieustannie do określonego momentu w przyszłości[24]: By the end of May I'll have been working here for 5 yearsW maju minie 5 lat odkąd tutaj pracuję.

Różnica między Future Perfect Continuous a Future Perfect polega jedynie na tym, że podkreślana jest ciągłość i okres trwania[26], nie efekty czynności.

Czasy przyszłe w przeszłości[edytuj]

Graficzne wyobrażenie Future in the Past

Future in the Past jest czasem, który traktuje przyszłość, czyli zdarzenia, które jeszcze nie miały miejsca, z przeszłego punktu widzenia[27]. Wyraża te same relacje czasowe co formy przyszłe, tyle że z przeszłej perspektywy: In 2004 I arrived to the town, where I would spend fifteen yearsW roku 2004 przyjechałem do miasta, w którym miałem spędzić następne 15 lat. Wydarzenia opisywane w ten sposób nie odnoszą się w żaden sposób do teraźniejszości, mogły nastąpić bądź nie w chwili wypowiadania zdania.

Czas Future in the past we wszystkich formach używa sę głównie w narracji. Zachowują one swoje znaczenie, różnica polega na zastąpieniu czasownika modalnego will przez would[28]:

  • Future Simple: The journey will be dangerousPodróż będzie niebezpieczna. Ale: He said the journey would be dangerousPowiedział, że podróż będzie niebezpieczna.
  • Future Progressive:At three o'clock I shall be watching TVO trzeciej będę oglądał telewizję ale He mentioned that at three o'clock he would be watching TVWspomniał, że o trzeciej będzie oglądał telewizję.
  • Future PerfectI`ll have seen the doctor by FridayDo piątku pójdę do lekarza. Ale He assured he would haave met the doctor by Friday.
  • Future Perfect Continuous: By the end of this year I`ll have been learning English for 30 years ale She knew that By the end of this year I`d have been learning English for 30 yearsOna wiedziała, że gdy rok minie, będę uczył się angielskiego od 30 lat.

Strony czasownika[edytuj]

W języku angielskim występują trzy strony: czynna, bierna i zwrotna.

Strona czynna[edytuj]

W stronie czynnej podmiot wykonuje daną czynność. W przeciwieństwie do strony biernej, wykonawca czynności jest znany:

  • He will go to the forest = on pójdzie do lasu.

Strona bierna[edytuj]

Oznacza, że czynność jest wykonywana na podmiocie. Zasadniczą różnicą między angielskim i większością języków jest to, że podmiotem w zdaniu w stronie biernej może stać się również dopełnienie dalsze:

  • She was given a chance = dano jej szansę.

Strona bierna nie może być utworzona w czasach z rodziny Perfect Continuous.

Strona zwrotna[edytuj]

Oznacza wykonywanie czynności przez podmiot na samym sobie. Używa się do tego celu partykuły o konstrukcji zaimek w formie dopełnienia + self w liczbie pojedynczej lub selves w liczbie mnogiej[29]:

myself ourselves
yourself yourselves
himself herself itself themselves

Jest to jedyny przypadek w języku, gdy druga osoba liczby pojedynczej różni się od liczby mnogiej. W przypadku zaimka nieokreślonego one obowiązuje forma oneself[30]: It's sometimes a good idea to see oneself through the eyes of one's enemyCzasem dobrze jest zobaczyć siebie samego oczyma swego wroga.

Tryby[edytuj]

Tryb oznajmujący – Indicative[edytuj]

W trybie tym wyraża się czynności rzeczywiste. Poniżej podano przykłady dla czasu Present Simple.

  • Zdania oznajmujące tworzy się za pomocą podstawowej formy czasownika głównego (w 3 os. lp. z końcówką -s/-es/): I play football every week. (Gram w piłkę nożną każdego tygodnia.) He plays tennis every day. (On codziennie gra w tenisa). Czasami ze względów emfatycznych możliwe jest użycie w zdaniu twierdzącym czasownika do: I am sure, you don't learn English. Oh, I do learn English!'' (Jestem pewien, że nie uczysz się angielskiego. Ależ owszem, uczę się angielskiego!).

