Saladyn

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy założyciela dynastii Ajjubidów. Zobacz też: inne znaczenia terminu Saladyn.
Saladyn
Al-Malik an-Nasir Salah ad-Dunja wa-ad-Din Abu al-Muzaffar Jusuf ibn Ajjub ibn Szazi Al-Kurdi
ilustracja
Dane biograficzne
Dynastia Ajjubidzi
Data i miejsce urodzenia 1138
Tikrit
Data i miejsce śmierci 4 marca 1193
Damaszek
Miejsce spoczynku Damaszek
Ojciec Ajjub ibn Szazi
Rodzeństwo Al-Adil, Turan Szah
Dzieci Al-Afdal Ali Az-Zahir Ghazi Al-Aziz Usman

Saladyn, łac. Saladinus, od arab. صلاح الدين (pełne imię: Al-Malik an-Nasir Salah ad-Dunja wa-ad-Din Abu al-Muzaffar Jusuf ibn Ajjub ibn Szazi Al-Kurdi), ur. 1138 w Tikricie, zm. 4 marca 1193 w Damaszku – założyciel dynastii Ajjubidów, panujący w latach 1174 - 1193.

Saladyn był synem Ajjuba ibn Szaziego, Kurda z rodu Rawwadydów, który sprawował urząd namiestnika Tikritu pod rządami Seldżuków. Wkrótce po narodzeniu się Saladyna Ajjub wraz ze swoim bratem Szirkuhem przeszedł na służbę atabega Mosulu i Aleppo Zengiego (1128 - 1146), by po jego śmierci służyć jego synowi Nur ad-Dinowi (1146 - 1174). Wiemy że młody Saladyn otrzymał od Nur ad-Dina urząd namiestnika (szihna) Damaszku, chociaż nie znamy dokładnej daty tego wydarzenia (nie mogło to się jednak stać wcześniej niż w roku 1154, kiedy Nur ad-Din zajął Damaszek). Następnie Saladyn wziął udział w trzech wyprawach do Egiptu przedsięwziętych przez Szirkuha w latach 1164, 1167 i 1169. Wuj Saladyna interweniował tam w imieniu Zengidów mając za zadanie uniemożliwienie podboju Fatymidów przez krzyżowców. Saladyn odegrał istotną rolę podczas tych ekspedycji, w szczególności podczas drugiej z nich, kiedy bronił oblężonej Aleksandrii. Ostatecznie w roku 1169 Szirkuh objął urząd wezyra ostatniego Fatymidy Al-Adida (1160 - 1171), niedługo po tym jednak zmarł i w tej sytuacji stanowisko przejął po nim jego obecny na miejscu bratanek, Saladyn[1].

Saladyn szybko umocnił swoją władzę w Egipcie i w roku 1171 ostatecznie pozbawił rządów Al-Adida, kończąc tym samym panowanie Fatymidów. Formalnie Saladyn był odtąd jedynie namiestnikiem Nur ad-Dina w Egipcie, w rzeczywistości jednak jego potęga co najmniej dorównywała sile jego pana. Bojąc się utraty władzy w Egipcie Saladyn starał się zdobyć ziemie poza strefą wpływów Zengidów, atakując Nubię w roku 1173 i Jemen w roku 1174. Ta ostatnia wyprawa dała początek rządom Ajjubidów nad tym krajem, które trwały aż do roku 1232. Do otwartego konfliktu pomiędzy Nur ad-Dinem a Saladynem jednak nie doszło, ponieważ Zengida zmarł w roku 1174 pozostawiając po sobie małoletniego syna As-Saliha Isma'ila (1174 - 1181). Regentem u boku As-Saliha w Aleppo został eunuch Kumusztakin, zaś Saladyn, także pretendujący do opieki nad młodym Zengidą, jeszcze w tym samym 1174 roku zajął Damaszek. W latach 1175 i 1176 Saladyn pokonał siły As-Saliha w dwóch bitwach i faktycznie zmusił do uznania swojej zwierzchności, ujmując ją jako obowiązek dostarczania wojska na wojnę z Frankami. W grudniu 1181 roku As-Salih zmarł i władzę w Aleppo przejął jego kuzyn Izz ad-Din Mas'ud (1180 - 1193) z Mosulu. Szybko wybuchła wojna pomiędzy Izz ad-Dinem a Saladynem i ten ostatni w roku 1183 zajął Aleppo, pomimo kolejnych prób nie udało mu się jednak zdobyć Mosulu i ostatecznie w roku 1186 zadowolił się jedynie uznaniem swojego zwierzchnictwa nad tym miastem[2][3].

