Robert Stiller

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Robert Stiller
Imiona i nazwisko Robert Reuven Stiller
Data i miejsce urodzenia 25 stycznia 1928, Warszawa
Data i miejsce śmierci 10 grudnia 2016
Zawód tłumacz
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”

Robert Reuven Stiller (ur. 25 stycznia 1928 w Warszawie, zm. 10 grudnia 2016[1]) – polski tłumacz, pisarz i językoznawca pochodzenia żydowskiego.

Życiorys[edytuj]

Urodził się w rodzinie polskich Żydów. Dzieciństwo spędził na Białorusi, okupację w Warszawie[2][3]. Należał do AK[4]. W 1947 roku odszedł od katolicyzmu, w którym był wychowany. Wstąpił do PPS. Pracował etatowo w wojsku. W 1952 roku ukończył polonistykę, studiował slawistykę, dziennikarstwo, indologię oraz nordystykę w Reykjavíku[3].

Oprócz tłumaczeń był autorem kilku książek i esejów o charakterze językoznawczym oraz sztuk teatralnych, oraz współzałożycielem żydowskiej gminy reformowanej i propagatorem odrodzenia judaizmu reformowanego w Polsce[3]. W latach 60. i 70. publikował pod pseudonimami (Tomasz Harasiuk, Jerzy Szperak, Józef Salmanowicz), był m.in. autorem książki Semantyka zbrodni o propagandzie w sprawie zbrodni katyńskiej[4]. Był autorem wiersza pt. Serce generała, opiewającego Karola Świerczewskiego[5].

Na przełomie lat lat 80. i lat 90. XX wieku na łamach czasopisma „Mój Świat” opublikował krótką serię artykułów o tematyce ezoterycznej. Wspólnie z filozofem i tłumaczem Jerzym Prokopiukiem był też współredaktorem pisma „Gnosis”.

W 2005 roku kandydował do Sejmu z ramienia Platformy Janusza Korwin-Mikkego[4].

W różnym stopniu znał ponad 30 języków, w tym: angielski, niemiecki, francuski, rosyjski, czeski, malajski, górnołużycki, dolnołużycki, ukraiński, białoruski, łacinę, niderlandzki, islandzki, szwedzki, hiszpański, jidysz, hebrajski, grekę, sanskryt i parę języków polinezyjskich[2].

Żoną Roberta Stillera była piosenkarka Nina Stiller.

Wybrane przekłady[edytuj]

kolejna wydanie jako:
Wiersze o miłości. Antologia kontrowersyjna. Także z piosenkami (Katowice, cop. 2011)

Przekłady Stillera (np. prozy Burgessa) wyróżniają dołączone do wydań artykuły na temat stosowanego przez autora języka, neologizmów, gwary, a także warsztatu tłumacza.

Twórczość własna[edytuj]

Źródło[4]

  • Baśnie
    • Chomik – baśń o chomikach
    • Klatin brat Klatona. Baśnie indonezyjskie dla dorosłych. Pierwsza opowieść malajska i dalszych pięćdziesiąt osiem (Kraków, 1964)
    • Małpa i jej małżonek – baśnie malajskie
    • Narzeczony z morza – baśnie skandynawskie (zawiera opowieści z Zardzewiałego miecza w nieco złagodzonej formie i kilka nowych historii, na uwagę zasługuje wybitna oprawa graficzna Andrzeja Strumiłły)
    • Niewinny Tygrys – baśnie indonezyjskie
    • Skamieniały Statek. Baśnie malajskie (Warszawa, 1988)
    • Zardzewiały miecz – baśnie skandynawskie
  • Eseistyka i felietonistyka
    • Lemie! po co umarłeś? (Kraków, 2006) – obszerne komentarze na temat twórczości Stanisława Lema
    • Pokaż język!, czyli Rozróbki i opowieści o polszczyźnie oraz 111 innych językach (Kraków, 2001) – zbiór felietonów
    • Pokaż język!, czyli Rozróbki i opowieści o polszczyźnie oraz 222 innych językach T. 2 (Kraków, 2013)
    • Semantyka zbrodni. Nota katyńska z 25 kwietnia 1943 i sowiecki sposób myślenia (Kraków, 2007) – obszerna, logiczno-językowa analiza noty protestacyjnej wystosowanej przez rząd ZSRR w związku z odkryciem masowych grobów polskich oficerów w Katyniu (pod pseudonimem Tomasz Harasiuk)
    • Żydowskie Abecadło twórców literatury polskiej, czyli Od A do Żet z prawa na lewo (Kraków, 2011)
  • Poezja
    • Listy do kochanki
    • Pierwszy raz w życiu. Wiersze 1945-1950 (Warszawa, 1999)
    • Poetyka pierwszej dziewiątki (Katowice, 2009)
    • Z czarnowłosych gwiazd (Warszawa, 2002)

Kontrowersje[edytuj]

Według dokumentów IPN, o czym napisała Joanna Siedlecka, autorka książki Kryptonim „Liryka”. Bezpieka wobec literatów (wydanej w 2009 r.) Robert Stiller od 1955 do 1981 był tajnym współpracownikiem Służby Bezpieczeństwa pod pseudonimami Kryspin, Stanisław Wisłocki, Literat i Tras, zostawił 20 tomów donosów. Rozpracowywał m.in. Związek Literatów, którego był członkiem od 1949 roku, środowisko miesięcznika „Kultura” i czasopisma „Zapis[6]. Stiller stwierdził, że te informacje są nieprawdziwe, a dokumenty SB sfałszowane i zapowiedział wytoczenie pisarce procesu[7] (jednak do grudnia 2014 r. żaden proces się nie odbył)[8].

Odznaczenia[edytuj]

Przypisy[edytuj]

  1. Zmarł Robert Stiller. fahrenheit.net.pl. [dostęp 2016-12-17].
  2. a b Robert Stiller: Robert Stiller (pol.). [dostęp 2015-06-29].
  3. a b c Jubileusz 80-lecia Roberta Stillera (pol.). 2009-01-07. [dostęp 2015-06-29].
  4. a b c d e lubimyczytac.pl: Robert Stiller (Tomasz Harasiuk, Jerzy Szperak, Józef Salmanowicz). [dostęp 2015-06-29].
  5. Kazimierz Konieczny, Henryk Wiewióra: Karol Świerczewski Walter. Zbiory Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie. Warszawa: Wydawnictwo „Nasza Księgarnia”, 1971, s. 396-399.
  6. Siedlecka Joanna: Kryptonim „Liryka”. Bezpieka wobec literatów. Warszawa: 2009, s. 29. ISBN 9788376480411.
  7. T.W.Kryspin. Trójka. Polskie Radio, 13 stycznia 2009. [dostęp 2014-01-22].
  8. Być jak Robert Stiller. ABC Tłumaczenia, 2014-12-28. [dostęp 2015-10-16].
  9. M.P. z 2003 r. Nr 39, poz. 573
  10. Lista laureatów medalu Zasłużony Kulturze – Gloria Artis. mkidn.gov.pl. [dostęp 2017-01-21].

Bibliografia[edytuj]

  • Magdalena Prokopowicz (red.), Żydzi polscy. Historie niezwykłe, Demart, Warszawa 2010, s. 316-317.

Linki zewnętrzne[edytuj]