Gramatyka języka angielskiego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Gramatyka języka angielskiego – opis zjawisk gramatycznych w ujęciu synchronicznym w języku angielskim. Gramatyka angielska, należąc do gramatyk języków germańskich, jest podobna do systemów gramatycznych innych języków germańskich zarówno pod względem morfologicznym, jak i syntaktycznym. W języku angielskim istnieją trzy rodzaje gramatyczne, nie mając większego wpływu na morfologię. Zanikł system przypadków, zredukowany do mianownika i dopełniacza (Saxon genitive), tworzonego z końcówką 's. Pozostałe przypadki właściwe językowi polskiemu można oddać, używając właściwych przyimków. System przypadków zrekompensował ścisły szyk angielskiego zdania. Język należy do grupy SVO, a orzeczenie znajduje się w zdaniu na drugim miejscu. W języku starannym pominięcie w zdaniu podmiotu jest dopuszczalne tylko w trybie rozkazującym.

Podobnie jak w przypadku większości innych języków, w angielskim można wydzielić dwie główne grupy gramatyk – deskryptywną i preskryptywną. Gramatyka deskryptywna (opisowa) opisuje reguły używane powszechnie przez osoby używające danego języka, a gramatyka preskryptywna opisuje istniejący już zbiór przyjętych zasad w danym języku.

Spis treści

Przedimek[edytuj]

 Główny artykuł: Przedimek w języku angielskim.
A kitten
The kitten you've just seen – kot już jest znany
The kitten; dzieci rozmawiające o kociaku będą używać tej formy, gdyż desygnat jest im znany
Kittens

Przedimek w języku angielskim to nieodmienna część mowy w języku angielskim determinująca rzeczownik. Przedimka zwykle nie tłumaczy się na język polski. Czasami można go oddać jako zaimek ten, ta, to (przedimek określony), jakiś, jakaś, jakieś (przedimek nieokreślony)[1].

Natura przedimka[edytuj]

Przedimkiem jest wyraz występujący przed rzeczownikiem albo frazą rzeczownikową (np. przymiotnik + rzeczownik). W języku angielskim rozróżnia się dwa rodzaje przedimków:

  • a/an – nieokreślone;
  • the – określony;
  • Niektóre gramatyki wyróżniają również "przedimek zerowy"[2][3], inne[4] piszą o braku przedimka.

Przedimek (zwany article lub determiner) określa, czy desygnaty są znane mówiącemu i rozmówcy. Jeśli są znane, używa się przedimka określonego, jeśli nie, nieokreślonego[4]. Pominięcie przedimka jest błędem językowym, choć w zdecydowanej większości przypadków nie utrudni znacznie odbioru komunikatu językowego[4].

a/an – przedimek nieokreślony[edytuj]

Przedimków a/an używa się wyłącznie przed rzeczownikiem policzalnym w liczbie pojedynczej, Oznacza on dowolny element z danego zbioru, innymi słowy pojedynczy choć nie wyjątkowy element[3]: My father is a teacherMój ojciec jest nauczycielem. Jest jednym ze zbioru nauczycieli.

  • Używany jest, gdy dana osoba lub rzecz pojawia się w tekście, rozmowie itp. po raz pierwszy[3] – pozostaje ona dla rozmówcy bliżej nieokreślona. Jeśli zostanie wymieniona po raz kolejny, otrzymuje przedimek the: Once we had a dog and a cat. But the dog was always eating the cat`s dinner. In the end, we gave the dog to a friend.
  • Przedimki nieokreślone używane są zamiennie ze słowem one, zwłaszcza dla kontrastu z innym liczebnikiem[3]: Give me a glass of milk and two cups of tea, please: Proszę szklankę mleka i dwie filiżanki kawy.

the – przedimek określony[edytuj]

Przedimek określony the jest najpopularniejszym słowem angielskim[5]. Kontrastuje z przedimkiem nieokreślonym a i z przedimkiem zerowym. The ma zawsze tę samą formę[6]. Przedimek określony stosuje się do opisu określonego przedmiotu, osoby bądź stanu. Zarówno mówiący jak i jego rozmówca wiedzą o czym dokładnie jest mowa[6]: We left the car in the garageZostawiliśmy auto w garażu. Mówiący wie, jakie to auto i zna (przynajmniej ze słyszenia) dom, w którym samochód zaparkowano. Have you visited the castle? → Czy zwiedziłeś zamek? Zarówno mówiący jak i odbiorca komunikatu wiedzą, w jakim mieście zamek się znajduje. Znajomość obiektu może wynikać z wiedzy ogólnej[6]: The Earth mowes around the SunZiemia obraca się wokół Słońca → oba desygnaty są znane, mimo, że wcześniej mogło nie być o nich mowy.

Przedimek zerowy[edytuj]

Większość rzeczowników występuje z poprzedzającymi je przedimkami określonymi bądź nieokreślonymi. Brak przedimka określa się jako przedimek zerowy[7]. Istnieją trzy podstawowe sytuacje, kiedy pojawia się przedimek zerowy[7]:

  • Przed rzeczownikami nieokreślonymi w liczbie mnogiej
a/an + liczba pojedyncza zero + liczba mnoga
We're expecting a visitor We`re expecting visitors
  • przed rzeczownikami niepoliczalnymi:
a/an + rzeczownik policzalny zero + rzeczownik niepoliczalny
He picked up a stone The wall`s made of stone
  • przed imionami
a/an + rzeczownik pospolity zero + imię
He gave her a rose My wife`s name is Rose

Rzeczownik[edytuj]

Rzeczownik angielski ma trzy formy gramatyczne: liczby pojedynczej, liczby mnogiej i (zwłaszcza rzeczowniki oznaczające osoby i zwierzęta) dopełniacza. Forma dopełniacza jest zawsze regularna, formy liczby mnogiej wykazują niekiedy pewne odstępstwa. Rzeczowniki dzielą się na dwie grupy: policzalne i niepoliczalne, a podział ten determinuje ich zachowanie się w zdaniu, zwłaszcza przyjmowanie odpowiedniego przedimka. Rzeczowniki angielskie mogą być proste lub złożone.

Rodzaj gramatyczny[edytuj]

 Główny artykuł: Rodzaj angielskiego rzeczownika.

W języku angielskim osoby płci męskiej przyjmują zaimek he, żeńskiej she, obiekty z nieistniejącą bądź nierozpoznaną płcią przyjmują zaimek nieokreślony it[8].

Istnieje możliwość nadania rodzaju gramatycznego rzeczom bądź zwierzętom, zwłaszcza, jeśli przyjmuje się, że mają osobowość, inteligencja bądź uczucia. Najczęściej spotyka się to w odniesieniu do zwierząt domowych: psów, kotów, koni[8]: Find the cat and let her outZnajdź kota i go wypuść. Pociąga to również zmianę zaimka względnego: She's an old dog, who likes to sleep muchTo stara suka, która lubi dużo spać.

Płeć gramatyczną mogą otrzymywać również pojazdy, takie jak samochody czy motocykle. Marynarze często używają she w odniesieniu do łodzi i okrętów[8]:. She was an ols shipTo był stary statek. Podobnie nazwy krajów mogą otrzymywać zaimek she, choć we współczesnej angielszczyźnie o wiele częstsze jest it: Poland has decided to increase her/its trade with GermanyPolska zdecydowała się zwiększyć swój handel z Niemcami.

Rzeczowniki policzalne i niepoliczalne[edytuj]

W języku angielskim rzeczowniki dzieli się na dwie grupy: policzalne (countable) i niepoliczalne (uncountable). Rzeczowniki z grupy policzalnych zasadniczo opisują desygnaty, które dadzą się policzyć. Przyjmują zarówno przedimek nieokreślony a/an, jak i liczebniki: a cat, three pigs[9]. Rzeczowniki policzalne mają formę zarówno liczby pojedyńczej jak i mnogiej[10]: handhands, a baby – babies.

Rzeczowniki niepoliczalne (uncountable, mass nouns) opisują desygnaty będące nazwami materiałów, cieczy, pojęć abstrakcyjnych, zbiorów i innych rzeczy postrzeganych jako masy bez konkretnych granic, a nie jako oddzielne obiekty. Z tymi rzeczownikami nie używa się liczby mnogiej ani liczebników (od tej zasady istnieje kilka wyjątków)[9]: water, weather, wool, money.

Dopełniacz saksoński[edytuj]

 Główny artykuł: Dopełniacz saksoński.

