Fruktoza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Fruktoza
forma łańcuchowa forma cykliczna
forma łańcuchowa forma cykliczna
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C6H12O6
Masa molowa 180,16 g/mol
Wygląd biały lub prawie biały, krystaliczny proszek o bardzo słodkim smaku[1]
Identyfikacja
Numer CAS 57-48-7 (izomer D)
30237-26-4 (racemat)
PubChem 5984[2]
DrugBank DB04173[3]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja medyczna
ATC V06 DC02

Fruktoza, cukier owocowy (z łac. fructus, owoc) – organiczny związek chemiczny z grupy ketoz. W stanie wolnym występuje naturalnie w owocach, miodzie, nektarze kwiatów i spermie ssaków[7]. Reszty fruktozy wchodzą w skład szeregu di-, oligo- i polisacharydów, na przykład sacharozy (glukoza + fruktoza), rafinozy (glukoza + fruktoza + galaktoza) lub inuliny.

W temperaturze pokojowej jest białą substancją krystaliczną. Temperatura topnienia to około 100 °C. Fruktoza charakteryzuje się słodkim smakiem (jest nieco słodsza od sacharozy i znacznie słodsza od glukozy) oraz dobrą rozpuszczalnością w wodzie.

W wyniku fermentacji ulega przemianie do etanolu.

Fruktoza jest nieprzydatna organizmowi podczas wysiłku fizycznego, ponieważ jest znacznie wolniej wchłaniana z krwi niż glukoza[8]. Znaczne ilości fruktozy mogą powodować biegunkę i bóle żołądkowo-jelitowe. W spermie fruktoza jest głównym substratem energetycznym plemników w procesie oddychania beztlenowego. Powoduje też wyraźne podniesienie poziomu trójglicerydów we krwi[9].

Fruktoza charakteryzuje się największą słodkością spośród najczęściej stosowanych do słodzenia węglowodanów[10].

Źródła fruktozy[edytuj | edytuj kod]

Organizm ludzki nie syntetyzuje fruktozy[9]. Szacuje się że fruktoza w diecie człowieka stanowi ok. 1/3 wszystkich spożywanych cukrów[9].

Głównym źródłem fruktozy w diecie jest sacharoza czyli cukier spożywczy oraz syrop kukurydziany w postaci wolnej występuje w owocach (1 - 8 %), miodzie (38 %)[9].

Wpływ na zdrowie[edytuj | edytuj kod]

Niektóre badania wskazują na zmiany w metabolizmie powodowane przez fruktozę, co ma przyczyniać się do otyłości[11]. Istnieje jednak pogląd, że takie stwierdzenia to nadinterpretacja wyników badań, m.in. z powodu, że badane zwierzęta były karmione dużymi ilościami czystej fruktozy[11]. Taka sytuacja nie występuje w normalnej diecie zwierząt, w tym ludzi. Ci sami naukowcy stwierdzają, że przyczyną otyłości nie jest fruktoza, a nadmierne spożycie napojów nią słodzonych[11].

Jednakże szereg kolejnych badań zdaje się potwierdzać negatywne skutki spożywania fruktozy. Wskazują one na to, że aktywuje ona ośrodki nagrody w ludzkim mózgu, nie zapewniając przy tym uczucia sytości[12][13]. Glukoza gasi łaknienie na ok. 2 - 3 godziny, fruktoza nigdy ponieważ w odróżnieniu od glukozy nie hamuje aktywności podwzgórza[12][14]. Wątroba w odpowiedzi na fruktozę produkuje większe ilości trójglicerydów sprzyjając w ten sposób chorobom układu sercowo-naczyniowego, insulinooporności, cukrzycy, nadwagi i otyłości[9]. Fruktoza z uwagi na znaczne wolniejsze wchłanianie się z krwi niż glukoza nie jest wykorzystywana podczas wysiłku fizycznego, natomiast nadmiar fruktozy jest przekształcany w tkankę tłuszczową[12].

Uważa się, że fruktoza występująca w sposób naturalny w owocach nie jest szkodliwa dla zdrowia, wynika to z innych właściwościowi owoców w stosunku do żywności przetworzonej i wysoko przetworzonej, mianowicie owoce mają przeważnie niską gęstość energetyczną, zawierają błonnik, różne rodzaje witamin, soli mineralnych oraz inne naturalne substancje bioaktywne, które spożywane regularnie korzystnie wpływają na zdrowie[9].

Zastosowanie fruktozy[edytuj | edytuj kod]

Fruktoza w przemyśle wykorzystywana jest jako konserwant i substancja słodząca.

Metabolizm fruktozy[edytuj | edytuj kod]

Metabolizm fruktozy przebiega inaczej w mięśniach i tkance tłuszczowej, a inaczej w wątrobie[17].

Szkodliwość fruktozy[edytuj | edytuj kod]

Nadmiar fruktozy w diecie jest szkodliwy:

  • przy braku enzymu szlaku metabolizmu fruktozy – ketoheksokinazy dochodzi do łagodnej fruktozurii
  • w przypadku braku enzymu aldolazy B rozkładającego fruktozo-1-fosforan do fosfodihydroksyacetonu i aldehydu glicerynowego dochodzi do nietolerancji fruktozy

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne: Farmakopea Polska VIII. Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2008, s. 3491. ISBN 978-8388157-53-0.
  2. Fruktoza (CID: 5984) (ang.) w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  3. Fruktoza (DB04173) – informacje o substancji aktywnej (ang.). DrugBank.
  4. a b Fruktoza (ZVG: 36320) (ang. • niem.) w bazie GESTIS, Institut für Arbeitsschutz der Deutschen Gesetzlichen Unfallversicherung (IFA). [dostęp 2011-04-26].
  5. Fruktoza (ang.) w bazie ChemIDplus, United States National Library of Medicine. [dostęp 2012-08-28].
  6. a b c Fruktoza (ang.). [martwy link] The Chemical Database. Wydział Chemii Uniwersytetu w Akronie. [dostęp 2012-08-28].
  7. Aleksander Kołodziejczyk: Naturalne związki organiczne. Wyd. 2. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2004, s. 264. ISBN 83-01-14316-9.
  8. Cukier cukrowi nierówny, Sante, 2017 [dostęp 2019-10-08] (pol.).
  9. a b c d e f g h i j k Fruktoza i choroby układu sercowo-naczyniowego Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, ncez.pl [dostęp 2019-10-08].
  10. Słodkie życie chemika, https://mlodytechnik.pl [dostęp 2019-10-08] (pol.).
  11. a b c Vincent J. van Buula, Luc Tappya, Fred J. P. H. Brouns: Misconceptions about fructose-containing sugars and their role in the obesity epidemic. W: Nutrition research reviews [on-line]. 2014.
  12. a b c d Cukier cukrowi nierówny, Sante, 2017 [dostęp 2019-10-08] (pol.).
  13. Brain Reward Circuits Respond Differently to Two Kinds of Sugar. American College of Neuropsychopharmacology, 2014-12-10. [dostęp 2016-03-31].
  14. Your Body Responds Differently to Fructose and Glucose, Proteomics & Metabolomics from Technology Networks [dostęp 2019-10-08] (ang.).
  15. Glycemic Index. diabetesnet.com. [dostęp 2014-04-09].
  16. Glycemic Index and Glycemic Load. mendosa.com. [dostęp 2014-04-09].
  17. Metabolizm węglowodanów. W: B.D.Hames, N.M.Hooper: Krótkie wykłady. Biochemia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2004.

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.