Sacharoza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Sacharoza
Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki
Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C12H22O11
Masa molowa 342,30 g/mol
Wygląd białe (bezbarwne) kryształy
Identyfikacja
Numer CAS 57-50-1
PubChem 1115[1]
Podobne związki
Podobne związki celobioza, laktoza, maltoza, trehaloza
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)

Sacharoza (sanskr. शर्करा śarkarā, dosł. „ziarno piasku”, skąd stgr. σάκχαρον sákcharon „cukier”) – organiczny związek chemiczny o wzorze sumarycznym C12H22O11, węglowodan z grupy disacharydów zbudowany z reszt D-fruktozy i D-glukozy. Ma słodki smak. W języku potocznym jest utożsamiana z cukrem[5]. Główny składnik cukru spożywczego. Jest formą transportową cukrów w organizmach roślin[6].

Budowa cząsteczki[edytuj | edytuj kod]

Sacharoza jest disacharydem, czyli cukrem złożonym z dwóch reszt monosacharydowych połączonych ze sobą wiązaniem O-glikozydowym. Naturalnie występująca (+)-sacharoza zbudowana jest z reszty fruktozy (β-D-fruktofuranozy) oraz glukozy (α-D-glukopiranozy). Grupy te są połączone za pomocą wiązania α,β-1,2-glikozydowego. Wg systematycznego nazewnictwa sacharydów (węglowodanów) jest to α-D-glukopiranozylo-β-D-fruktofuranozyd lub β-D-fruktofuranozylo-α-D-glukopiranozyd[2].

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

Właściwości fizyczne[edytuj | edytuj kod]

W temperaturze pokojowej sacharoza jest bezbarwnym, krystalicznym ciałem stałym. Jest nietoksyczna, ma słodki smak i bardzo dobrze rozpuszcza się w wodzie. 65 % wodny roztwór sacharozy w temperaturze 20°C osiąga punkt nasycenia[7]. Temperatura topnienia: 184 °C.

Sacharoza wykazuje słabą, ale dosyć wyraźną tryboluminescencję – podczas kruszenia jej kryształów jest emitowane światło, co daje się zaobserwować po przyzwyczajeniu oczu do ciemności[8].

Właściwości chemiczne[edytuj | edytuj kod]

Należy do cukrów nieredukujących, o czym świadczy negatywny wynik próby Trommera. W kwaśnym środowisku lub pod wpływem inwertazy hydrolizuje do fruktozy i glukozy. Uzyskana mieszanina nosi nazwę cukru inwertowanego[2]:

   C12H22O11 + H2O _H+ lub inwertaza C6H12O6 + C6H12O6
   sacharoza  glukoza  fruktoza

Pod wpływem stężonego kwasu siarkowego sacharoza ulega zwęgleniu:

C12H22O11 → 12C + 11H2O

Historia[edytuj | edytuj kod]

Sacharozę na skalę przemysłową zaczęto otrzymywać na Bliskim Wschodzie z trzciny cukrowej już w starożytności. Cukier wyrabiano także w Indiach oraz Chinach. Grecy byli narodem, któremu zawdzięczamy pojawienie się cukru w Europie. Sprowadzono go w IV wieku p.n.e. i stosowano wówczas jako kosztowny lek[potrzebny przypis].

Po odkryciu Ameryki przez Europejczyków założono tam wielkie plantacje trzciny cukrowej, dzięki czemu dostawy cukru do Europy znacznie wzrosły[potrzebny przypis]. Pierwsza udana próba otrzymania cukru z buraków cukrowych odbyła się w 1747 r.[potrzebny przypis] Proces opracował niemiecki chemik Andreas Sigismund Marggraf[potrzebny przypis]. Pierwsza cukrownia została wybudowana przez Franza Acharda w Konarach na Dolnym Śląsku w 1802[9].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Sacharoza jest głównym składnikiem (>99,5%) cukru spożywczego, zwykle trzcinowego lub buraczanego[10], stosowanego powszechnie jako środek słodzący[11].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Sacharoza (CID: 1115) (ang.) w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  2. a b c Robert T. Morrison, Robert N. Boyd: Chemia organiczna. T. 2. Warszawa: PWN, 1985, s. 342. ISBN 83-01-04166-8.
  3. a b Sacharoza (nr S5016) w katalogu produktów Sigma-Aldrich (Merck KGaA). [dostęp 2016-11-30].
  4. Sacharoza (nr S5016) (ang.) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck KGaA) na obszar Stanów Zjednoczonych (ze względu na zmianę sposobu wywołania karty charakterystyki, aby pobrać kartę dla obszaru USA, na stronie produktu należy zmienić lokalizację na "United States" i ponownie pobrać kartę). [dostęp 2016-11-30].
  5. cukier - definicja, synonimy, przykłady użycia, sjp.pwn.pl [dostęp 2019-10-16] (pol.).
  6. sacharoza. W: Słownik terminów biologicznych [on-line]. PWN. [dostęp 2017-07-22].
  7. Czekolada i lody – z tradycją w XXI wiek.
  8. Marek Ples. Świecący cukier, czyli o tryboluminescencji sacharozy. „Fizyka w Szkole”. 3/2015, s. 45-46. Warszawa: Agen­cja AS Józef Szew­czyk. 
  9. Stowarzyszenie Techników Cukrowników, www.stc.pl [dostęp 2019-02-04].
  10. cukier. W: Encyklopedia PWN [on-line]. [dostęp 2014-07-02].
  11. sacharoza. W: Encyklopedia PWN [on-line]. [dostęp 2014-07-02].