W języku angielskim nie istnieje rozbudowany system przypadków, do dzisiejszych czasów zachował się jedynie dopełniacz. Dopełniacz saksoński zapisuje się następująco[11]

liczba pojedyncza rzeczownik + `s my father`s car
liczba mnoga ` my parents` house
nieregularna liczba mnoga rzeczownik + `s the children`s room

Jeśli wyraz kończy się na spółgłoskę, możliwe są następujące warianty:

  • dorzucenie `s na końcu wyrazu, spotykane głownie w nazwiskach literatów, postaci ze świata antycznego itp.[11]: Socrates` ideas, Dickens` novels.
  • dodanie `s, co jest o wiele częstsze[11]: Mr Lewis`s dog.

Użycie:

  • Dopełniacz saksoński używany jest najczęściej do mówienia o relacji własności i charakterystyce fizycznej, w szczególności, jeśli pierwszy wyraz oznacza osobę, zwierzę, firmę. kraj lub grupę osób[11]:
    • That`s my father`s houseTo dom mojego ojca.
    • Mary`s brother is a lawyerBrat Mary jest adwokatem.
    • Poland`s climate is getting warmer Klimat Polski się ociepla.
  • Struktura informuje również o produktach desygnatu będącego podmiotem[11]: What are Sweden`s main exports? → Co jest głównym produktem eksportowym Szwecji? The government`s decision was unwiseDecyzja rządu byłą niemądra.

Liczba mnoga[edytuj]

 Główny artykuł: Liczba mnoga w języku angielskim.

Liczbę mnogą w języku angielskim tworzy się w większości przypadków przez dodanie -s do podstawowej formy bezokolicznika[12]:

  • car → cars
  • taxi → taxis
  • week → weeks

Rzeczowniki kończące się na -z, w liczbie mnogiej podwajają z:

  • quiz → → quizzes

Niektóre rzeczowniki zakończone na -o otrzymują końcówkę -es[12]:

  • echo → echoes
  • hero → heroes

Większość słów, zwłaszcza nowych, zakończonych na -o' w liczbie mnogiej otrzymuje -s[12]:

  • kilo → kilos
  • logo → logos
  • soprano → sopranos
  • manifest'o → manifestos

Nieregularna liczba mnoga[edytuj]

Następujące rzeczowniki zakończone na -f(e) otrzymują nieregularną końcówkę -ves: calf, elf, half, knife, leaf, life, loaf, self, sheaf, shelf, thief, wife, wolf.

Rzeczowniki dwarf, scarf, wharf mogą mieć liczbę mnogą zaróœno -fs jak i -ves, przy czym forma regularna jest bardziej powszechna. Pozostałe wyrazy zakończone na -f mają regularną liczbę mnogą.

Inne wyrazy z nieregularną liczbą mnogą

child → children foot → feet goose → geese
louse → lice man → men woman → women
mouse → mice ox → oxen penny → pence
person → people tooth → teeth

Uwagi: Forma pennies występuje, jeśli mówiący ma na myśli monety jednopensowe. a nie kwotę. W języku oficjalnym spotyka się formę persons. Wyraz people ma formę liczby pojedynczej i oznacza naród.

Wymowa rzeczowników w liczbie mnogiej[edytuj]

Jeśli słowo kończy się na spółgłoskę bezdźwięczną: /t/, /d/, /k/, /θ/ itp., końcówkę liczby mnogiej czyta się /s/[12]:

  • cups /kʌps/
  • plates /pleɪts/.

W słowach kończących się na sybilanty (spółgłoski syczące) /s/, /ʃ/, /ʧ/, /ʒ/, /ʤ/, końcówkę -es czyta się /ɪz/[12]

  • buses /ˈbʌsɪz/
  • crashes /ˈkræʃɪz/
  • garages /ˈgærɑːʤɪz/.

Po samogłoskach i spółgłoskach dźwięcznych końcówka -(e)s jest wymawiana dźwięcznie /z/

  • trees /tri:z/
  • ends /endz/
  • zoos /zu:z/.

Zaimek[edytuj]

Przegląd zaimków osobowych[edytuj]

  Mianownik Dopełnienie Zaimki zwrotne Przymiotniki dzierżawcze Zaimki dzierżawcze
1st pers. sing. I me myself my mine
2nd pers. sing./pl. you you yourself/yourselves your yours
3rd pers. sing. she, he, they, it her, him, them, it  herself, himself, themself, itself  her, his, their, its hers, his, theirs, its
1st pers. pl. we us ourselves our ours
3rd pers. pl. they them themselves their theirs

Uwaga: W języku angielskim używa się zaimka you, który oznacza zarówno ty, wy, jak również pan, pani, państwo. Można użyć jednak w zdaniu z you zwrotów grzecznościowych, np. sir czy madam.

Przymiotnik[edytuj]

 Główny artykuł: Przymiotnik w języku angielskim.

W języku angielskim przymiotnik nie odmienia się przez liczby ani nie ma charakterystycznej końcówki, po której byłby rozpoznawalny, choć istnieją grupy przymiotników o charakterystycznych końcówkach[13]:

  • -al: actual, final, general
  • -ed: confused, surprised, stoned
  • -ic: basic, atomic, generic
  • -ent: promnent, efficient, prurient
  • -ble: visible, recognisable, probable
  • -ing: amusing, terryfying, growing
  • -ive: deceptive, attractive, sensitive
  • -(l)y: angry, dirty, funny
  • -an: American, human, indian
  • -ous: cantankerous, furious, ominous
  • -ar: popular, regular, similar
  • -ful: colourful, grateful, respectful
  • -less': careless, topless, harmless.

Pozycja przymiotnika w zdaniu[edytuj]

Przymiotnik może w zdaniu zajmować miejsce przydawki i orzecznika.

Najczęstszą pozycją przymiotnika jest przydawka określająca rzeczownik. Istnieją przymiotniki, mogące wystąpić jedynie w tej pozycji, np. chief, fellow, utter, upper[13]: a main road, the cief inspector.

Mod Adj N
a young woman
tall trees
some hot water
our national sport
a tall young woman
a beautiful old town

Przymiotnik pojawiający się po czasowniku be występuje w funkcji orzecznika[13]:

S VP Comp ...
The road was narrow here
The train will be late
It has been sunny today

Stopniowanie przymiotnika i przysłówka[edytuj]

Przymiotniki i przysłówki mogą się stopniować. Stopniowanie przysłówka wygląda identycznie jak stopniowanie przymiotnika. W języku angielskim występuje stopniowanie[14]:

  • proste – stopień wyższy to stopień równy z dodaną końcówką -er, stopień najwyższy zaś tworzy się, dodając do stopnia równego końcówkę -est oraz przedimek określony the, np. fast – faster – the fastest (szybki – szybszy – najszybszy)[15]. Rzeczowniki zakończone na -y zmieniają samogłoskę na -i: happyhappierthe happiest. W przypadku większości przymiotników dwusylabowych możliwe jest stopniowanie proste, jednak niektóre, zakończone na -ful, -ed, -ing, -less stopniują się opisowo[16].
  • złożone – stopień wyższy tworzy się przez dodanie wyrazu more przed przymiotnikiem w stopniu równym, a najwyższy poprzez umieszczenie wyrażenia the most przed formą podstawową (stopniem równym) przymiotnika. Ten rodzaj stopniowania dotyczy przymiotników i przysłówków mających ponad dwie sylaby, np. important – more important – the most important (ważny – ważniejszy – najważniejszy),

Stopniowanie opisowe stosuje się, jeśli przymiotnik ma więcej niż dwie sylaby[16]. Stopniowanie opisowe jest możliwe z przymiotnikami jednosylabowymi, zwłaszcza, jeśli po przymiotniku nie występuje od razu przyimek than[16]: The road is hetting more and more steep (forma steeper and steeper jest również możliwa).

  • nieregularne – przymiotniki stopniujące się nieregularnie to m.in. bad, good, itp.:
    • bad – worse – the worst (zły – gorszy – najgorszy),
    • good – better – the best (dobry – lepszy – najlepszy)

Czasownik[edytuj]

Czasownik angielski jest częścią mowy z największą liczbą form i zastosowań. Czasowniki pod względem zachowania w zdaniu dzielą się na trzy grupy: posiłkowe, modalne i zwykłe. Angielski czas ma dwie formy morfologiczne: czas teraźniejszy i przeszły, pozostałe tworzy przy użyciu czasowników modalnych i posiłkowych. Czasownik angielski może występować w 4 czasach: teraźniejszym, przeszłym, przyszłym i przyszłym w przeszłości, 3 stronach: czynnej, biernej i zwrotnej oraz 4 trybach: orzekającym, rozkazującym, przypuszczającym i łączącym.

Czasowniki specjalne[edytuj]

Do tej grupy zaliczamy czasowniki to be, to have oraz czasowniki modalne.