Szyk zdania oznajmującego: Podmiot + (operator do celów emfat.) + czasownik główny + reszta zdania.

  • Zdania pytające tworzy się za pomocą czasownika posiłkowego do (w 3 os. lp. z końcówką -s/-es/): Do you speak English? (Czy mówisz po angielsku). Does he learn German? (Czy on się uczy niemieckiego?). itp. Np.: Why do you play tennis every day? (Dlaczego codziennie grasz w tenisa?)

Szyk zdania pytającego: (zaimek pytający) + operator + podmiot + czasownik główny w formie podst. + reszta zdania

  • Zdania przeczące tworzy się za pomocą czasownika głównego z operatorem do i przeczeniem not: I don't (=do not) play football every week. (Nie gram w piłkę nożną każdego tygodnia.)

Szyk zdania przeczącego: Podmiot + przeczenie (operator + „not”) + czasownik + reszta zdania.

Tryb rozkazujący – Imperative[edytuj]

Tryb rozkazujący służy do tworzenia poleceń, nakazów itp. W najczęściej używanej drugiej osoby liczby pojedynczej i mnogiej tryb rozkazujący jest tożsamy z bezokolicznikiem (bez wyróżnika to). W pozostałych osobach używa się czasownika let, zaimka w formie dopełnienia i bezokolicznika. Przeczymy używając dla drugiej osoby formy don't a dla pozostałych partykuły not. Tryb rozkazujący może być uznany za nieuprzejmy[31].

Liczba pojedyncza Liczba mnoga
let me go let us (let`s) go
go go
let him/her/it go let them go

Tryb łączący – Subjunctive[edytuj]

Tryb łączący, zwany subjunctive jest używany do opisu sytuacji i zdarzeń nierzeczywistych, które są możliwe, pożądane bądź wyobrażone. Subjunctive był częsty w starszych wersjach języka angielskiego, dziś zastąpiony jest głownie przez should, would i inne czasowniki modalne, specjalnym użyciem czasów przeszłych i zwykłymi formami czasowników. Współczesna angielszczyzna ma niewiele form subjunctive: formy III os. liczby pojedynczej bez końcówki -s: she see. he have i form specjalnych czasownika to be: he were. Poza I/he/she/it were po if, nie są one częste[32].

Zwykłe czasowniki mają jedną formę trybu łączącego: trzecią osobę liczby pojedynczej bez sufiksu, wspólną dla czasu teraźniejszego i przeszłego -(e)s, np. she see. Używa się jej zwłaszcza w amerykańskim języku pisanym dla podkreślenia, że coś jest pożądane lub ważne (po takich wyrazach jak: suggest, reccommend, ask.insist, vital, essential, important, advice. : It is essential that each child have the same educatonal opportunitiesJest niezwykle ważne, aby każde dziecko miało identyczne szanse edukacyjne. Czasownik be we wszystkich formach trybu łączącego występuje jako be. It is important that Helen be present when we sign the contract i Ważne by Helen byłą przy tym, jak będziemy podpisywać kontrakt. W trybie przypuszczającym (po if) przyjmuje formę were[32]: If I were you, I'd stop smokingNa twoim miejscu rzuciłbym palenie.

Tryb łączący występuje w utartych zwrotach[32]: God save the Queen, Long live the King, God bless you, Heaven forbid, Be that as it mayNiezależnie, czy to prawda, czy nie..., If I have to pay 2 thousand, then so be itJeśli mam zapłacić 2 tysiące, to (mówi się) trudno.

