Robert Stiller

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Robert Stiller
Imiona i nazwisko Robert Reuven Stiller
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski

Robert Reuven Stiller (ur. 25 stycznia 1928 w Warszawie) – polski tłumacz, pisarz i językoznawca.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie polskich Żydów. Dzieciństwo spędził na Białorusi, okupację w Warszawie. Należał do AK. W 1947 roku odszedł od katolicyzmu, w którym był wychowany. Wstąpił do PPS. Pracował etatowo w wojsku. W 1952 roku ukończył polonistykę, studiował slawistykę, dziennikarstwo, indologię oraz nordystykę w Reykjavíku.

Oprócz tłumaczeń jest autorem kilku książek i esejów o charakterze językoznawczym oraz sztuk teatralnych, oraz współzałożycielem żydowskiej gminy reformowanej i propagatorem odrodzenia judaizmu reformowanego w Polsce. W latach 60. i 70. publikował pod pseudonimami (Tomasz Harasiuk, Jerzy Szperak, Józef Salmanowicz), był m.in. autorem książki Semantyka zbrodni o propagandzie w sprawie zbrodni katyńskiej.

Na przełomie lat lat 80. i lat 90. XX wieku, dzielił się zainteresowaniami ezoterycznymi na łamach czasopisma „Mój Świat”. Opublikował w nim krótką serię artykułów na ten temat. Wspólnie z filozofem i tłumaczem Jerzym Prokopiukiem był też współredaktorem pisma „Gnosis”.

W 2005 roku kandydował do Sejmu z ramienia Platformy Janusza Korwin-Mikkego.

Wybrane przekłady[edytuj | edytuj kod]

Powieść tę Stiller przełożył w dwóch wariantach, wykorzystując fakt, że oryginalny język bohaterów był gwarą angielską z licznymi wtrętami wywodzącymi się m.in. z rosyjskiego – polski przekład powstał analogicznie w wersjach z wtrętami pochodzącymi z angielskiego oraz rosyjskiego. Stiller zapowiadał trzeci wariant przekładu powieści, wersję N – germanizowaną – która miała się ukazać pod tytułem Sprężynowa pomarańcza.
kolejna wydanie jako:
Wiersze o miłości. Antologia kontrowersyjna. Także z piosenkami (Katowice, cop. 2011)

Przekłady Stillera (np. prozy Burgessa) wyróżniają dołączone do wydań artykuły na temat stosowanego przez autora języka, neologizmów, gwary a także warsztatu tłumacza.

Twórczość własna[edytuj | edytuj kod]

  • Baśnie
    • Chomik – baśń o chomikach
    • Klatin brat Klatona. Baśnie indonezyjskie dla dorosłych. Pierwsza opowieść malajska i dalszych pięćdzisiąt osiem (Kraków, 1964)
    • Małpa i jej małżonek – baśnie malajskie
    • Narzeczony z morza – baśnie skandynawskie (zawiera opowieści z Zardzewiałego miecza w nieco złagodzonej formie i kilka nowych historii, na uwagę zasługuje wybitna oprawa graficzna Andrzeja Strumiłły)
    • Niewinny Tygrys – baśnie indonezyjskie
    • Skamieniały Statek. Baśnie malajskie (Warszawa, 1988)
    • Zardzewiały miecz – baśnie skandynawskie
  • Eseistyka i felietonistyka
    • Lemie! po co umarłeś? (Kraków, 2006) - – obszerne komentarze na temat twórczości Stanisława Lema
    • Pokaż język! czyli Rozróbki i opowieści o polszczyźnie oraz 111 innych językach (Kraków, 2001) – zbiór felietonów
    • Pokaż język! czyli Rozróbki i opowieści o polszczyźnie oraz 222 innych językach T. 2 (Kraków, 2013)
    • Semantyka zbrodni. Nota katyńska z 25 kwietnia 1943 i sowiecki sposób myślenia (Kraków, 2007) – obszerna, logiczno-językowa analiza noty protestacyjnej wystosowanej przez rząd ZSRR w związku z odkryciem masowych grobów polskich oficerów w Katyniu (pod pseudonimem Tomasz Harasiuk)
    • Żydowskie Abecadło twórców literatury polskiej czyli Od A do Żet z prawa na lewo (Kraków, 2011)
  • Poezja
    • Listy do kochanki
    • Pierwszy raz w życiu. Wiersze 1945-1950 (Warszawa, 1999)
    • Poetyka pierwszej dziewiątki (Katowice, 2009)
    • Z czarnowłosych gwiazd (Warszawa, 2002)

Kontrowersje[edytuj | edytuj kod]

Według Joanny Siedleckiej, autorki książki Kryptonim „Liryka”. Bezpieka wobec literatów, od roku 1955 do roku 1981 był tajnym współpracownikiem Służby Bezpieczeństwa pod pseudonimami Kryspin, Stanisław Wisłocki, Literat i Tras, zostawił 20 tomów donosów. Rozpracowywał m.in. środowisko miesięcznika „Kultura” i czasopisma „Zapis[1]. Stiller stwierdził, że te informacje są nieprawdziwe, a dokumenty SB sfałszowane i zapowiedział wytoczenie pisarce procesu[2].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Żoną Roberta Stillera jest piosenkarka Nina Stiller.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Siedlecka Joanna: Kryptonim „Liryka”. Bezpieka wobec literatów.. Warszawa: 2009, s. 29. ISBN 9788376480411.
  2. T.W.Kryspin. Trójka. Polskie Radio, 13 stycznia 2009. [dostęp 2014-01-22].
  3. M.P. z 2003 r. Nr 39, poz. 573

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Magdalena Prokopowicz (red.), Żydzi polscy. Historie niezwykłe, Demart, Warszawa 2010, s. 316-317.