To be[edytuj]

Czasownik to be („być”) używany jest w swym znaczeniu podstawowym oraz jako czasownik pomocniczy do tworzenia czasów ciągłych. odmienia się nieregularnie[17]:

forma oznajmująca forma pytająca forma przecząca
I am, I was am I?, was I? I am not, I was not
you are, you were are you?, were you? you are not, you were not
he/she/it is, he/she/it was is he/she/it?, was he/she/it? he/she/it is not, he/she/it was not
we are, we were are we?, were we? we are not, we were not
you are, you were are you?, were you? you are not, you were not
they are, they were are they?, were they? they are not, they were not

W języku mówionym stosuje się następujące skróty[17]:

  • are + not → aren't
  • were + not → weren't
  • is + not → isn't.

Forma imiesłowu przeszłego biernego: been. Czasownik ten nie tworzy również form z czasownikiem posiłkowym do. W zdaniu przeczącym stawia się przeczenie bezpośrednio przy czasowniku głównym formie osobowej. W zdaniu pytającym następuje przestawienie podmiotu i orzeczenia. Na przykład:I am not French.Nie jestem Francuzem. Are you there?Jesteś tam?. Who are you?Kim jesteś?

To have[edytuj]

Czasownik oznacza mieć i odmienia się nieregularnie[18]. W formie pytającej i przeczącej możliwe są dwa warianty: tworzenie pytań przez inwersję i (zwłaszcza w odmianie amerykańskiej) z operatorami do, does, did.

Czasownika have używa się na kilka sposobów[19]:

  • jako czasownika posiłkowego do tworzenia czasów w aspekcie perfect: I remembered his face, but I had forgotten his namePamiętałem jego twarz, ale zapomniałem jego imienia
  • do informowania o własności, stosunkach i innych stanach: They have three carsOni mają trzy samochody
  • do informowania o czynnościach i doświadczeniach: I am going to have a bathZamierzam wziąć kąpiel.

Czasowniki modalne[edytuj]

W języku angielskim istnieją następujące czasowniki modalne:

Czasownik Czas przeszły Znaczenie[20]
can could móc, oznacza zdolność, prawdopodobieństwo
may might móc, oznacza prawdopodobieństwo, zezwolenie
must must + Inf perf musieć, oznacza przymus, głównie wewnętrzny
will would wyraża chęć, używany do tworzenia czasu przyszłego
shall should wyraża ofertę, powinność, przypuszczenie
ought to ought to + Inf perf wyraża powinność

Czasowniki modalne tworzą pytania i przeczenia przez inwersję, bez użycia operatora.

  • Shall I open the window?
  • You really oughtn`t to drink so much.

Formy czasownika[edytuj]

Każdy czasownik angielski posiada następujące formy: bezokolicznik, forma czasu przeszłego, gerundium, mogące pełnić funkcję rzeczownika odsłownego jak i imiesłowu czynnego czasu teraźniejszego, wreszcie imiesłów bierny czasu przeszłego.

Bezokolicznik Czas przeszły Gerundium Perfect participle
write wrote writing written
play played playing played

Bezokolicznik[edytuj]

Bezokolicznik angielskich czasowników ma trzy podstawowe formy: prostą to watch, postępującą złożoną z to be i gerundium danego czasownika (to be watching) i bierną, na którą składa się to be i imiesłów bierny czasu przeszłego (to be watched). Możliwe są formy złożone, np. to have been sitting[21]. Ich znaczenie odpowiada znaczeniu czasów i stron, w których są zbudowane[21]. Przykładowo: She is instructed by her tutorJest pouczana przez swojego opiekuna. She should be instructed by her tutorPowinna być pouczona przez swego opiekuna.

Przegląd form bezokolicznikowych:

Bezokolicznik Strona czynna Strona bierna
czasu teraźniejszego to watch to be watched
ciągły czasu teraźniejszego to be watched to be being watched
przeszły to have watched to have been watched
ciągły czasu przeszłego to have been watching to have been being watched

Bezokolicznik ciągły czasu przeszłego w stronie biernej, aczkolwiek poprawny gramatycznie, jest nieużywany[21].

Operator[edytuj]

Niektóre podręczniki gramatyki (zwłaszcza dydaktyczne[22]) wyróżniają formę zwaną operatorem. Jest nim zazwyczaj pierwszy czasownik określony w określonej strukturze czasownikowej[22]. Operatorami mogą być: określone formy czasowników be (am, are, is, was, were), have (have, had), do (do, does, did) jak również czasowniki modalne (shall, will. may, can, ought) we wszystkich formach określonych.

Imiesłowy[edytuj]

 Główny artykuł: Imiesłów w języku angielskim.

W języku angielskim używane są trzy rodzaje imiesłowów (participle):

  • present participle (imperfect participle, imiesłów czasu teraźniejszego), tworzony przez dodanie sufiksu -ing do czasownika (tworząc formę identyczną z gerundem, ale różniącą się użyciem),
  • past participle (imiesłów przeszły), zazwyczaj tworzony tak samo jak czasowniki w past tense, szczególnie w przypadku czasowników kończących się na -ed
  • perfect participle (imiesłów przeszły dokonany), tworzony z członu having oraz formy past participle.

Żaden z ww. rodzajów imiesłowów nie podlega odmianie.

Czasy[edytuj]

W języku angielskim istnieją dwa czasy morfologiczne (przejawiające się w różnej budowie czasownika): czas teraźniejszy i czas przeszły. Większość form, uważanych za oddzielne czasy, interpretuje się jako aspekty tych dwóch czasów. Nie ma jakiejś konkretnej liczby konstrukcji uważanych za czasy; i tak np. A Higher English Grammar (autor: Llewelyn Tipping), opublikowana w 1927 r., wyróżniała ponad 40 form czasownika, mogących być używanych za czasy. Dużą liczbę czasów tłumaczy się niekiedy łacińskim podejściem do gramatyki. I tak np. wielu ludziom trudno jest podejść do gramatyki, zarzuciwszy koncepcję czasu przyszłego, a także innych konstrukcji jak np. czas zaprzeszły[23].

Czasy teraźniejsze[edytuj]

Teraźniejszość w języku angielskim opisują cztery czasy: teraźniejszy prosty, teraźniejszy postępujący, teraźniejszo-przeszły i teraźniejszo-przeszły ciągły. Każdy z tych aspektów uknuje teraźniejszość w innym świetle: czas prosty mówi zazwyczaj o czynnościach powtarzających, zachodzących często, rzadko lub nigdy; z tego powodu służy do pisywania stanów długotrwałych. Czas postępujący skupia się na okolicach chwili obecnej i mówi o tym, co się dzieje w określonym momencie czasu. Czas teraźniejszo-przyszły służy do łączenia przeszłości z obecna chwilą i opisuje wpływ zdarzeń, które już miały miejsce na chwilę obecną.

Present Simple (Czas teraźniejszy prosty)[edytuj]

W języku angielskim czas teraźniejszy prosty. Operatorem zdania jest czasownik do w 3. osobie liczby pojedynczej przyjmujący formę does. W języku mówionym w pozycji nieakcentowanej formy ulegają ścieśnieniu: do + not → don't, does + not → doesn't[24].

Czas teraźniejszy prosty używany jest do opisywania[25]:

  • czynności wielokrotnie powtarzanych w teraźniejszości: I play football every weekGram w piłkę co tydzień.
  • stanów i uczuć I feel sick.
  • prawd ogólnych: The Earth rotates around its orbit
  • czynności i wydarzeń przyszłych, zaplanowanych, niezależnych od mówiącego: My train leaves at ten o'clock, tomorrow.[26]
Present Perfect (Czas przeszło-teraźniejszy)[edytuj]

Czas Present Perfect mimo, że nawiązuje do wydarzeń z przeszłości jest formalnie czasem teraźniejszym, tworzonym za pomocą operatora have (przyjmującego w trzeciej osobie liczby pojedynczej formę has w połączeniu z imiesłowem biernym czasownika głównego. Np. I have listened[27] Czas ten wyraża:

  • Zdarzenie, które zakończyło się w przeszłości, w pewien sposób połączone z teraźniejszością. Użyty czas Present Perfect zmusza odbiorcę komunikatu językowego do myślenia zarówno w kategoriach przeszłości, jak i teraźniejszości. Często można zmienić zdanie w czasie Present Perfect na bliskoznaczne zdanie w czasie teraźniejszym[27]: I`ve broken my leg = My leg is broken nowZłamałem nogę = Mam złamaną nogę. Our dog has died = Our dog is dead nowNasz pies zdechł = Nasz pies nie żyje. I've been to Berlin = I know BerlinByłem w Berlinie = Znam Berlin.
  • Czynność zakończoną w przeszłości, której skutki są odczuwalne w chwili obecnej[27]: I have seen that movie.Widziałem (już) ten film (więc np. znam jego treść i mogę go opowiedzieć).
Present Progressive (Czas teraźniejszy postępujący)[edytuj]

Czas teraźniejszy ciągły zwany jest niekiedy Present Continuous (czas teraźniejszy ciągły). W czasie tym operatorem zdania jest czasownik to be[28].