Verbing[edytuj]

Verbification (verbing) (od słowa „verb” – czasownik) to charakterystyczna cechą języka angielskiego którą jest możliwość tworzenia czasowników z rzeczowników, przymiotników i innych części mowy. Zazwyczaj słowa takie tworzy się poprzez dodanie afiksu w rodzaju ize, ify lub en do danego słowa lub po prostu używając danego nie-czasownika jako czasownik. Najprostszym przykładem jest już samo słowo „verbing” które powstało od słowa „verb” czasownik. Verbification jest bardzo często używane w sposób żartobliwy czy slangowy ale jest to także przyjęty i naturalny proces w angielskim i wiele z naturalnie używanych czasowników powstało w taki sposób, przykładami mogą być takie słowa jak „access” – początkowa forma tego słowa to rzeczownik (gain access to the file), używane jest teraz także jako czasownik (access the file); czy „host” – znaczące „gospodarz”, ale także „ugościć”.

Tego typu neologizmy są często używane żartobliwie, np. beer me („podaj mi piwo”, rzeczownik „beer” jest tu użyty jako czasownik).

Jednym z najbardziej znanych przykładów verbing jest wypowiedź Calvina, jednej z postaci popularnego komiksu Calvin and Hobbes który mówi, że „Verbing weirds language” (dosłownie – „czasownikowanie udziwacznia język”) – w tym, zamierzonym zapewne przez autora, przypadku słowo verb (rzeczownik) zostało najpierw zmienione na czasownik, zaś następnie na formę rzeczownika gerund.

Zaimek[edytuj]

Przegląd zaimków osobowych[edytuj]

  Mianownik Dopełnienie Zaimki zwrotne Przymiotniki dzierżawcze Zaimki dzierżawcze
1st pers. sing. I me myself my mine
2nd pers. sing./pl. you you yourself/yourselves your yours
3rd pers. sing. she, he, they, it her, him, them, it  herself, himself, themself, itself  her, his, their, its hers, his, theirs, its
1st pers. pl. we us ourselves our ours
3rd pers. pl. they them themselves their theirs

Uwaga: W języku angielskim używa się zaimka you, który oznacza zarówno ty, wy, jak również pan, pani, państwo. Można użyć jednak w zdaniu z you zwrotów grzecznościowych, np. sir czy madam.

Rzeczownik[edytuj]

Rzeczowniki policzalne i niepoliczalne[edytuj]

W języku angielskim rzeczowniki dzieli się na dwie grupy: policzalne (countable) i niepoliczalne (uncountable). Rzeczowniki z grupy policzalnych zasadniczo opisują desygnaty, które dadzą się policzyć. Przyjmują zarówno przedimek nieokreślony a/an, jak i liczebniki: a cat, three pigs[33]. Rzeczowniki policzalne mają formę zarówno liczby pojedyńczej jak i mnogiej[34]: handhands, a baby – babies.

Rzeczowniki niepoliczalne (uncountable, mass nouns) opisują desygnaty będące nazwami materiałów, cieczy, pojęć abstrakcyjnych, zbiorów i innych rzeczy postrzeganych jako masy bez konkretnych granic, a nie jako oddzielne obiekty. Z tymi rzeczownikami nie używa się liczby mnogiej ani liczebników (od tej zasady istnieje kilka wyjątków)[33]: water, weather, wool, money.

Dopełniacz saksoński[edytuj]

 Główny artykuł: Dopełniacz saksoński.

W języku angielskim nie istnieje rozbudowany system przypadków, do dzisiejszych czasów zachował się jedynie dopełniacz. Dopełniacz saksoński zapisuje się następująco[35]

liczba pojedyncza rzeczownik + `s my father`s car
liczba mnoga ` my parents` house
nieregularna liczba mnoga rzeczownik + `s the children`s room

Jeśli wyraz kończy się na spółgłoskę, możliwe są następujące warianty:

  • dorzucenie `s na końcu wyrazu, spotykane głownie w nazwiskach literatów, postaci ze świata antycznego itp.[35]: Socrates` ideas, Dickens` novels.
  • dodanie `s, co jest o wiele częstsze[35]: Mr Lewis`s dog.