Do tego momentu doszło jedynie do dwóch poważnych starć pomiędzy Saladynem a Frankami: w roku 1177 został on pokonany przez króla Baldwina IV (1174 - 1185) w bitwie pod Montgisard, zaś w roku 1179 zdobył nowo zbudowany przez Franków zamek przy tzw. Brodzie Jakuba nad Jordanem, na szlaku z Damaszku do wybrzeża palestyńskiego. Na ogół przeważały jednak okresy zawieszenia broni, a w roku 1185 Saladyn zawarł czteroletni rozejm z Królestwem Jerozolimskim. Sytuacja zmieniła się kiedy w roku 1186 królem został Gwidon de Lusignan (1186 - 1192, 1192 - 1194) i do głosu wśród krzyżowców doszła partia wojenna. W roku 1187 Saladyn całkowicie zniszczył armię krzyżowców pod Hittinem. Ponieważ w jej skład wchodzili niemal wszyscy zdolni do walki mężczyźni królestwa wkrótce Saladyn zdobył wszystkie miasta i twierdze państwa Franków, z wyjątkiem Tyru, pozbawione obrońców były one bowiem właściwie bezbronne. Klęska pod Hittinem i utrata Jerozolimy doprowadziły do zwołania w Europie nowej wyprawy krzyżowej, która w roku 1191 przybyła do Ziemi Świętej. Przywódcy krucjaty Ryszardowi Lwie Serce (1189 - 1199) udało się odbić z rąk muzułmanów Akkę, Jafę i Askalon, jednak nie Jerozolimę. Armia Saladyna została pokonana przez krzyżowców w bitwie pod Arsuf, jednak nie przestała istnieć i nadal im zagrażała. Sytuacja stała się patowa i we wrześniu 1192 roku zawarto trzyletni rozejm, zgodnie z którym krzyżowcy zatrzymywali wybrzeże aż po Jafę, jednak poza tym zdobycze Saladyna z lat poprzednich pozostały nienaruszone[4][5].

Saladyn zmarł 4 marca 1193 roku. Jeszcze za życia podzielił swoje posiadłości pomiędzy członków rodu Ajjubidów, co było zgodne zarówno z tureckimi, jak i kurdyjskimi tradycjami sprawowania władzy. Najważniejsze posiadłości otrzymali jego trzej synowie: Al-Afdal Ali (1193 - 1196) Damaszek, Al-Aziz Usman (1193 - 1198) Egipt zaś Az-Zahir Ghazi (1193 - 1216) Aleppo, oraz brat, Al-Adil (1193 - 1218), który wspierał go przez cały czas jego panowania, zaś w chwili śmierci Saladyna zarządzał Al-Dżazirą. Pomimo walki z krzyżowcami w europejskiej literaturze Saladyn stał się typem "szlachetnego muzułmanina", czego świadectwem może być umieszczenie go przez Dantego w limbo (jako jedynego muzułmanina), wraz z wielkimi ludźmi starożytności, którym oszczędzono piekła. W czasach nowożytnych do rozpropagowania takiego romantycznego wizerunku Saladyna przyczyniła się powieść Ivanhoe Waltera Scotta[6][7].

Przypisy

  1. Richards 1995 ↓, s. 910.
  2. Cahen 1986 ↓, s. 797, 803.
  3. Holt 1993 ↓, s. 64 - 71.
  4. Holt 1993 ↓, s. 68 - 69, 72 - 75.
  5. Asbridge 2015 ↓, s. 294 - 298, 448, 452, 468 - 469.
  6. Claasens 2006 ↓, s. 1063.
  7. Richards 1995 ↓, s. 913 - 914.

Bibliografia[edytuj]

  • Thomas Asbridge: Krucjaty. Wojna o Ziemię Świętą. Kraków: Wydawnictwo Astra, 2015. ISBN 978-83-89981-59-2.
  • Cl. Cahen: Ayyūbids. W: H. A. R. Gibb, J.H. Kramers, E. Lévi-Provençal, J. Schacht: The Encyclopaedia of Islam. New Edition. Volume I. Leiden: E.J. Brill, 1986, s. 796 - 807. ISBN 90-04-08114-3.
  • G. H. M. Claasens: Saladin in Literature. W: Alan V. Murray: The Crusades. An Encyclopaedia. Oxford: ABC Clio, 2006, s. 1063. ISBN 1-57607-863-9.
  • Peter Malcolm Holt: Bliski Wschód od wypraw krzyżowych do 1517 roku. (przeł.) Barbara Czarska. Warszawa: Państw. Instytut Wydawniczy, 1993. ISBN 83-06-02290-4.
  • D. S. Richards: Şalāh al-Dīn. W: C.E. Bosworth, E. Van Donzel, W.P. Heinrichs, G. Lecomte: The Encyclopaedia of Islam. New Edition. Volume VIII. Leiden: E.J. Brill, 1995, s. 910 - 914. ISBN 90-04-09834-8.