Czas teraźniejszy postępujący używany jest do wyrażenia:

  • Zdarzenia, które właśnie ma miejsce, przy czym ma ono charakter ciągły. Zdarzenie odbywa się „w okolicach” teraźniejszości, niekoniecznie musi zachodzić właśnie w tej chwili[25]: What are you doing? I am readingCo robisz? Czytam. I am travelling a lot these days → Obecnie sporo podróżuję.
  • Przy dłuższej narracji Present Progressive służy do budowania tła i obrazuje rzeczy, które są w trakcie trwania, gdy opowiadanie się zaczyna i są niezmienne w trakcie całej historii[25]: There's this Scotsman, you see, and he is walking through the jungle when he meets a gorillaOto ten Szkot, widzisz, i on idzie sobie przez dżunglę i nagle spotyka goryla.
  • Dla sytuacji powtarzanych, toczących się wokół teraźniejszości[25]: Why is he hitting his dog? Dlaczego on bije swego psa?
Present Perfect Progressive (Czas przeszło-teraźniejszy postępujący)[edytuj]

Czas przeszło-teraźniejszy postępujący – tworzony za pomocą operatora have (przyjmującego w 3 os. lp. formę has) oraz formy imiesłowu biernego czasownika be (been) w połączeniu z formą gerund czasownika głównego: np. I have been listening. Czasu Present Perfect Progressive używa się w następujących sytuacjach:

  • Do wyrażenia czynności, która rozpoczęła się w przeszłości, jest nadal wykonywana i być może będzie wykonywana nadal[29]: I have been listening to music for four hoursSłucham muzyki od czterech godzin. It's been raining all dayCały dzień pada.
  • Do opisu zdarzeń, które właśnie się skończyły, ale których skutki są widoczne lub odczuwane w teraźniejszości[29]: You look hot. – Yes, I`'ve been running jesteś spocony. – Tak, biegłem.

Czasy przeszłe[edytuj]

Przeszłość w języku angielskim może być opisana w jej nawiązaniu do teraźniejszości (Present Perfect) bądź bez związku z nią. W tym drugim przypadku język dysponuje czterema strukturami czasowymi. Czas przeszły prosty, najczęściej używany czas przeszły, służy do narracji, opowiadań, a ponadto opisu zdarzeń mających miejsce w znanym czasie. Czas przeszły ciągły opisuje sytuacje długotrwałe, bądź też będące w toku w odpowiednim momencie w przeszłości. Wreszcie czas zaprzeszły relatywizuje zdarzenia przeszłe względem siebie.

Past Simple (Czas przeszły prosty)[edytuj]

Czas przeszły prosty konstruuje się przy użyciu drugiej formy czasownika, w przypadku czasowników regularnych zakończonych na -(e)d. Operatorem zdania jest czasownik do użyty w formie did, zdania oznajmujące tworzy się przez użycie czasownika głównego w formie czasu przeszłego. Np. I heardSłyszałem, Did you hear?Słyszałeś?

Czas Past Simple używany jest:

  • Do wyrażenia czynności przeszłej wykonanej w ściśle określonym czasie[30]: I came back at ten o'clock yesterday. = Wróciłem wczoraj o dziesiątej.
  • Do wyrażenia czynności przeszłej zakończonej, bez skutków w teraźniejszości.
  • W opisach sekwencji wydarzeń przeszłych. Jest często używany do narracji o wydarzeniach przeszłych, używany w opowiadaniach itp.[31]: I woke up, got up and left. And suddenly, I spotted him in the crowd.Obudziłem się, wstałem i wyszedłem. I nagle dostrzegłem go w tłumie. Również: When he came, I gave him some money.Kiedy przyszedł, dałem mu trochę pieniędzy.
Past Perfect (Czas zaprzeszły)[edytuj]

Czas zaprzeszły tworzy się za pomocą czasownika posiłkowego have w czasie przeszłym prostym oraz imiesłowu biernego czasownika głównego, np. I had listenedSłuchałem (był).

Czas zaprzeszły używany jest do wyrażenia:

  • Czynności wykonanej w przeszłości przed inną czynnością przeszłą[32]: When they came to see me, I had already left.Kiedy przyszli się ze mną zobaczyć, ja już wyszedłem (już mnie nie było). The army had won the battle, before they crossed the riverArmia wygrała bitwę zanim przeszła rzekę.
  • Z przyimkami after, when, as soon as[33]: He went to Paris as soon as he had passed his examsWyjechał do Paryża, skoro tylko zdał egzaminy.
Past Progressive (Czas przeszły postępujący)[edytuj]

Czas przeszły postępujący jest tworzony za pomocą operatora to be w czasie Past Simple (was, were) i czasownika głównego w formie gerund, np. I was listeningSłuchałem.

Czas Past Progressive jest używany w następujących sytuacjach:

  • Dla podkreślenia, że w danym momencie czynność byłą w trakcie trwania[34]: At 9 p.m. we were having dinnerO dziewiątej wieczorem byliśmy w trakcie kolacji.
  • Do wyrażenia czynności przeszłej będącej tłem dla innej czynności przeszłej, której czas istnienia był krótszy[35] The war was raging around us, when we saw each other last time.Wojna szalała wokół, kiedy widzieliśmy się po raz ostatni.
  • Do wyrażenia czynności przeszłej, długotrwałej, przerwanej przez inną[35]: The telephone rang when I was having a bathTelefon zadzwonił, jak się kąpałem.
  • Do wyrażenia zdarzenia, które trwało przez pewien okres czasu dla podkreślenia jego długotrwałości. Często oznacza to, że opisywana czynność niee zakończyła się[35]: They were talking in a loud voice all over the night and I couldn't sleep.Rozmawiali głośno przez całą noc i nie mogłem spać.
  • Do wyrażenia czynności wykonywanych równolegle przez pewien czas w przeszłości[35]: John was playing football while she was doing her homework.John grał w piłkę, podczas gdy ona odrabiała pracę domową.
Past Perfect Progressive (Czas zaprzeszły postępujący)[edytuj]

Czas zaprzeszły ciągły tworzy się za pomocą operatora have w formie had, imiesłowu biernego czasownika be (been) oraz formy gerund czasownika głównego: I had been listening.

Czas zaprzeszły ciągły jest używany:

  • Do wyrażenia czynności przeszłej wykonywanej od jakiegoś czasu przed inną czynnością przeszłą[36]: They had been reading a book (for some time), when John entered the room.Od jakiegoś czasu czytali książkę, kiedy John wszedł do pokoju.
  • Dla powiedzenia jak długo trwało zdarzenie do pewnego momentu[37]: We had been walking since the sunrise and we were hungrySpacerowaliśmy od wschodu słońca, a ja byłem głodny.

Czasy przyszłe[edytuj]

W języku angielskim nie istnieje morfologiczny czas przeszły, do jego opisu używa się różnych struktur gramatycznych. Oprócz różnej kombinacji czasów teraźniejszych język dysponuje czterema strukturami. Czas przyszły prosty opisuje przyszłość bez stosunku mówiącego do wydarzeń. Czas przyszły postępujący mówi o wydarzeniach będących w trakcie trwania w danym momencie przyszłości, wreszcie czas zaprzyszły opisuje przeszłość z przyszłego punktu widzenia.

Future Simple (Czas przyszły prosty)[edytuj]

Czas przyszły prosty jest tworzony, tworzony za pomocą operatora will lub shall i formy podstawowej czasownika głównego. Jest najczęstszym sposobem informowania o przyszłości[38].

Czas Future Simple jest używany w następujących sytuacjach:

  • do oznajmiania decyzji o podjęciu czynności, która zdarzy się w przyszłości[38]: Oh, I can see you've forgotten your pen. I shall lend' you mine. Ach, widzę, że zapomniałeś pióra. Pożyczę ci swoje. OK, we`ll buy the ticketsW porządku, kupimy te bilety.
  • czynność przyszłą, niezależną od woli mówiącego, niezaplanowaną i nierozpoczętą. Czas ten służy do przewidywania przyszłości[38]: Np.: I am sure, he will comeJestem pewien, że przyjdzie (ale nie mam na to wpływu, ani też nie ma oznak zaplanowania lub rozpoczęcia akcji).
Future Progressive (Czas przyszły postępujący)[edytuj]

Czas przyszły postępujący, zwany również Future Continuous (przyszły ciągły) jest tworzony za pomocą operatora will/shall, czasownika be i formy gerund czasownika głównego.