Użycie:

  • Dopełniacz saksoński używany jest najczęściej do mówienia o relacji własności i charakterystyce fizycznej, w szczególności, jeśli pierwszy wyraz oznacza osobę, zwierzę, firmę. kraj lub grupę osób[35].:
    • That`s my father`s houseTo dom mojego ojca.
    • Mary`s brother is a lawyerBrat Mary jest adwokatem.
    • Poland`s climate is getting warmer Klimat Polski się ociepla.
  • Struktura informuje również p produktach desygnatu będącego podmiotem[35]: What are Sweden`s main exports? → Co jest głównym produktem eksportowym Szwecji? The government`s decision was unwiseDecyzja rządu byłą niemądra.

Przedimek[edytuj]

 Główny artykuł: Przedimek w języku angielskim.
A kitten
The kitten; dzieci rozmawiające o kociaku będą używać tej formy, gdyż desygnat jest im znany
Kittens

Przedimek w języku angielskim - nieodmienna część mowy w języku angielskim determinująca rzeczownik. Przedimka zwykle nie tłumaczy się na język polski. Czasami można go oddać jako zaimek ten, ta, to (przedimek określony), jakiś, jakaś, jakieś (przedimek nieokreślony)[36].

Natura przedimka[edytuj]

Przedimkiem jest wyraz występujący przed rzeczownikiem albo frazą rzeczownikową (np. przymiotnik + rzeczownik). W języku angielskim rozróżnia się dwa rodzaje przedimków:

  • a/an – nieokreślone;
  • the – określony;
  • Niektóre gramatyki wyróżniają również "przedimek zerowy"[37][38], inne[39] piszą o braku przedimka.

Przedimek (zwany article lub determiner) określa, czy desygnaty są znane mówiącemu i rozmówcy. Jeśli są znane, używa się przedimka określonego, jeśli nie, nieokreślonego[39]. Pominięcie przedimka jest błędem językowym, choć w zdecydowanej większości przypadków nie utrudni znacznie odbioru komunikatu językowego[39].

a/an – przedimek nieokreślony[edytuj]

Przedimków a/an używa się wyłącznie przed rzeczownikiem policzalnym w liczbie pojedynczej, Oznacza on dowolny element z danego zbioru, innymi słowy pojedynczy choć nie wyjątkowy element[38]: My father is a teacherMój ojciec jest nauczycielem. Jest jednym ze zbioru nauczycieli.

  • Używany jest, gdy dana osoba lub rzecz pojawia się w tekście, rozmowie itp. po raz pierwszy[38] – pozostaje ona dla rozmówcy bliżej nieokreślona. Jeśli zostanie wymieniona po raz kolejny, otrzymuje przedimek the: Once we had a dog and a cat. But the dog was always eating the cat`s dinner. In the end, we gave the dog to a friend.
  • Przedimki nieokreślone używane są zamiennie ze słowem one, zwłaszcza dla kontrastu z innym liczebnikiem[38]: Give me a glass of milk and two cups of tea, please: Proszę szklankę mleka i dwie filiżanki kawy.

the – przedimek określony[edytuj]

Przedimek określony the jest najpopularniejszym słowem angielskim[40]. Kontrastuje z przedimkiem nieokreślonym a i z przedimkiem zerowym. The ma zawsze tę samą formę[41]. Przedimek określony stosuje się do opisu określonego przedmiotu, osoby bądź stanu. Zarówno mówiący jak i jego rozmówca wiedzą o czym dokładnie jest mowa[41]: We left the car in the garageZostawiliśmy auto w garażu. Mówiący wie, jakie to auto i zna (przynajmniej ze słyszenia) dom, w którym samochód zaparkowano. Have you visited the castle? → Czy zwiedziłeś zamek? Zarówno mówiący jak i odbiorca komunikatu wiedzą, w jakim mieście zamek się znajduje. Znajomość obiektu może wynikać z wiedzy ogólnej[41]: The earth mowes around the sunZiemia obraca się wokół Słońca → oba desygnaty są znane, mimo, że wcześniej mogło nie być o nich mowy.

Przedimek zerowy[edytuj]

Większość rzeczowników występuje z poprzedzającymi je przedimkami określonymi bądź nieokreślonymi. Brak przedimka określa się jako przedimek zerowy[42]. Istnieją trzy podstawowe sytuacje, kiedy pojawia się przedimek zerowy[42]:

  • Przed rzeczownikami nieokreślonymi w liczbie mnogiej
a/an + liczba pojedyncza zero + liczba mnoga
We're expecting a visitor We`re expecting visitors
  • przed rzeczownikami niepoliczalnymi:
a/an + rzeczownik policzalny zero + rzeczownik niepoliczalny
He picked up a stone The wall`s made of stone
  • przed imionami
a/an + rzeczownik pospolity zero + imię
He gave her a rose My wife`s name is Rose

Przymiotniki i przysłówki[edytuj]

Przymiotniki (adjective) służą do określania cech rzeczowników, a przysłówki (adverb) służą do określania cech czasowników, przymiotników i innych przysłówków. Przymiotniki nie odmieniają się przez liczby. W zdaniach przymiotniki poprzedzają rzeczowniki, a przysłówki mogą występować przed lub po czasownikach. W języku angielskim można stworzyć przysłówek z przymiotnika – dodanie sufiksu -ly zmienia przymiotnik w przysłówek (co czasem pociąga za sobą także zmianę kolejności wyrazów w zdaniu). Niekiedy jednak w funkcji przysłówka może zostać użyty przymiotnik także i bez tej końcówki, a dodanie jej zupełnie zmienia znaczenie wyrazu, np. hard = „ciężki” albo „ciężko” i hardly = „ledwo”.

W mowie potocznej można czasami spotkać się z przykładami nieprawidłowego użycia tych form:

  1. I feel bad – źle się czuję
  2. I feel badly – mam upośledzony zmysł dotyku.

To drugie zdanie jest niepoprawne, jako że w rzeczywistości osoba mówiące te słowa ma na myśli to, że „czuje się źle”, a nie że „ma zły dotyk”.

Innym częstym błędem jest pomylenia znaczeń słów well i good jako przymiotnika, a well jako przysłówka:

  1. I feel good – jestem w dobrym nastroju
  2. I feel well (przymiotnik) – jestem zdrowy
  3. I did well (przysłówek) – dobrze mi się coś udało.

Stopniowanie przymiotnika i przysłówka[edytuj]

Przymiotniki i przysłówki mogą się stopniować. Stopniowanie przysłówka wygląda identycznie jak stopniowanie przymiotnika. W języku angielskim występuje stopniowanie:

  • proste – stopień wyższy to stopień równy z dodaną końcówką -er, stopień najwyższy zaś tworzy się, dodając do stopnia równego końcówkę -est oraz przedimek określony the, np. fast – faster – the fastest (szybki – szybszy – najszybszy)[43],
  • złożone – stopień wyższy tworzy się przez dodanie wyrazu more przed przymiotnikiem w stopniu równym, a najwyższy poprzez umieszczenie wyrażenia the most przed formą podstawową (stopniem równym) przymiotnika. Ten rodzaj stopniowania dotyczy przymiotników i przysłówków mających ponad dwie sylaby, np. important – more important – the most important (ważny – ważniejszy – najważniejszy),
  • nieregularne – przymiotniki stopniujące się nieregularnie to m.in. bad, good, itp.

Stopniowanie nieregularne powyższych przymiotników:

  • bad – worse – the worst (zły – gorszy – najgorszy),
  • good – better – the best (dobry – lepszy – najlepszy)

Nie stopniują się przymiotniki i przysłówki nazywające stałą cechę (kolor, materiał itp.), np. yellow – żółty, wooden – drewniany.

Zdanie[edytuj]

Question tag[edytuj]

 Osobny artykuł: Question tags.