Czasu przyszłego postępującego używa się w następujących sytuacjach:

  • Do stwierdzenia, że dane wydarzenie będzie trwało w określonym punkcie w przyszłości[38]: This time tomorrow I`ll be driving home → Jutro o tej porze będę jechał do domu. Good luck at the test. I`ll be thinking of you Powodzenia na teście. Będę myślała o tobie.
  • Do określenia czynności która jeszcze się nie rozpoczęła i będzie trwała przez pewien czas[39]: I shall be listening będę słuchał. You`ll be living in a tent for two whole months Przez dwa pełne miesiące będziesz mieszkał w namiocie.
Future Perfect (Czas zaprzyszły)[edytuj]

Czas zaprzyszły tworzony jest przy pomocy operatora will lub shall oraz formy podstawowej czasownika have i imiesłowu biernego czasownika głównego: I shall have listened.. Jego podstawową funkcją jest mówienie o przeszłości z przyszłego punktu widzenia[40].

Czas zaprzyszły używany jest w następujących sytuacjach:

  • Do wyrażenia czynności zakończonej w przyszłości przed jakąś inną czynnością[38], np. I shall know the tune next week because I will have listened to itza tydzień się już nauczę tej piosenki, bo ją wcześniej wysłucham.
  • Do wyrażenia czynności zakończonej w przyszłości przed określonym momentem[40]: The USA will have sent humans to Mars by 2015USA wyślą człowieka na Marsa do roku 2015.
Future Perfect Progressive (Czas zaprzyszły postępujący)[edytuj]

Czas zaprzyszły ciągły używany jest do określenia czynności, która najczęściej już trwa, a która będzie odbywała się nieustannie do określonego momentu w przyszłości[38]: By the end of May I'll have been working here for 5 yearsW maju minie 5 lat odkąd tutaj pracuję.

Różnica między Future Perfect Continuous a Future Perfect polega jedynie na tym, że podkreślana jest ciągłość i okres trwania[40], nie efekty czynności.

Czasy przyszłe w przeszłości[edytuj]

Graficzne wyobrażenie Future in the Past

Future in the Past jest czasem, który traktuje przyszłość, czyli zdarzenia, które jeszcze nie miały miejsca, z przeszłego punktu widzenia[41]. Wyraża te same relacje czasowe co formy przyszłe, tyle że z przeszłej perspektywy: In 2004 I arrived to the town, where I would spend fifteen yearsW roku 2004 przyjechałem do miasta, w którym miałem spędzić następne 15 lat. Wydarzenia opisywane w ten sposób nie odnoszą się w żaden sposób do teraźniejszości, mogły nastąpić bądź nie w chwili wypowiadania zdania.

Czas Future in the Past we wszystkich formach używa sę głównie w narracji. Zachowują one swoje znaczenie, różnica polega na zastąpieniu czasownika modalnego will przez would[42]:

  • Future Simple: The journey will be dangerousPodróż będzie niebezpieczna. Ale: He said the journey would be dangerousPowiedział, że podróż będzie niebezpieczna.
  • Future Progressive:At three o'clock I shall be watching TVO trzeciej będę oglądał telewizję ale He mentioned that at three o'clock he would be watching TVWspomniał, że o trzeciej będzie oglądał telewizję.
  • Future PerfectI`ll have seen the doctor by FridayDo piątku pójdę do lekarza. Ale He assured he would haave met the doctor by Friday.
  • Future Perfect Continuous: By the end of this year I`ll have been learning English for 30 years ale She knew that By the end of this year I`d have been learning English for 30 yearsOna wiedziała, że gdy rok minie, będę uczył się angielskiego od 30 lat.

Strony czasownika[edytuj]

W języku angielskim występują trzy strony: czynna, bierna i zwrotna.

Strona czynna[edytuj]

W stronie czynnej podmiot wykonuje daną czynność. W przeciwieństwie do strony biernej, wykonawca czynności jest znany:

  • He will go to the foreston pójdzie do lasu.

Strona bierna[edytuj]

Strona bierna występuje, gdy podmiot zdania nie wykonuje operacji, a dana operacja jest wykonywana na podmiocie. Z tego powodu przy transformacji podmiot zdania staje się dopełnieniem[43]:

  • I (podmiot) read a book (dopełnienie bliższe) → A book (podmiot) is read by me.
Strona bierna z dopełnieniem dalszym[edytuj]

W przeciwieństwie np. do języka polskiego, podmiotem zdania może stać się również dopełnienie dalsze[43]:

  • We (podmiot) gave Tom (dopełnienie dalsze) two books (dopełnienie bliższe)Two books (podmiot) were given to Tom.
  • We (podmiot) gave Tom (dopełnienie dalsze) two books (dopełnienie bliższe)Tom (podmiot was given two books. Struktura ta jest używana w następującym kontekście: Look at Tom, he doesn`t seem too happy. He was given only two books.
Czasownik w stronie biernej[edytuj]

Czasownik w stronie biernej ulega transformacji. Stronę tworzy czasownik to be w wymaganym czasie, a czasownik zmienia formę na imiesłowową strony biernej[44]:

  • doesis done
  • sawwas seen.

Czasownik w formie Progressive przekształca się dodając końcówkę -ing do bezokolicznika be a sam czasownik przekształcając do pormy Past Participle[44]:

  • is workingis being worked (on)
  • was producingwas being produced

Form czasowych używa się tak samo, jak w stronie czynnej[44]: jeśli zatem w stronie czynnej występuje Present Progressive, w stronie biernej pojawia się również: The secretary is preparing the papersThe papers are being prepared.

Nie wszystkie czasowniki mogą być użyte w stronie biernej. Przede wszystkim strony nie tworzą czasowniki nieprzechodnie, np. go, die, arrive[44], któ©e nie łączą się z dopełnieniem - nie ma żadnej innej części zdania, która mogłaby się stać podmiotem. Istnieją również czasowniki przechodnie, które rzadko poajwiają się w stronie biernej: have, fit, suit, resemble i inne.

Strona zwrotna[edytuj]

Jest używana, kiedy podmiot wykonuje czynność na samym sobie. Używa się do tego celu partykuły o konstrukcji zaimek w formie dopełnienia + self w liczbie pojedynczej lub selves w liczbie mnogiej[45]:

myself ourselves
yourself yourselves
himself herself itself themselves

Jest to jedyny przypadek w języku, gdy druga osoba liczby pojedynczej różni się od liczby mnogiej. W przypadku zaimka nieokreślonego one obowiązuje forma oneself[46]: It's sometimes a good idea to see oneself through the eyes of one's enemyCzasem dobrze jest zobaczyć siebie samego oczyma swego wroga.

Tryby[edytuj]

W języku angielskim występują następujące tryby: oznajmujący, rozkazujący, przypuszczający i łączący. Tryb rozkazujący tworzy się bezpośrednio od formy okolicznika. Tryb łączący we współczesnej angielszczyźnie jest szczątkowy mi zachował się głównie w zwrotach wyrażających życzenie czy silną sugestię. W języku angielskim nie ma oddzielnej formy dla trybu przypuszczającego, do wyrażenia służy czas, najczęściej konstrukcja z would. Stosunek rzeczywistości do warunków wyraża się przy pomocy tak zwanych okresów warunkowych.

Tryb oznajmujący – Indicative[edytuj]

W trybie tym wyraża się czynności rzeczywiste. Poniżej podano przykłady dla czasu Present Simple.

  • Zdania oznajmujące tworzy się za pomocą podstawowej formy czasownika głównego (w 3 os. lp. z końcówką -s/-es/): I play football every week.Gram w piłkę nożną każdego tygodnia. He plays tennis every day. → On codziennie gra w tenisa). Czasami ze względów emfatycznych możliwe jest użycie w zdaniu twierdzącym czasownika do: I am sure, you don't learn English. Oh, I do learn English!Jestem pewien, że nie uczysz się angielskiego. Ależ owszem, uczę się angielskiego![47]

Szyk zdania oznajmującego: Podmiot + (operator do celów emfat.) + czasownik główny + reszta zdania.

Tryb rozkazujący – Imperative[edytuj]

Znak przydrożny w Indiach, z użyciem trybu rozkazującego

Tryb rozkazujący służy do tworzenia poleceń, nakazów itp. W najczęściej używanej drugiej osoby liczby pojedynczej i mnogiej tryb rozkazujący jest tożsamy z bezokolicznikiem (bez wyróżnika to). W pozostałych osobach używa się czasownika let, zaimka w formie dopełnienia i bezokolicznika. Zaprzeczenie formuje się przy użyciu dla drugiej osoby formy don't a dla pozostałych partykuły not. Tryb rozkazujący może być uznany za nieuprzejmy[48].