Question tag (końcówka pytająca) – pytanie zadane na końcu zdania twierdzącego mające na celu uzyskanie od rozmówcy odpowiedzi, czy zgadza si≥ę z jego treścią[44]. Jest to cecha charakterystyczna dla języka angielskiego. Najbliższym polskim odpowiednikiem jest pytanie prawda? zadawane na końcu zdania.

Aby utworzyć question tag, należy znaleźć podmiot zdania, zamienić go na zaimek, jeśli jest inną częścią mowy (możliwe jest także there[45]), następnie zlokalizować operator, następnie zaprzeczyć operator i zamienić szyk z zaimkiem. Operatorem mogą być: do, be, have w różnych formach (w zależności od czasu gramatycznego zdania) oraz czasowniki modalne[44].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Harry Ritchie: English for the Natives. London: John Murray, 2013, s. 79. ISBN 978-1-84854-837-4.
  2. John (editor) Sinclair: Collins Cobuild English Grammar. Glasgow: Harper Collins, 2011, s. 302. ISBN 978-0-00-739364-0.
  3. a b Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 61. ISBN 0-582-40574-2.
  4. Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 189-193. ISBN 0-582-40574-2.
  5. Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 205. ISBN 978-0-19-442098-3.
  6. Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 288. ISBN 0-582-40574-2.
  7. a b c Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 255. ISBN 978-0-19-442098-3.
  8. a b Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 347. ISBN 0-582-40574-2.
  9. David Crystal: The Cambridge Encyclopaedia of the English Language. Cambridge: Cambridge University Press, 1995, s. 196. ISBN 0-521-40179-8.
  10. Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 424-426. ISBN 0-582-40574-2.
  11. a b c d Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 449-452. ISBN 978-0-19-442098-3.
  12. Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 190. ISBN 978-0-19-442098-3.
  13. a b c Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 438-448. ISBN 978-0-19-442098-3.
  14. Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 426-428. ISBN 0-582-40574-2.
  15. a b Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 445-446. ISBN 978-0-19-442098-3.
  16. Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 374-378. ISBN 0-582-40574-2.
  17. Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 394-395. ISBN 978-0-19-442098-3.
  18. Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 369-371. ISBN 0-582-40574-2.
  19. Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 398-399. ISBN 978-0-19-442098-3.
  20. Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 395-396. ISBN 978-0-19-442098-3.
  21. a b c d Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 372-373. ISBN 0-582-40574-2.
  22. Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 371. ISBN 0-582-40574-2.
  23. Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 400. ISBN 978-0-19-442098-3.
  24. a b c d e f Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 186-196. ISBN 978-0-19-442098-3.
  25. Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 430-431. ISBN 0-582-40574-2.
  26. a b c Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 384. ISBN 0-582-40574-2.
  27. Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 81. ISBN 978-0-19-442098-3.
  28. Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 603. ISBN 0-582-40574-2.
  29. Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 476-477. ISBN 978-0-19-442098-3.
  30. Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 61. ISBN 0-582-40574-2.
  31. Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 210-212. ISBN 0-582-40574-2.
  32. a b c Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 567-568. ISBN 978-0-19-442098-3.
  33. a b Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 129. ISBN 978-0-19-442098-3.
  34. Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 110-111. ISBN 0-582-40574-2.
  35. a b c d e Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 414-415. ISBN 978-0-19-442098-3.
  36. Sprytny słownik angielsko-polski, polsko-angielski. Kraków: Lingea, 2010, s. 690. ISBN 9788362169023.
  37. Zero Article. W: The English Club [on-line]. [dostęp 2017-05-25].
  38. a b c d Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 61. ISBN 0-582-40574-2.
  39. a b c Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 51-66. ISBN 978-0-19-442098-3.
  40. What can the Oxford English Corpus tell us about the English language?. W: The Oxford Dictionary [on-line]. [dostęp 2017-05-25].
  41. a b c Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 510-511. ISBN 0-582-40574-2.
  42. a b Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 613-614. ISBN 0-582-40574-2.
  43. Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 89-92. ISBN 0-582-40574-2.
  44. a b Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 503-505. ISBN 0-582-40574-2.
  45. Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 81. ISBN 978-0-19-442098-3.