Liczba pojedyncza Liczba mnoga
let me go let us (let`s) go
go go
let him/her/it go let them go

Tryb łączący – Subjunctive[edytuj]

Tryb łączący, zwany subjunctive jest używany do opisu sytuacji i zdarzeń nierzeczywistych, które są możliwe, pożądane bądź wyobrażone. Subjunctive był częsty w starszych wersjach języka angielskiego, dziś zastąpiony jest głownie przez should, would i inne czasowniki modalne, specjalnym użyciem czasów przeszłych i zwykłymi formami czasowników. Współczesna angielszczyzna ma niewiele form subjunctive: formy III os. liczby pojedynczej bez końcówki -s: she see. he have i form specjalnych czasownika to be: he were. Poza I/he/she/it were po if, nie są one częste[49].

Zwykłe czasowniki mają jedną formę trybu łączącego: trzecią osobę liczby pojedynczej bez sufiksu, wspólną dla czasu teraźniejszego i przeszłego -(e)s, np. she see. Używa się jej zwłaszcza w amerykańskim języku pisanym dla podkreślenia, że coś jest pożądane lub ważne (po takich wyrazach jak: suggest, reccommend, ask.insist, vital, essential, important, advice. : It is essential that each child have the same educatonal opportunitiesJest niezwykle ważne, aby każde dziecko miało identyczne szanse edukacyjne. Czasownik be we wszystkich formach trybu łączącego występuje jako be. It is important that Helen be present when we sign the contract i Ważne by Helen byłą przy tym, jak będziemy podpisywać kontrakt. W trybie przypuszczającym (po if) przyjmuje formę were[49]: If I were you, I'd stop smokingNa twoim miejscu rzuciłbym palenie.

Tryb łączący występuje w utartych zwrotach[49]: God save the Queen, Long live the King, God bless you, Heaven forbid, Be that as it mayNiezależnie, czy to prawda, czy nie..., If I have to pay 2 thousand, then so be itJeśli mam zapłacić 2 tysiące, to (mówi się) trudno.

Verbing[edytuj]

Verbification (verbing) (od słowa „verb” – czasownik) to charakterystyczna cechą języka angielskiego którą jest możliwość tworzenia czasowników z rzeczowników, przymiotników i innych części mowy[50]. Zazwyczaj słowa takie tworzy się poprzez dodanie afiksu w rodzaju ize, ify lub en do danego słowa lub po prostu używając danego nie-czasownika jako czasownik. Najprostszym przykładem jest już samo słowo „verbing” które powstało od słowa „verb” czasownik. Verbification jest bardzo często używane w sposób żartobliwy czy slangowy ale jest to także przyjęty i naturalny proces w angielskim i wiele z naturalnie używanych czasowników powstało w taki sposób, przykładami mogą być takie słowa jak „access” – początkowa forma tego słowa to rzeczownik (gain access to the file), używane jest teraz także jako czasownik (access the file); czy „host” – znaczące „gospodarz”, ale także „ugościć”. Tego typu neologizmy są często używane żartobliwie, np. beer me („podaj mi piwo”, rzeczownik „beer” jest tu użyty jako czasownik).

Liczebnik[edytuj]

Lista liczebników głównych (cardinal numerals) i porządkowych (ordinal numerals):

Liczebniki główne Liczebniki porządkowe
1 (one) 1st (first)
2 (two) 2nd (second)
3 (three) 3rd (third)
4 (four) 4th (fourth)
5 (five) 5th (fifth)
6 (six) 6th (sixth)
7 (seven) 7th (seventh)
8 (eight) 8th (eighth)
9 (nine) 9th (nineth)
10 (ten) 10th (tenth)
11 (eleven) 11th (eleventh)
12 (twelve) 12th (twelfth)
13 (thirteen) 13th (thirteenth)
14 (fourteen) 14th (fourteenth)
15 (fifteen) 15th (fifteenth)
16 (sixteen) 16th (sixteenth)
17 (seventeen) 17th (seventeenth)
18 (eighteen) 18th (eighteenth)
19 (nineteen) 19th (nineteenth)
20 (twenty) 20th (twentieth)
21 (twenty one) 21st (twenty first)
22 (twenty two) 22nd (twenty second)
23 (twenty three) 23rd (twenty third)
30 (thirty) 30th (thirtieth)
40 (forty) 40th (fortieth)
50 (fifty) 50th (fiftieth)
60 (sixty) 60th (sixtieth)
70 (seventy) 70th (seventieth)
80 (eighty) 80th (eightieth)
90 (ninety) 90th (ninetieth)
100 (one hundred) 100th (hundredth)
200 (two hundred) 200th (two hundredth)
1000 (one thousand) 1000th (thousandth)
2000 (two thousand) 2000th (two thousandth)
1 000 000 (one million) 1 000 000 (one millionth)
2 000 000 (two million) 2 000 000 (two millionth)

Liczebniki porządkowe odczytuje się zawsze z przedimkiem określonym, np. the fourty second. Powyżej miliona stosuje się albo liczebniki długiej skali, albo krótkiej skali.

Przyimek[edytuj]

 Główny artykuł: Przyimek w języku angielskim.

Przyimek jest częścią mowy, która zwykle występuje przed rzeczownikiem lub zaimkiem[51], np.: of the world, with my best friend, at the hotel.

Najczęściej występujące angielskie przyimki to[51]: at, by, for, from, in, on, to, with. Inne częste przyimki to: about, above, across, after, against, along, amongst, around, as, before, behind, below, between, beyond, down, during, into, like, near, off, onto, over, since, past, round, than, through, towards, under, until, up, within, without. Istnieje również grupa przyimków złożonych z dwóch – trzech słów, takich jak because of, by means of, in addition to, instead of, on top of, other than, out of, such as, up to.

Pozycja przyimka w zdaniu[edytuj]

Przyimek umieszczony jest zwykle przed rzeczownikiem lub frazą rzeczownikową , tworząc frazę przysłówkową. Mogą opisywać miejsce, czas, przyczynę bądź sposób:

  • we must discuss the matter in private.

Częste rodzaje fraz przyimkowych:

  • przyimek + fraza rzeczownikowa: Here's the letter from my son PhilipOto list od mojego syna Filipa.
  • przyimek + zaimek: Come with meChodź ze mną.
  • przyimek + fraza -ing: This is an oven for baking breadTo jest piec do pieczenia chleba.
  • przyimek + zdanie podrzędne typu wh-: I was surprised at what they saidByłem zdziwiony tym, co powiedzieli.
  • przyimek + przysłówek: From here, the road is very roughOd tego miejsca droga jest bardzo ciężka.

Czasowniki z przyimkami[edytuj]

Istnieje grupa czasowników, które rządzą przysłówkami[51], np. look for, look after, decide on, bring up, insist on, listen to. Czasownik z przyimkiem wyraża sytuację w sposób jednoznaczny: She takes after her motherOna jest podobna do matki. He asked for helpOn poprosił o pomoc.

Zdanie[edytuj]

Szyk zdania[edytuj]

Angielski jest językiem SVO, co znaczy, że na początku zdania stoi podmiot, po nim orzeczenie, a na końcu dopełnienie[52]. Na przykład:

  • I am going to the cinema. → (Ja) idę do kina.
  • You do it wrong(Ty) robisz to źle.
  • He ate an orange. → On zjadł pomarańczę.
  • I have been to London. → (Ja) byłem w Londynie.

Szyk odwrócony w zdaniu twierdzącym[edytuj]

Jeśli zdanie zaczyna się od przyimka lub frazy przyimkowej, a jej znaczenie jest w szerokim kontekście negatywne (np. hardly, barely, seldom, never, w zdaniu używa się szyku przestawnego, charakterystycznego dla pytań[53]: Never in history had technology made such spectacular advancesNigdy w historii nauka nie poczyniła tak spektakularnych postępów, Seldom can there have been such a happy meetingRzadko mogło dochodzić do tak szczęśliwego spotkania.

Pytania i przeczenia[edytuj]

W języku angielskim istnieją dwa sposoby zadawania pytań: przez inwersję i z użyciem operatora. Pytania są dwojakiego rodzaju: z prośbą o rozstrzygnięcie oraz z prośbą o uzupełnienie.

Zdania z czasownikami modalnymi[edytuj]

Część zdań angielskich tworzonych jest z użyciem czasowników posiłkowych: be, have oraz czasowników modalnych: will, must, can, may, should, np. I am working now. He has seen a ghost. W tym przypadku pytania tworzy się przez inwersję podmiotu z czasownikiem posiłkowym lub modalnym[54]:

  • I(S) am (V) worried → Am (V) I (S) worried?

Zdania z czasownikami zwykłymi[edytuj]

Jeśli zdanie nie zawiera czasownika posiłkowego bądź modalnego, pytania tworzy się z pomocą czasownika do, który zachowuje się jak czasownik posiłkowy[54]:

  • I (S) read (V) many books Do I (S) read (V) many books?
  • We live in Shepton MalletDo we live in Shepton Mallet?

W przypadku trzeciej osoby liczby pojedynczej operator absorbuje -s z końcówki czasownika i zmienia swą formę w does[54]:

  • She speaks fluent Finnish → Does she speak fluent Finnish?

Pytania z użyciem operatora możliwe są w dwóch czasach: Present Simple iPast Simple. W Past Simple operatorem jest forma przeszła czasownika do: did. W formie pytającej występuje forma bezokolicznika czasownika[55]:

  • He treated me badly → Did he treat me badly?

Pytania Yes/No[edytuj]

W pytaniach o rozstrzygnięcie (Yes/No questions) pytający oczekuje potwierdzenie lub zaprzeczenie treści całego zdania. Pytania te zawsze zaczynają się od operatora bądź czasownika posiłkowego lub modalnego[56]:

  • Do you like cars?
  • Has he got a cat?

Odpowiedzią na takie pytanie jest słowo yes lub no i czasownik posiłkowy lub operator[56] i ewentualnie przeczenie:

  • Are you tired? → Yes, I am.
  • Shall I tell you the whole truth? → Yes, you shall.

Pytania -wh[edytuj]

Pytania szczegółowe zwane są również pytaniami o uzupełnienie lub Wh questions. Pytania te rozpoczyna wyraz pytający lub grupa wyrazów, a całość zdania zachowuje szyk zdania pytającego[56]:

  • He lived in Tiverton → Did he live in TivertonWhere did he live?
  • They will arrive at eight → Will they arrive at eight? → When will they arrive?

Question tag[edytuj]

 Osobny artykuł: Question tags.

Question tag (końcówka pytająca) – pytanie zadane na końcu zdania twierdzącego mające na celu uzyskanie od rozmówcy odpowiedzi, czy zgadza się z jego treścią[57]. Jest to cecha charakterystyczna dla języka angielskiego. Najbliższym polskim odpowiednikiem jest pytanie prawda? zadawane na końcu zdania.

Aby utworzyć question tag, należy znaleźć podmiot zdania, zamienić go na zaimek, jeśli jest inną częścią mowy (możliwe jest także there[58]), następnie zlokalizować operator, następnie zaprzeczyć operator i zamienić szyk z zaimkiem. Operatorem mogą być: do, be, have w różnych formach (w zależności od czasu gramatycznego zdania) oraz czasowniki modalne[57].

Okresy warunkowe[edytuj]

I okres warunkowy
II okres warunkowy
III okres warunkowy

W języku angielskim istnieją tzw. okresy (tryby) warunkowe. Używa się ich, kiedy mówi się o jakiejś czynności, która może zostać wykonana (lub nie), jeśli zostanie spełniony jakiś warunek. Wyróżnia się następujące okresy warunkowe[59]: Zdanie podrzędne warunkowe jest typem zdania podrzędnego okolicznikowego. Zdarzenie opisane w zdaniu głównym zajdzie, jeśli zostanie spełniony określony warunek, przy czym kolejność zdań jest dowolna[60]: If it rains, we'll get wet. The door opens if you press the button. Zdanie warunkowe mogą wprowadzać[60][61]:

  • if → "jeśli"
  • unless (if... not lub except... if) → "o ile nie"
  • provided that, providing that → "pod warunkiem, że", "zakładając, że"
  • on condition that → "pod warunkiem, że", określenie formalne
  • Imagine → „wyobraź sobie”
  • supposingzakładając
  • as long astak długo jak...".

Istnieją trzy (według niektórych podręczników gramatyki cztery) tzw. okresy warunkowe, czyli konstrukcje gramatyczne służące do określania związków między wydarzeniem i warunkiem. Oprócz tego istnieje kilka okresów mieszanych.

Przegląd form trybu warunkowego::

Okres zdanie nadrzędne if zdanie podrzędne
0 Present Simple, Present Progressive if Present Simple, Present Progressive
1 Future Simple, Future Progressive, modalne if, unless Present Simple, Present Progressive
2 would + inf if Past Simple, Past Progressive
3 would + Past Participle if Past Perfect,. Past Perfect Progressive

Przykłady na poszczególne okresy warunkowe:

  • zero conditional, np. If she goes in the rain, she gets wet. (zdanie zawsze prawdziwe)
  • first conditional, np. If he really loves Cindy, he will ask her to be his wife. (warunek możliwy do spełnienia)
  • second conditional, np. If I were you, I would go to a doctor. (sytuacja hipotetyczna, nierealistyczna)
  • third conditional, np. If she had come earlier, she would have met with Tom. (warunek niemożliwy do spełnienia, bo dotyczy przeszłości)

Mowa zależna[edytuj]

W języku angielskim przy referowaniu czyjejś wypowiedzi w sposób omowny występuje cały szereg zmian w zdaniu podrzędnym. Zmienia się relacja czasowa, zjawisko nieznane w języku polskim: czasy teraźniejsze zmieniają się w przeszłe, przeszłe w zaprzeszłe, a przyszłe w przyszłe w przeszłości. Odrębnie zachowują się pytania i wykrzykniki.

Mowa niezależna a mowa zależna[edytuj]

W mowie zależnej wypowiedź jest cytowana dosłownie tak, jak została wypowiedziana[62]. Może dotyczyć nie tylko wypowiedzianych słów, ale również myśli[63]. W formie graficznej cytowane wypowiedzi zaznacza się dwukropkiem i następującym po nim cudzysłowem: He asked: "Where are you going?" Zapytał: Dokąd idziesz?" Oba zdania podrzędne funkcjonują niezależnie.

Innym sposobem na przytaczanie cudzych słów jest uczynienie ich częścią zdania wypowiadanego przez mówiącego[63]:

Mowa niezależna Mowa zależna
She asked: What are you doing? She asked what I was doing

Słowa, które zostały wypowiedziane przez jedną osobę w jednym miejscu mogą zostać przytoczone w innym miejscu i czasie, a nawet przez kogoś innego. Z tego powodu występują często różnice gramatyczne między mową zależną a mową niezależną[63].

Transformacja mowy niezależnej w mowę zależną[edytuj]

Przy zmianie mowy niezależnej w zależną należy wykonać kilka niezbędnych operacji gramatycznych: zmienić zaimki, dostosować relacje czasowe, wreszcie zmienić formy gramatyczne czasowników i, zwłaszcza w pytaniach, szyk zdania podrzędnego. Pojawia się również zaimek względny that, któ©y jednak (zwłaszcza w mowie potocznej) jest pomijany[63].

Zdania oznajmujące[edytuj]

Cytując zdanie oznajmujące, jego szyk nie zmienia się[64].

Zaimki[edytuj]

Zmiana podmiotu zdania podrzędnego (mówiącego) pociąga za sobą zmianę zaimka[63].

Mowa niezależna Mowa zależna
Billy said: I don`t like the party Billy said he didn`t like the party

W mowie niezależnej Billy powiedział I odnosząc się do samego siebie. Przytaczający jego wypowiedź musi więc dostosować osobę do treści wypowiedzi.

Określenia miejsca i czasu[edytuj]

Zmiana czasu i sytuacji oznacza zmianę słów odnoszących się do czasu, kiedy cytowana wypowiedź miała miejsce. [63].

Mowa niezależna Mowa zależna
Billy said: I`ll be here tomorrow Billy said he would be there the next day

W momencie wypowiadania tych słów dla mówiącego dzień następny był jutrem. Przytoczone w mowie zależnej zdanie zostało zapewne wypowiedziane w innej sytuacji: następnego dnia, a może nawet w następnym roku. Dlatego w zdaniu podrzędnym zmieniają się zasady informowania o czasie zdarzenia; podobnie jest z miejscem, jeśli wyrażenia czasowe określane są wyrazami oznaczającymi bliskość, zmieniają się na oznaczające oddalenie[63][62].

Czasy gramatyczne[edytuj]

W mowie zależnej możliwe są przypadki: podmiot zdania nadrzędnego może wypowiadać się w czasie teraźniejszym (lub przyszłym), może również w przeszłym[62]:

  • She will say: I don`t give a damn → Ona powie: Mam to w nosie
  • She said she didn't give a damnPowiedziała, że ma to w nosie.

W przypadku, gdy czas zdania nadrzędnego jest teraźniejszy (również w sensie gramatycznym), struktury czasowe zdania podrzędnego nie ulegają zmianie[62][63]: He's said he will be watching the matchWłaśnie powiedział, że będzie oglądał mecz.

Jeśli podmiot zdania wypowiada swą kwestię w jednym czasów przeszłych, czas zdania podrzędnego zmienia się jeden szczebel „w tył”: czasy teraźniejsze przechodzą w przeszłe, przeszłe w zaprzeszłe, przyszłe w przyszłe w przeszłości[63]: He said: I am hungryHe said he was hungry. She said: I`ll be watching cricket this afternoonShe said she would be watching cricket that afternoon.

Zdania podrzędne[edytuj]

Zdania podrzędne przydawkowe[edytuj]

Zdania przydawkowe dzielą się na opisowe i ograniczające[65]. Zdania podrzędne przydawkowe (relative clauses) zawierają dodatkowe informacje o rzeczownikach w zdaniu, najczęściej występujących w charakterze podmiotu lub dopełnienia[66]. Ze zdaniem głównym łączą się przy pomocy zaimków względnych: who, whom, whose, which, that, przysłówków when, where, why oraz bezspójnikowo.

Zdania ograniczające[edytuj]

Zdania ograniczające (restrictive clauses) są konieczne dla zrozumienia sensu całej wypowiedzi. Ich rolą jest zdefiniowanie osoby lub rzeczy, o której mówi to zdanie: The man who lives next door is a doctor. Zdanie przydawkowe ograniczające łączy się ze zdaniem głównym przy pomocy przyimków lub zaimków względnych, które zwłaszcza w mowie potocznej, wypadają[65]. Wybór zaimka, jak również opcja jego opuszczenia zależy od przypadku, w którym jest użyty, jak również faktu, do czego się odnosi: do osoby bądź rzeczy. Przed zdaniem przydawowym ograniczającym nie stawia się przecinka.

  • W przypadku podmiotu używa się zaimka who dla osób, that dla rzeczy: The man, who is just speaking on the TV, lives in our streetMężczyzna, któ©y właśnie mówi w telewizji, mieszka na naszej ulicy.
  • W przypadku dopełnienia używa się zaimków that, who. which lub zgoła się je pomija: The car (that) you`re going to buy, was involved in an accidentSamochód, który zamierzasz kupić, brał udział w wypadku
Zdania opisujące[edytuj]

Zdania opisujące zawierają dodatkowe informacje, które nie są niezbędne dla zrozumienia sensu zdania głównego, gdyż osoba lub rzecz, o którą chodzi mówiącemu, jest znana bądź została zdefiniowana inaczej[65]: Ann, who is very friendly, bought my childern some toysAnn, która jest bardzo przyjacielska, kupiła moim dzieciom kilka zabawek. Podmiot zdania jest określony z imienia, a zdanie who is very friendly jest jedynie informacją uzupełniającą, bez której zrozumienie zdania głównego byłoby możliwe. Zdania podrzędne typu opisującego oddziela się od reszty zdania przecinkiem. W zdaniach opisujących pojawiają się następujące zaimki względne:

  • w przypadku podmiotu who dla osób, which dla rzeczy: My father, who is a detective for the Somerset and Avon police, might be able to help you Moja matka, która jest detektywem w Avon and Somerset Police, byłaby w stanie ci pomóc.
  • w przypadku dopełnienia: whom dla osób, which dla rzeczy: The North Sea, which you surely know, is almost deprived of codMorze Północne, które na pewno znacie, jest prawie pozbawione dorszy.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Sprytny słownik angielsko-polski, polsko-angielski. Kraków: Lingea, 2010, s. 690. ISBN 9788362169023.
  2. Zero Article. W: The English Club [on-line]. [dostęp 2017-05-25].
  3. a b c d Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 61. ISBN 0-582-40574-2.
  4. a b c Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 51-66. ISBN 978-0-19-442098-3.
  5. What can the Oxford English Corpus tell us about the English language?. W: The Oxford Dictionary [on-line]. [dostęp 2017-05-25].
  6. a b c Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 510-511. ISBN 0-582-40574-2.
  7. a b Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 613-614. ISBN 0-582-40574-2.
  8. a b c Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 197-198. ISBN 978-0-19-442098-3.
  9. a b Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 129. ISBN 978-0-19-442098-3.
  10. Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 110-111. ISBN 0-582-40574-2.
  11. a b c d e Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 414-415. ISBN 978-0-19-442098-3.
  12. a b c d e Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 515-525. ISBN 978-0-19-442098-3.
  13. a b c Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 15-19. ISBN 0-582-40574-2.
  14. Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 145-148. ISBN 0-582-40574-2.
  15. Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 89-92. ISBN 0-582-40574-2.
  16. a b c Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 81. ISBN 978-0-19-442098-3.
  17. a b Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 61. ISBN 0-582-40574-2.
  18. Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 189-193. ISBN 0-582-40574-2.
  19. Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 205. ISBN 978-0-19-442098-3.
  20. Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 288. ISBN 0-582-40574-2.
  21. a b c Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 255. ISBN 978-0-19-442098-3.
  22. a b Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 347. ISBN 0-582-40574-2.
  23. David Crystal: The Cambridge Encyclopaedia of the English Language. Cambridge: Cambridge University Press, 1995, s. 196. ISBN 0-521-40179-8.
  24. Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 424-426. ISBN 0-582-40574-2.
  25. a b c d Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 449-452. ISBN 978-0-19-442098-3.
  26. Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 190. ISBN 978-0-19-442098-3.
  27. a b c Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 438-448. ISBN 978-0-19-442098-3.
  28. Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 426-428. ISBN 0-582-40574-2.
  29. a b Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 445-446. ISBN 978-0-19-442098-3.
  30. Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 374-378. ISBN 0-582-40574-2.
  31. Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 394-395. ISBN 978-0-19-442098-3.
  32. Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 369-371. ISBN 0-582-40574-2.
  33. Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 398-399. ISBN 978-0-19-442098-3.
  34. Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 395-396. ISBN 978-0-19-442098-3.
  35. a b c d Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 372-373. ISBN 0-582-40574-2.
  36. Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 371. ISBN 0-582-40574-2.
  37. Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 400. ISBN 978-0-19-442098-3.
  38. a b c d e f Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 186-196. ISBN 978-0-19-442098-3.
  39. Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 430-431. ISBN 0-582-40574-2.
  40. a b c Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 384. ISBN 0-582-40574-2.
  41. Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 81. ISBN 978-0-19-442098-3.
  42. Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 603. ISBN 0-582-40574-2.
  43. a b A. Prejbisz, R. Gozdawa Gołębiowski, B. Jasińska, S. Kryński: Nowa gramatyka angielska w ćwiczeniach. Warszawa: Wydawnictwo Szkolne PWN, 1997, s. 185-190. ISBN 83-7195-192-2.
  44. a b c d Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 385-393. ISBN 978-0-19-442098-3.
  45. Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 476-477. ISBN 978-0-19-442098-3.
  46. Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 61. ISBN 0-582-40574-2.
  47. Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 164. ISBN 978-0-19-442098-3.
  48. Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 210-212. ISBN 0-582-40574-2.
  49. a b c Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 567-568. ISBN 978-0-19-442098-3.
  50. Richard Nordquist: What Is Verbing? Frequently Asked Questions About English Grammar (ang.). 2017-04-03. [dostęp 2017-05-28].
  51. a b c Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 410-415. ISBN 0-582-40574-2.
  52. Harry Ritchie: English for the Natives. London: John Murray, 2013, s. 79. ISBN 978-1-84854-837-4.
  53. John (editor) Sinclair: Collins Cobuild English Grammar. Glasgow: Harper Collins, 2011, s. 302. ISBN 978-0-00-739364-0.
  54. a b c Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 607-611. ISBN 0-582-40574-2.
  55. Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 61. ISBN 0-582-40574-2.
  56. a b c A. Prejbisz, R. Gozdawa Gołębiowski, B. Jasińska, S. Kryński: Nowa gramatyka angielska w ćwiczeniach. Warszawa: Wydawnictwo Szkolne PWN, 1997, s. 36. ISBN 83-7195-192-2.
  57. a b Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 503-505. ISBN 0-582-40574-2.
  58. Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 81. ISBN 978-0-19-442098-3.
  59. Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 206-212. ISBN 0-582-40574-2.
  60. a b Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 97. ISBN 0-582-40574-2.
  61. Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 238-240. ISBN 978-0-19-442098-3.
  62. a b c d A. Prejbisz, R. Gozdawa Gołębiowski, B. Jasińska, S. Kryński: Nowa gramatyka angielska w ćwiczeniach. Warszawa: Wydawnictwo Szkolne PWN, 1997, s. 300-310. ISBN 83-7195-192-2.
  63. a b c d e f g h i Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 246-250. ISBN 978-0-19-442098-3.
  64. Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 61. ISBN 0-582-40574-2.
  65. a b c A. Prejbisz, R. Gozdawa-Gołębiowski, B. Jasińska, S. Kryński: Nowa gramatyka angielska w ćwiczeniach. Warszawa: Wydawnictwo Szkolne PWN, 1997, s. 276-281. ISBN 83-7195-192-2.
  66. Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 61. ISBN 0-582-40574-2.